Hashim Thaçi () er ein politikar. Han var den første statsministeren i Kosovo (2008–2014) og utanriksminister og visestatsminister (2014–2016) i regjeringa leia av Isa Mustafa. Han var president i Kosovo frå 2016 til han gjekk av i 2020.
Thaçi kjem frå regionen Prishtina i Kosovo, der den kosoviske frigjeringshæren (KLA) oppstod. Han studerte filosofi i Prishtina før han flytta til Sveits, der han slutta seg til KLA i 1993. Som albansk nasjonalist steig han i gradene i KLA og vart leiar for den mektigaste fraksjonen innan 1999, under forhandlingane i Rambouillet. Etter krigen vart han med i den mellombelse administrasjonen i Kosovo.
Thaçi vart leiar for Det demokratiske partiet i Kosovo (PDK), som fekk størst del av røystene i valet i 2007. I 2008 erklærte Thaçi Kosovo uavhengig og vart den første statsministeren i landet. I 2016 vart han vald til president i Kosovo. Thaçi har ført ein proamerikansk politikk medan han har vore i offentlege verv.
Det har vore kontroversar knytte til rolla til Thaçis i KLA og skuldingar om at han har vore involvert i organisert kriminalitet. I 2020 tok Kosovo spesialdomstol og spesialetterforskarkontor i Haag ut ei tiltale med ti punkt mot Thaçi og fleire andre, der dei vart skulda for brotsverk mot menneskeslekta og krigsbrotsverk. For å møte desse skuldingane gjekk Thaçi av som president og sa at han gjorde det for å «verne om integriteten til presidentembetet i Kosovo». Han vart arrestert og har erklært seg ikkje skuldig i alle tiltalepunkta, og per november 2025 er rettssaka hans framleis i gang i Haag.
Tidleg liv og utdanning Hashim Thaçi vart fødd i landsbyen Burojë i Skenderaj i SFR Jugoslavia (no Kosovo). Familien hans kjem frå Thaçi-stammen. Skenderaj ligg i Drenica-dalen, ein historisk region som har stått imot serbisk styre. Drenica skulle bli fødestaden til den kosoviske frigjeringshæren (KLA) tidleg i 1990-åra.
Thaçi studerte filosofi og historie ved Universitetet i Prishtina. I 1993 budde han i Sveits, der han slutta seg til ei albansk politisk eksilrørsle. Han melde seg på vidare studium ved Universitetet i Zürich i fagområda historie og internasjonale relasjonar og tok seinare mastergrad. Som ung var Thaçi del av ei gruppe som arbeidde for å styrte den jugoslaviske regjeringa, finansiert og støtta av Enver Hoxha, den tidlegare diktatoren i Albania.
Rolle i KLA I 1993 vart Thaçi medlem av den indre sirkelen i KLA. Karismaen til leiarar som Thaçi hjelpte KLA med å få støtte frå kosovoalbanarar. Den 22. mai 1993 leia Thaçi saman med Ilaz Kodra eit åtak i Glogovac mot det serbiske politiet. Åtaket var ein siger for KLA, og fem politifolk vart drepne og to skadde.
Thaçi (under namnet «Gjarpëri», ‘Slangen’) hadde ansvar for å sikre finansielle ressursar og våpen, og for å trene rekruttar i Albania før dei vart sende til Kosovo. Den 11. juli 1997 vart Thaçi dømd in absentia av distriktsdomstolen i Prishtina for terrorisme knytt til aktivitetane sine i KLA, og han fekk ei fengselsstraff på ti år.
Hashim Thaçi deltok i slaget ved Rezalla, KLA sitt første større slag, som fann stad 25. november. Mange jugoslaviske soldatar vart drepne, og artilleriet og køyretøya deira vart øydelagde etter eit bakhaldsåtak av KLA-opprørarar leia av Adem Jashari. Som resultat trekte jugoslaviske styrkar seg tilbake til landsbyen Llausha, der dei skaut to albanske lærarar som arbeidde ved barneskulen der.
I mars 1999 deltok Thaçi i forhandlingane i Rambouillet som leiar for det kosovoalbanske forhandlingslaget. Vestlege diplomatar oppfatta Thaçi som «fornuftas stemme» i KLA: at han møtte opp til forhandlingane viste ei vilje til å akseptere autonomi for Kosovo innanfor Serbia, på eit tidspunkt då andre opprørsleiarar avviste alle løysingar som ikkje gav fullt nasjonalt sjølvstende.
Thaçi kom ut av den endelege diplomatiske løysinga som leiar for den sterkaste fraksjonen i ein KLA prega av intern splitting. Han handla raskt for å konsolidere makta, utnemnde seg sjølv til statsminister i ei mellombels regjering og skal ha gjeve ordre om å likvidere leiarar for rivaliserande væpna grupper.
Kontroversar Det er hevda at Thaçi har omfattande kriminelle samband. Under tida han leia den kosoviske frigjeringshæren (KLA), rapporterte The Washington Times at KLA finansierte verksemda si ved å smugle heroin og kokain til Vest-Europa."KLA finances fight with heroin sales - Terror group is linked to crime network"; Jerry Seper. Washington Times, Washington, D.C.: 3 May 1999. pg. A.1 KLA fekk òg store pengesummar frå den albanske diasporaen i Europa og USA. Det er anslått at desse bidraga låg mellom 75 og 100 millionar dollar. Det er mogleg at nokre av gjevarane var involverte i ulovlege aktivitetar som narkotikasmugling; det finst likevel ikkje tilstrekkeleg bevis for at sjølve KLA var involvert i slik verksemd.
BBC rapporterte i 2000 at Thaçi skal ha vore sentral i dei kriminelle aktivitetane til Det kosoviske beskyttelseskorpset (KPC), som etter det opplyste pressa pengar frå forretningsfolk under dekke av «skattar» til den sjølutnemnde regjeringa hans. Sjølv om KLA offisielt vart oppløyst ved slutten av den væpna konflikten i Kosovo i 1999, var det nye kosoviske beskyttelseskorpset i stor grad sett saman av tidlegare KLA-soldatar og av Det demokratiske partiet i Kosovo (PDK). Partiet vart i stor grad danna av den politiske leiinga i KLA. Eit nærmast monopol på maktbruk, basert på integreringa av KLA inn i KPC, gav PDK høve til å ta kontroll over den kommunale forvaltninga. PDK har jamleg brukt vald og trugsmål mot politiske rivalar for å halde på lokal politisk kontroll og for å verne kriminelle verksemder som er avhengige av samarbeid frå vennlegstilte lokale styresmakter.
I 2001 leid Det demokratiske partiet i Kosovo nederlag i det første frie valet i provinsen. BBC skreiv då: «Det fallande ryktet til den tidlegare KLA skulle få katastrofale følgjer for PDK på grunn av den opplevde overlappinga mellom den politiske leiinga og post-KLA-organisert kriminalitet.»
Ein analyse frå 2008 om organisert kriminalitet i Kosovo, utarbeidd av den tyske etterretningstenesta BND og ein konfidensiell rapport bestilt av den tyske hæren, Bundeswehr, skulda Thaçi, Ramush Haradinaj og Xhavit Haliti, fleirtalsleiar i det kosoviske parlamentet, for omfattande involvering i organisert kriminalitet. BND skriv: «Nøkkelpersonane (inkludert Haliti, Haradinaj og Thaçi) er djupt involverte i dei tette samanhengane mellom politikk, næringsliv og strukturar for organisert kriminalitet i Kosovo.» Rapporten skulda Thaçi for å leie eit «kriminelt nettverk som opererte over heile Kosovo» mot slutten av 1990-åra. BND-rapporten skulda òg Thaçi for kontaktar med tsjekkiske og albanske mafiagrupper. Han skal, saman med Haliti, ha gjeve ordre om drap utførte av ein profesjonell leigemordar, «Afrimi», som skal vere ansvarleg for minst elleve kontraktdrap.
Ifølgje den franske avisa Le Figaro frå 8. mars 2016 var det sannsynleg at Thaçi ville bli sikta av ICTY for eit breitt spekter av overgrep, inkludert organhandel. Avisa hevda òg at den tidlegare UNMIK-administratoren i Kosovo, Bernard Kouchner, kunne bli kalla inn som vitne. Kouchner har sjølv jamleg blitt skulda for å «sjå gjennom fingrane» med overgrep utførte av KLA-medlemmer.
Hashim Thaçi har òg møtt andre skuldingar, som involvering i den lukrative heroinhandelen på 1990-talet, då offiserar i KLA og støttespelarane deira skal ha frakta enorme mengder narkotika gjennom eit undergrunnsnettverk til Sentral-Europa. Politiet hadde lenge mistenkt at ulovlege narkotika finansierte oppreisten i Kosovo."KLA Linked To Enormous Heroin Trade / Police suspect drugs helped finance revolt" sfgate. Vitja 4. april 2023.
Europarådet sine skuldingar Ein rapport til Europarådet, skriven av Dick Marty og publisert 15. desember 2010, seier at Hashim Thaçi var leiar for «Drenica-gruppa», som stod for handel med organ tekne frå serbiske fangar. Ifølgje fleire internasjonale, serbiske, kosoviskeKosova Info: Thaçi ka dosje të bashkëpunëtorëve të Martyt og albanske nyheitsmedium skal Thaçi i eit intervju på albansk fjernsyn 24. desember 2010 ha sagt at han ville offentleggjere opplysningar om Marty og samarbeidspartnarane hans.
BBC News rapporterte at dei hadde sett eit utkast til dokumentet frå Europarådet, og hevda at det nemner «Hashim Thaci, Kosovos noverande statsminister og politiske leiar for KLA under krigen, 27 gonger på like mange sider». Dei skreiv at rapporten skuldar dei tidlegare KLA-kommandantane for å vere involverte i organisert kriminalitet, inkludert organ- og narkotikahandel. I 2011 presiserte Marty at rapporten hans impliserte nære medarbeidarar av Thaçi, men ikkje Thaçi sjølv.
Kosovo Specialist Chambers og Specialist Prosecutor's Office Den 24. april 2020 sende Kosovo Specialist Chambers og Specialist Prosecutor’s Office, basert i Haag, ei tiltale med ti punkt til retten for vurdering, der Hashim Thaçi, Kadri Veseli og andre vart skulda for brotsverk mot menneskeslekta og krigsbrotsverk, inkludert drap, tvungen forsvinning, forfølging og tortur. Tiltalen knyter dei skulda til om lag 100 drap på kosovoalbanarar, serbarar, romfolk og politiske motstandarar. Ifølgje pressemeldinga meinte spesialetterforskaren at det var naudsynt å gjere saka offentleg på grunn av gjentekne forsøk frå Thaçi og Veseli på å hindre og undergrave arbeidet til domstolen.
Statsminister i Kosovo Sigeren i valet i 2007 og erklæringa av kosovisk sjølvstende
Parlamentsval i Kosovo vart halde 17. november 2007. Etter dei første resultata, basert på 90 prosent av røystene, låg Hashim Thaçi an til å få 34 prosent, og han erklærte siger for PDK. Han sa at han hadde som mål å erklære sjølvstende utan opphald 10. desember, datoen SN hadde sett som slutten på forhandlingane med Serbia. Valdeltakinga var særleg låg, på 45 prosent, då dei fleste serbarar nekta å røyste.
Den 19. november 2007 åtvara fleire utanriksministrar i EU Thaçi og allierte hans mot å gå vidare med ei sjølvstendeerklæring utan konsultasjonar. Luxembourgs og Sveriges Carl Bildt oppmoda PDK om å ikkje handle forhasta, medan EUs utanrikspolitiske sjef understreka kor viktig det var med gode førebuingar før formell sjølvstende. Etter EU-samtalar om Kosovo i London same dag sa den britiske Europaministeren, Jim Murphy, at ei sjølvstendeerklæring utan internasjonal støtte kunne isolere provinsen.
Thaçi og prosessen fram mot sjølvstende
Hashim Thaçi vart peikt ut som den neste leiaren for den kosoviske regjeringa 11. desember 2007 av Kosovos president Fatmir Sejdiu, og han fekk beskjed om å danne regjering «så snart som mogleg». Det demokratiske partiet i Kosovo (PDK) starta koalisjonssamtalar med Kosovos demokratiske liga (LDK) og Alliansen for eit nytt Kosovo (AKR). Desse partia hadde til saman 75 av 120 sete i forsamlinga.
Den 9. januar 2008 vart Thaçi vald til statsminister av parlamentet, med 85 røyster for og 22 mot. I den samanhengen sa han at han hadde som mål å oppnå sjølvstende for Kosovo i første halvdel av 2008.
Den 16. februar 2008 kunngjorde Thaçi at dagen etter, 17. februar, ville bli avgjerande for «å setje i verk viljen til innbyggjarane i Kosovo», noko som sterkt antyda at provinsen ville erklære sjølvstende frå Serbia. Den 17. februar 2008 erklærte Kosovo sjølvstende frå Serbia. Thaçi vart statsminister i den nyoppretta staten. Den 6. juni 2008 braut ein væpna mann seg inn i Thaçis heim i Prishtina, medan Thaçi sjølv ikkje var til stades.
President i Kosovo Presidentvalet i 2016 Thaçi vart vald til president i Kosovo i februar 2016 og tok til i embetet 7. april 2016. I august 2019 kunngjorde Thaçi at landet ville halde parlamentsval 6. oktober. Presidenten sa at landet treng ei «funksjonell og ansvarleg regjering» som er i stand til å møte utfordringane staten og samfunnet står overfor.
Utanrikspolitikk