vinheta|Lo Liji, libre classic dels rites del confucianisme
Lo confucianismeEn pinyin Rújiā (儒家) que significa « Escòla dei letruts » e pus tard Rúxué (儒學) que significa « Ensenhament dei letruts »). es un ensemble de doctrinas filosoficas, moralas, politicas e, dins una mendra mesura, religiosa eissidas de l'òbra atribuïda au filosòf chinés Confuci (551-479 avC). A l'origina de plusors corrents de pensada diferents, aquel ensenhament exerciguèt una influéncia considerabla en China ont a impregnat totei lei domenis de la vida, e mai en Corèa, en Vietnam, en Japon e dins lei vilas dau Sud-Èst Asiatic pobladas per de comunautats chinesas importantas. Tre lo sègle II avC, lo confucianisme s'establiguèt coma la doctrina d'Estat per lo poder imperiau. Concurrenciat per lo taoïsme e lo bodisme durant la premiera partida de l'Edat Mejana, lo confucianisme oficiau integrèt d'elements eissits d'aquelei religions per desvolopar un sistèma metafisic. Prenguèt ansin un aspècte pus religiós. Dich neoconfucianisme, aqueu confucianisme renovat remplacèt lo confucianisme ancian coma ideologia d'Estat fins a la disparicion de l'Empèri de China en 1911. Pasmens, en despiech de criticas de còps violentas, la pensada confucianista contunia d'aver una influéncia prefonda sus la societat chinesa.
Lo confucianisme es basat sus un ensemble d'obratges canonics ancians e de commentaris escrichs per Confuci eu meteis ò per de discípols jutjats importants coma Menci. Son objectiu iniciau es de melhorar l'èsser uman en prepausant un sistèma educatiu e una morala de seguir. Au finau, l'objectiu ultim de Confuci es de crear e de mantenir una societat armoniosa. Ansin, lo respècte dei rites sociaus, l'obeïssença ai superiors (assimilats au « paire ») e la benvolença envèrs leis inferiors ocupan una plaça importanta dins lo confucianisme. L'aspècte religiós dispareguèt dins lei premiers movements confucianistas car lei dieus e lei creaturas subrenaturalas, transformadas en vertuts ò en principis, èran pas indispensables. Aquò cambièt amb l'adopcion dau confucianisme coma ideologia oficiala e amb lo neoconfucianisme. Pasmens, en despiech d'aqueleis evolucions, lo divin aguèt jamai un ròtle centrau dins leis escòlas confucianistas. Ansin, lei confuceans pòdon aisament seguir lei precèptes edictats per Confuci e sei discípols e aquelei d'una religion pus tradicionala coma lo bodisme ò la religion tradicionala chinesa. Aquela plasticitat explica qu'es malaisat de definir lo nombre actuau de confuceans dins lo mond. Tanben, explica l'integracion dau confucianisme dins mai d'un sincretisme.
Istòria
La formacion dau confucianisme
thumb|right|Pintura de Confuci e de sei discípols realizada au sègle XIX.
Lei relacions entre lo confucianisme e Confuci (551-479 avC) son tèunas. D'efiech, se l'existéncia de Confuci es pas contestada per leis istorians, una partida dei racòntes que lo regardan es considerada coma legendària car sa premiera biografia foguèt escricha quatre sègles après sa mòrt per Sima Qian (145-86 avC)(fr) Hervé Beaumont, Chine, Éditions Marcus, 2008, p. 116.. De mai, fau nòtar que Confuci eu meteis sembla d'èsser estat un foncionari relativament anonime que viatjèt en China sensa trobar de pòstes a la mesura de seis ambicions. Seis idèas se difusèron pauc a l'excepcion d'un ceucle de discípols qu'organizèron sa pensada après sa mòrt.
Segon la legenda, Confuci organizèt e commentèt lei Classics chinés. Puei, sei discípols compilèron leis Analèctas de Confuci, un ensemble de dialògs menats entre lo mèstre e seis estudiants. Mai lo ròtle de Confuci dins l'organizacion dei Classics es desenant contestat car de versions ben anterioras a sa vida son estadas identificadas. Pasmens, la politica de destruccion dau saber ordonat per Qin Shi Huang (246-210 avC) complica fòrça l'estudi de la literatura chinesa anciana. Quauquei fragments de tèxtes permèton d'esboçar leis idèas e lei metòdes de rasonament de Confuci. Èra un letrut que se preocupava dei trèbols de son epòca, especialament dei guèrras recurrentas entre lei diferents reiaumes, e que voliá influenciar lo poder politic per promòure lei vertuts dei rèis e òmes politics illustres dau periòde Zhu(en) Philip J. Ivanhoe e Bryan W. van Norden, Readings in Classical Chinese Philosophy, Hackett Publishing Company, 2005, p. 2..
Leis Analèctas de Confuci son probable l'òbra pus pròcha de sa pensada. Es una compilacion de conversacions, de questions e de respònsas ò d'elements biografics realizada per de discípols. Son rasonament i es generalament exprimit amb de tautologias e d'analogias. Aquò es una diferéncia importanta a respècte dei filosòfs europèus dau meteis periòde qu'utilizavan puslèu la deduccion e la lèi de non contradiccion.
Lo periòde dei commentaris
L'estructuracion d'un sistèma de pensada vertadiera foguèt l'òbra dei discípols de Confuci ò, pus probablament, dei discípols dei discípols. Lo premier qu'es conegut es Zi Si (vèrs 483-402 avC), un felen de Confuci, qu'es l'autor supausat dau Zhong Yong (« Lo Mitan invariable »). Aqueu tractat es una compilacion de tèxtes de Confuci e de commentaris redigits per Zi Si. Considèra que per aver una societat e un Estat armoniós, cada individú dèu èsser fidèu a la natura pròpria liada a sa posicion sociala. Aquò permetriá d'agantar un estat serenitat e de limitar seis escarts a un ensemble de sentiments conformes ai circonstàncias. Aqueu tèxte venguèt subretot important a partir dau sègle IX dins lo quadre d'una volontat politica de promòure lo conformisme sociau e la moderacion.
L'idèa de publicar de commentaris de l'òbra dau mèstre foguèt fòrça popular dins lei mitans confucianistas, especialament dins lo contèxte intellectuau florissent dei Cent Escòlas de Pensada. Ansin, après Zi Si, Menci (vèrs 380-289 avCSegon certanei tradicions, Menci seriá estat lo discípol de Zi Si mai aquò es mau segur, especialament en causa de sei datas supausadas de naissença e de decès.) e Xun Zi (vèrs 298-238 avC) s'impausèron coma lei doas figuras centralas dau periòde d'afiermacion dau confucianisme dins l'esfèra intellectuala chinesa. Lei dos òmes desvolopèron seis aspèctes etics e politics, estudièron la natura umana e luchèron còntra lei corrents de pensada concurrents. Dins aquò, s'acordèron pas sus la natura umana, considerada coma intrinsècament bòna per Menci e fondamentalament marrida per Xun Zi, e sus l'importància sociala dei rites per mantenir l'educacion e l'armonia(fr) Anne Cheng, Histoire de la pensée chinoise, Seuil, 1997, pp. 159-187.(fr) Anne Cheng, Histoire de la pensée chinoise, Seuil, 1997, pp. 212-233..
Un dei discípols de Xun Zi, Han Fei Zi (vèrs 280-233 avC), aguèt una gròssa influéncia durant lo periòde d'unificacion de l'Empèri per Qin Shi Huang. Personalitat majora dau corrent legista aparegut au sègle VIII avC, Han Fei Zi èra un noble que desvolopèt una pensada politica fòrça autoritària a partir de la vision negativa de l'òme de son mèstre. Considerava necessari un govèrn fòrt fondat sus de lèis conegudas per tota la populacion e capable d'impausar l'òrdre au sen de la societat. Aquela vision foguèt largament sostenguda per leis emperaires fins a l'emergéncia dau neoconfucianisme e menèt a l'establiment d'un sistèma absolutista. Uei, lo legisme es considerat coma un corrent diferent dau confucianisme mai aquela posteritat de Xun Zi indica l'existéncia de liames importants entre lei dos movements a aquela epòca(it) Paolo Farah, « L'influenza confuciana sulla costruzione del sistema giuridico e politico cinese », dins Giovanni Bombelli e Bruno Montanari (dir.), Identità europea e politiche migratorie, Vita e Pensiero, 2008, pp. 193-226..
Lo confucianisme Han
Lo confucianisme subrevisquèt a la destruccion dei libres ordonada per Qin Shi Huang gràcias a la memorizacion d'obratges importants per de sabents e a de redescubèrtas d'exemplaris esconduts ò oblidats. Pasmens, durant la premiera partida dau periòde Han, leis emperaires sostenguèron puslèu lo huanglao, un movement inspirat per lo taoïsme e lo legisme. Aquò cambièt durant lo rèine de Han Wudi (141-87 avC) qu'adoptèt una certana forma de confucianisme coma ideologia d'Estat en 136 avC. Aquela decision èra probablament motivada per la volontat d'afeblir lo grop deis intellectuaus huanglao recampats a l'entorn de l'emperatritz doariera DuD'efiech, de 141 a 135, data de la mòrt de emperatritz doariera, la cort imperiala foguèt devesida entre lei partisans de Wudi, reformators, e aquelei de l'emperatritz, conservators..
Pasmens, lo confucianisme promogut per Wudi integrava d'elements eissits d'autreis escòlas de pensada chinesas coma lo yin e yang, lo qì e lei cinc elements presents dins lo taoïsme e dins lei crèires tradicionaus. De mai, gardèt d'aspèctes autoritaris dau legisme jutjats necessaris au foncionament de l'administracion e de la justícia e, per de rasons de coeréncia, completèt ò tornèt escriure leis obratges perduts(en) Xinzhong Yao, An introduction to Confucianism, Cambridge University Press, 2000, pp. 82-86.En causa de l'utilizacion de tèxtes « recents », lo confucianisme Han es de còps dich « Escòla dau tèxte novèu ».. Se l'estudi e la conoissença dei Classics venguèron lo còr dau sistèma educatiu e la basa dau recrutament dei foncionaris, lo confucianisme Han organizèt lo culte imperiau dau Cèu qu'èra supausat reagir d'un biais positiu ò negatiu ai accions de l'emperaire e mandar de signes interpretables per lei savis. Confuci venguèt l'imatge dau « savi absolut » e foguèt quasi transformat en divinitat. Aquò menèt a l'aparicion de movements confucianistas esotericomagics que cerquèron de messatges e de signes esconduts dins lei tèxtes dau canon.
Aqueleis evolucions suscitèron l'oposicion d'un grop de confucianistas opausats a l'irrupcion dau subrenaturau. Preferiguèron se gropar a l'entorn de tèxtes descubèrts durant la segonda mitat dau sègle II avC dins l'ostau de ConfuciEn causa de l'utilizacion de tèxtes « ancians », aqueu confucianisme conservator es de còps dich « Escòla dau tèxte ancian ».. Per elei, Confuci èra solament un òme modèl e una exegèsi racionala dei Classics èra preferibla a la deificacion operada per lo poder. Yang Xiong (53 avC - 18 apC) es una figura majora dau corrent. De debats opausèron lei doas escòlas mai lo confucianisme imperiau contunièt de predominar dins leis estudis oficiaus.
La formacion dau neoconfucianisme