L’Arabia Saudita, oficialament lo Reiaume d’Arabia Saudita (var. Reialme d'Arabia Saudita; en arabi: ٱلْمَمْلَكَة ٱلْعَرَبِيَّة ٱلسُّعُودِيَّة, romanizat: al-Mamlaka al-ʿArabiyya as-Suʿūdiyya), es un estat sobeiran qu'ocupa la màger part de la peninsula Aràbia.
Confronfa Kowait, Iraq, Jordania, Israèl au nòrd, la mar Roja a l'oèst, Iemèn e Oman au sud e leis Emirats Arabis Units, Qatar e lo Golf Persic a l'èst. A una superficia d'aperaquí 2,25 milions de quilomètres carrats mai son territòri es subretot desertic, especialament lo quart sud-èst qu'es una region fòrça arida (Rub Al Khali).
Sa populacion èra de 33 milions d'abitants en 2018 amb una proporcion importanta d'estrangiers (mai de 30%) que son necessaris au bòn foncionament de l'economia nacionala, principalament establida sus l'esplecha dei ressorsas petrolieras dau país.
Lo reiaume es una monarquia absoluda dirigida per la dinastia dei Saud. Originaris dau centre de la peninsula, s'alièt au sègle XVIII amb de conservators religiós per fondar un estat rigorista. Gràcias a aquela politica, atraiguèron de combatents partejants d'idèas similaras. Au sègle XIX, aquò entraïnèt una reaccion de part de l'Empèri Otoman que mandèt de fòrças per restablir l'òrdre dins la region. Pasmens, l'afebliment dei Turcs permetèt ai Sauditas de se retirar. En 1902, Abd al Aziz Ibn Saud poguèt ansin començar una tiera de guèrras que li permetèron d'unificar pauc a pauc la màger part de la peninsula sota sa direccion. En 1934, proclamèt la fondacion dau reiaume d'Arabia Saudita que s'alièt amb leis Estats Units d'America en 1945. D'efiech, la descubèrta d'importants jaciments d'idrocarburs donèt una importància novèla au país dins l'economia mondiala. En parallèl, la dinastia obtèn tanben un prestigi important de son ròtle de protectritz dei luòcs sants de l'islam (Medina e La Mèca), çò que permet a l'Arabia Saudita de se presentar coma una poissança majora d'Orient Mejan.
Geografia
Geografia fisica
thumb|Topografia de la Peninsula Aràbia
Lo territòri saudian cuerb la màger part de la Peninsula Aràbia e tèn una superficia que varia entre 1,96 e 2,45 milions de quilomètres carrats segon lo traçat retengut per sei frontieras. A l'oèst, lòng de la Mar Roja, es dominat per un ensems de tèrras autas constituïdas dau platèu de Nejd au nòrd-oèst e dei montanhas d'Asir au sud-oèst. L'altitud i es auta, rarament inferiora a m en Nejd e, de còps, superiora a m en Asir. A la basa de son pendís occidentau, se tròba un plan litorau estrech. A l'èst dei tèrras autas, la topografia se clina lentament fins au Golf Persic. Lo sud-èst es ocupat per un desèrt fòrça arid dich Rub Al-Khali (lo « Quart Vuege » en occitan).
En causa de l'ariditat generala de la region, lo país a ges de corrent d'aiga permanent. En plaça, son idrografia es formada d'oeds que se gitan dins la Mar Roja a l'oèst e que disparéisson dins lo desèrt a l'èst.
Clima
thumb|Clima segon la classificacion de Köppen dins la Peninsula Aràbia
Lo clima saudian es de tipe desertic caud amb de temperaturas diürnas fòrça autas amb de demenicions nuechencas importantas. D'estiu, la temperatura mejana aganta aisament 45°C amb de maximoms superiors a 50°C. D'ivèrn, demòra generalament superiora a 0°C mai de geladas son possiblas. Durant lei sasons intermediàrias, la calor es moderada amb una mejana de 29°C. Lei precipitacions son raras franc de la region d'Asir onte la monson de l'Ocean Indian permet una pluviometria de 300 mm, generalament entre octòbre e març. Dins lo nòrd, se tròban quauquei regions autas amb un clima desertic freg.
Demografia
L'Arabia Saudita aviá una populacion de 33,4 milions d'abitants en 2017, principalament installats dins lei regions litoralas de la Mar Roja e dins la capitala. Conoís una creissença fòrça importanta dempuei la fin de la Segonda Guèrra Mondiala car èra d'aperaquí 4 milions d'estatjants en 1960. Lei factors principaus d'aquela aumentacion son una feconditat pus fòrta e una esperança de vida alongada (75,3 ans en 2016). L'urbanizacion es importanta (84%) mai lo nomadisme demòra un mòde de vida frequent.
Coma leis autrei monarquias dau Golf Persic, la part d'estrangiers dins la demografia saudiana es importanta car lo país manca de man d'òbra. Representava 32% de la populacion totala en 2014 e lo percentatge vertadier èra probablament superior car leis autoritats saudianas naturalizan aisament leis immigrats musulmans (generalament après 10 ans de preséncia). Lei condicions de vida d'aquelei trabalhaires son fòrça duras (drech dau trabalh quasi inexistent, violacion dei drechs umans fondamentaus...) mai lei besonhs de l'economia saudiana congrean d'oportunitats per leis abitants de mai d'un país d'Asia e d'Orient Mejan.
Lengas
L'Arabia Saudita a l'arabi coma lenga oficiala. Es la lenga mairala de 85% de la populacion qu'utiliza pasmens tres dialèctes diferents : l'arabi hijazi dins lei regions occidentalas, l'arabi najdi dins lei regions centralas e orientalas e l'arabi dau Golf dins lei regions dau nòrd-èst. Lo persan es fòrça parlat dins lei regions pròchas dau Golf per la minoritat chiita. L'anglés es mestrejat per leis elèits politics e economics.
Leis immigrants non arabis parlan la lenga de son país d'origina, principalament de parlars originaris d'Asia Centrala, de la Peninsula Indiana (ordo, indi, bengalin...) e dei Filipinas (tagalòg...).
Religions
thumb|Esquèma simplificat dei religions dins la Peninsula Aràbia.
Lei donadas religiosas sus la populacion saudiana son fòrça imprecisas car leis autoritats, que se presentan coma gardianas dei dos luòcs sants pus importants de l'islam (La Mèca, Medina), enebisson estrictament totei lei cultes non musulmans e non sunitas. Son unicament autorizats l'islam hanbalita (reconeguda coma religion d'Estat) e lei tres autreis escòlas juridics sunitas. Una polícia religiosa, dicha Muttawa, es cargada de susvelhar l'aplicacion estricta dei precèptes hanbalitas dins l'espaci public.
Pasmens, dins lei fachs, d'autrei religions son presentas sus lo territòri saudian. La pus importanta es probablament lo chiisme qu'es ben implantat dins lei regions dau Golf. Sa talha es desconeguda mai podriá constituir 5 a 15% de la populacion saudiana totala. Lei crestians, principalament de Filipins catolics, fòrman benlèu 5% de la populacion. Leis indós serián un nombre similar. Enfin, 1% deis estatjants aurián ges de religion.
Istòria
Preïstòria
Lo poblament uman de la Peninsula Aràbia sembla relativament ancian e foguèt l'òbra de grops d’Homo erectus que s'installèron dins lei regions occidentalas a partir d'Africa. La preséncia d’Homo sapiens sembla de datar de ans. Tres migracions principalas i a ans, ans e ans foguèron a l'origina de la formacion d'una populacion de caçaires culheires qu'establiguèt de liames amb lei civilizacions de Mesopotamia a partir de av. JC.
Antiquitat
Lo testimòni pus ancian de l'existéncia dei pòbles arabes es un document mesopotamian dau sègle IX av. JC. Èran alora installats dins la Peninsula Aràbia e dins lo desèrt de Siria. En fòra de quauqueis oasís pron drudas per permetre lo desvolopament de l'agricultura sedentària, formavan un ensems de tribüs e de clans nomadas que contraròtlavan lo comèrci caravanièr de sa region e que menavan d'incursions regularas còntra leis estats sedentaris vesins. Dins lo corrent dau milleni I av. JC, s'estendèron a cha pauc en direccion dau sud de la Peninsula Aràbia onte la lenga araba s'impausèt au detriment dei lengas localas. A l'origina d'una literatura orala rica, aquela lenga venguèt lo principau factor d'unitat dei pòbles de la peninsula.
Au nòrd, lo contacte amb lei rets comerciaus de la Rota de la Seda favorizèt la formacion de reiaumes que venguèron l'enjòc de luchas entre lei grandei poissanças de l'Antiquitat (Empèri Roman puei Bizantin a l'oèst, Empèri Part puei Sassanida a l'èst). D'aqueu temps, la religion majoritària entre lei pòbles arabis èra un politeïsme dich demonisme. Mau conegut, teniá un panteon ric dominat per de divinitats coma Hubal. Cada annada, de ceremònias importantas se debanavan en La Mèca qu'èra lo centre d'um important romavatge. Pasmens, en causa dei contactes amb l'Empèri Roman, lei religions monoteïstas progressèron pauc a pauc, especialament dins lei regions occidentalas de la peninsula. En particular, lo cristianisme venguèt influent dins lei tribüs meridionalas e lo judaïsme s'estendèt a Medina.
Aqueu contèxte foguèt, au milleni I av. JC, a l'origina dau desvolopament de La Mèca qu'èra alora un sanctuari religiós neutre situat lòng d'un itinerari marchand entre Iemèn e Mediterranèa. Gràcias a son estatut de neutralitat, la zòna venguèt un luòc de rescòntre entre lei tribüs e de pausa per lei marchands, çò que li donèt una influéncia mai e mai importanta. Pauc a pauc, la tribü dei Quoraichites, inicialament cargada de la proteccion dau sanctuari, signèt una tiera d'acòrdis amb leis autrei tribüs aràbias e venguèt ansin l'actor centrau dau comèrci peninsular.
L'aparicion de l'islam e l'expansion aràbia
Nascut vèrs 570, Maomet fasiá partida de la tribü dei Quoraichites e èra sota la proteccion d'un oncle influent au sen de la tribü. A partir de 610, aquò li permetèt de professar una religion novèla dicha islam. Après la mòrt de son protector, deguèt quitar la vila e s'exilar. Amb quauquei desenaus de partisans, s'installèt en Medina qu'adoptèt rapidament la religion novèla. Aquò li permetèt de reünir una armada e de secutar La Mèca que mau capitèt de lo sometre. En 630, a l'eissida de negociacions lòngas regardant principalament lo mantenement de l'estatut de sanctuari religiós de la ciutat, La Mèca acceptèt de se rendre e laissèt lei tropas de Maomet intrar e destrurre leis idòlas demonistas. En cambi, venguèt lo centre principau de la religion musulmana.
A la mòrt dau Profèta en 632, sa succession foguèt organizada per lei musulmans que designèron Abu Bakr (632-634) per li succedir amb lo títol de califa. Brèu, son rèine foguèt marcat per la revòuta dei tribüs aràbias vassalas de Maomet qu'assaièron sensa succès de reconquistar son independéncia. Aquela revirada permetèt ai dos califas seguents, Omar (634-644) e Othman (644-656), de menar una politica d'expansion militara en direccion d'Africa, d'Anatolia e d'Asia. L'afebliment deis Empèris Bizantin e Sassanida, minats per un conflicte lòng e saunós de 602 a 628 e per de divisions religiosas, favorizèt leis armadas musulmanas que conquistèron la màger part de Siria (634-638), la totalitat de l'Empèri Sassanida (632-641), Egipte (ans 640), lo litorau nòrd-african, la Peninsula Iberica e menacèron mai d'un còp Constantinòble.
La conquista foguèt favorizada per una politica d'amaisament amb lei pòbles autoctòns. Leis aristocracias localas qu'acceptèron la dominacion aràbia demorèron en plaça e lei tèrras dirèctament tenguts per lo poder bizantin ò sassanida èran pron importantas per contentar lei soudats musulmans. Dins aquò, de tensions apareguèron au sen de la direccion dau Califat a prepaus de la reparticion deis impòsts ò de la succession dei califas. Après l'assassinat d'Othman, la situacion se desgradèt e entraïnèt una guèrra civila entre lei partisans d'Ali, cosin de Maomet, e Mu'awiyya, governador de Damasc, eissit dau meteis clan d'Othman e tenent lo sostèn dei Quoraichites. Lo conflicte se doblèt de desacòrdis religiós entre lei dos camps car Ali desvolopèt una tiera de tèsis en favor de l'egalitat entre lei musulmans e d'una reduccion dau ròtle dau califa ais afaires religiós. En particular, lei partisans d'Ali èran opausats a la transformacion dau califa en sobeiran temporau. En 657, lo conflicte venguèt militar. Per resòuvre la crisi, Ali acceptèt de se sometre a un arbitratge exterior. Aquò afebliguèt pauc a pauc sa posicion fins a son assassinat en 661. En causa de la manca de sostèn, son fiu ainat li succediguèt pas e Mu'awiyya venguèt lèu califa.
La marginalizacion de la Peninsula Aràbia