Un rosegaire (var. arroganhaire) es un animal qu'aparten a l'òrdre dels Rodentians (en latin Rodentia), que son de mamifèrs vegetarians o omnivòrs que sa denticion caracteristica es desprovesida de caninas e compòrta doas incisivas de creissença continua, talhadas en bisèl e talhentas. Los rosegaires an una articulacion de lor maissa que permet a aquesta de se mòure dins lo sens vertical coma los carnassièrs, mas tanben dins un movement orizontal de darrièr en abans, pròpri a limar las substàncias duras entre las incisivas, e a las trissar entre las molaras.
Las espècias de rosegaires se son desplegadas dins fòrça nichas ecologicas e son presentas dins los mitans terrèstres, dels mai arids als mitans dulçaquicòlas. I a de rosegaires arboricòlas, terrèstres, escavaires, anfibís, e mai planaires.
Lo rat de camp, lo campanhòl, lo rat, la mirga, lo chinchilhà, lo vibre o l'esquiròl son d'exemples de rosegaires. Contràriament a çò que se pensa sovent, la talpa es pas un rosegaire mas un soricomòrf. Lo cas de la lèbre e del conilh es pus delicat: an, coma los rosegaires, doas incisivas fòrtament desvolopadas, mas n'an tanben un autre parelh, que demòra a l'estat de monhon. De mai, son exclusivament erbivòrs. Fan partida d'un autre òrdre, lo dels Lagomòrfs. Çaquelà, certanas classificacions fan dels rosegaires un grop comprenent al còp los Rodentians e los Lagomòrfs.
Lo màger dels rosegaires es lo capibarà que pòt mesurar 1,25 m de long e 50 cm de nautor e que son pes pòt aténher 65 kg.
Classificacion
D'aprèp Carleton (1984), existisson mai de dos mila espècias viventas classadas en trenta familhas.
Sosòrdre Sciurognathi Anomaluridae. Aplodontidae. Castoridae. Ctenodactylidae. Dipodidae. Geomyidae. Heteromyidae. Muridae. Myoxidae. Pedetidae. Sciuridae.
Sosòrdre Hystricognathi Abrocomidae Agoutidae Bathyergidae Capromyidae Caviidae Chinchillidae Ctenomyidae Dasyproctidae Dinomyidae Echimyidae Erethizontidae Heptaxodontidae Hydrochaeridae Hystricidae Octodontidae Petromuridae Thryonomyidae
Classificacion recenta
La classificacion sistematica es actualament mesa a mal pels estudis genetics e la qu'es presentada es doncas ja benlèu despassada.
Se distinguisson cinc sosòrdres (al luòc de dos) : Anomaluromorpha Bugge, 1974 Anomaluridae Gervais, 1849 Pedetidae Gray, 1825 Hystricognatha Woods, 1976 Abrocomidae Miller e Gidley, Agoutidae Gray, 1821 Bathyergidae Waterhouse, 1841 Capromyidae Smith, 1842 Caviidae Gray, 1821 Chinchillidae Bennett, 1833 Dinomyidae Troschel, 1874 Echimyidae Gray, 1825 Erethizontidae Bonaparte, 1845 Heptaxodontidae Anthony, 1917 Hydrochaeridae Gray, 1825 Hystricidae G. Fischer, 1817 Laonastidae Jenkins, Kilpatrick, Robinson e Timmins, 2005 Octodontidae Waterhouse, 1840 Petromuridae Tullberg, 1899 Thryonomyidae Pocock, 1922 Myomorpha Brandt, 1855 Dipodidae G. Fischer, 1817 Geomyidae Bonaparte, 1845 Heteromyidae Gray, 1868 Muridae Illiger, 1815 Myoxidae Gray, 1821 Sciuravida Ctenodactylidae Gervais, 1853 Sciuromorpha Brandt, 1855 Aplodontiidae Brandt, 1855 Castoridae Hemprich, 1820 Sciuridae Hemprich, 1820
Vejatz tanben
lista detalhada de las familhas e genres de rosegaires lista alfabetica dels genres de rosegaires lista alfabetica dels noms vernaculars de rosegaires
Per extension, lo tèrme de rosegaire es emplegat coma adjectiu a prepaus de quicòm que : ataca, destrutz una matèria en l'absorbent, coma d'insèctes rosegant de lenha, altèra la substància de quicòm o ne recobrís la superficia, coma lo rovilh, destrutz pauc a pauc un organisme vivent, coma una malautiá coma la gangrena. mina pauc a pauc sul plan moral e que tormenta, coma de penas, de laguis, de remembranças.
*