|- | capitalapopulacion (an) | Mascate 638 115 abitants (2003) |- | Superfícia | 309 550 km² |- | PopulacionDensitat | 2 577 000 (2006)8,3 ab./km² |- | Moneda | Rial d'Oman |- | Fus orari | UTC+4 |- | ISO-3166 (Internet) | .om, عمان. |- | Còde telefonic | 968 |- | Tipe de governament | Monarquia absoluda |- | Soudan | Haitham bin Tariq Al Said
Oman, oficialament lo Sultanat d'Oman (), es un estat d'Orient Mejan, en Asia, situat au sud-èst de la peninsula Aràbia. A de frontieras amb leis Emirats Arabis Units au nòrd, l'Arabia Saudita a l'oèst e Iemèn au sud-oèst. Es una monarquia absoluda dirigida per un sultan que sa capitala es Mascate. Es un estat ancian que sa formacion acomencèt tre la premiera mitat de l'Edat Mejana amb l'adopcion de l'islam ibadista coma religion. Au sègle XIV, lo país venguèt un actor important dau comèrci asiatic. Aquò li permetèt de venir una poissança navala importanta dins l'Ocean Indian e de conquistar divèrsei comptadors comerciaus lòng dau litorau orientau africa e en Asia. Lo demorèt fins a la mitat dau sègle XIX e lo declin dau comèrci d'esclaus. De divisions intèrnas agravèron l'afebliment d'Oman que deguèt tenir còmpte deis ambicions dei poissanças colonialas, especialament lo Reiaume Unit. En 1891, lo sultan signèt ansin un tractat d'amistat que fèt intrat son país dins l'esfèra d'influéncia britanica. Dins aquò, capitèt de mantenir son independéncia e aprofichèt l'ajuda britanica per afirmar son autoritat sus lo sud-èst de la Peninsula Aràbia. Fins au començament deis annadas 1970, aquò permetèt de conquistar pauc a pauc lo territòri actuau dau Sultanat.
Oman es un estat principalament desertic que sa populacion si concentra dins lei zònas litoralas dau nòrd-èst e dau sud-oèst. En 2014, èra poblat de 4 milions d'abitants mai, coma dins leis autreis estats petrolièrs d'Orient Mejan, aviá una populacion estrangiera fòrça important. Sa lenga oficiala es l'arabi e l'islam ibadista es sa religion principala. Aquò es una particularitat dau país qu'es l'unic estat musulman qu'es ni sunista ni chiista. Son economia es basada sus l'esplecha de jaciments d'idrocarburs.
Lo gentilici es omanita (idem omanés, -esa).
Geografia
Geografia fisica
thumb|Topografia de la Peninsula Aràbia
Oman si situa au sud-èst de la peninsula d'Aràbia e es enviroutat per la Mar d'Aràbia au sud e au sud-èst e per lo Golf d'Oman au nòrd-èst. A una frontiera terrèstra amb leis Emirats Arabis Units au nòrd, l'Aràbia Saudita a l'oèst e Ièmen au sud-oèst. La superficia dau territòri omanés es de km². Sa topografia pòu si devesir entre regions principalas que son : lo plan desertic centrau qu'ocupa la màger part dau país. Es una region d'altitud febla (generalament entre 0 e 200 m) qu'es liada au desèrt d'arena Rub al-Khali. En causa de son clima fòrça inespitalier, es una region gaire abitadaBruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000, p. 24.. lei montanhas dau Djebel Akhdar situadas au nòrd. Forman una cadena montanhósa auta e traversuda que sa cima pus auta (Djebel Shams, m) es lo ponch culminant dau territòri omanés. Lei precipitacions li son feblas mai sufisentas per permetre l'existéncia d'estèpas e de seuvas descontinuas. Aquò permet tanben l'agricultura e la region es lo centre istoric d'Oman. D'un costat e d'autre dei montanhas, li a d'oeds e d'oasis. lei còlas de Dhofar situadas au sud lòng dau litorau son una region d'alitud intermediària. Es relativament umida gràcias ai plueias de mosson. lo plan litorau nòrd es una region seca amb un nombre important d'oasis importants e la vila portuària de Mascate qu'es lo centre principau dau país.
Clima
Segon la classificacion de Köppen, la totalitat dau territòri omanés presenta un clima desertic sec e caud. Pasmens, li a de nuanças en foncion de la proximitat amb l'ocean, de l'influéncia de l'altitud e de l'efèct dei plueias de mosson : lo plan centrau presenta de condicions fòrça aridas amb de temperaturas que pòdon de còp passar 50°C e de precipitacions anualas mejanas entre 10 e 50 mm. lo plan litorau nòrd a un clima similar au plan centrau amb de condicions leugierament mens duras car la temperatura li es rarament superiora a 47°C e lei precipitacions anualas si situan entre 75 e 150 mm. D'ivèrn, la temperatura demora entre 18 e 26°CS.A. Ghazanfar, M. Fisher, Vegetation of the Arabian Peninsula, Springer Science & Business Media, 1998, pp. 19-39.. lei montanhas dau Djebel Akhdar an un clima qu'oscilla entre de condicions deserticas e semideserticas. D'efèct, lo nivèu de precipitacions pòu agantar mai de 250 mm anuaus dins certaneis endrechs e fins a 900 mm sus lei cimas pus importantas. lei còlas de Dhofar son una region pus freja en causa de la preséncia regulara de vents e d'una sason umida de mosson entre junh e setembre. Lei precipitacions li son ansin generalament superioras a 500 mm. Oman si situa au limit dei zònas de formacion dei ciclònes tropicaus dau nòrd-oèst de l'Ocean Indian. Lo sultanat es donc de còps tocat per de ciclònes ò de tempèstas tropicalas e reçaup alora de quantitats d'aiga importantas a respèct dei precipitacions anualas (65 mm a Mascate en 1981)S.A. Ghazanfar e M. Fisher, Vegetation of the Arabian Peninsula, Springer Science & Business Media, 1998, p. 17..
Demografia
En 2014, la populacion totala d'Oman èra estimada a 4,0 milions d'abitants. Coma leis autrei país productors de petròli de la region, la proporcion d'estrangiers li èra fòrça importanta (44% en 2013). Leis abitants èran generalament joves (50,3% avián mens de 24 ans en 2014) e urbanizats (73,4% en 2011) car la mitat de la populacion viviá a Mascate ò dins lo plan litorau nòrd. La capitala èra la vila pus importanta amb mai d'un milion d'abitants dins son aglomeracion. Lo segond centre demografic d'Oman èra la vila meridionala de Salalah ( abitants dins l'aglomeracion) situada dins lei còlas de Dhofar.
L'esperança de vida èra granda (75 ans en 2014) e lo taus de fertilitat relativament important (2,86 enfants per frema). Aquò permet donc un taus de creissença important de la populacion que seis efècts son amplificats per una imigracion importanta. Lo govèrn sosteniá en partida aquela imigracion gràcias a de lèis sus la nacionalitat favorablas ai descendents dei familhas omanesas partidas s'installar dins lei comptadors dau sultanat au sègle XIX. En particular, es relativament aisat per un abitant de Zanzibar ò de Gwadar amb d'originas omanesas d'obtenir la nacionalitat dau país. La populacion d'Oman es donc d'origina variada en causa de la preséncia d'Omanés naturalizats venguts d'Africa, de Paquistan ò d'Iran e de trabalhaires estrangiers principalament originaris de Paquistan, d'Índia, de Bangladèsh, d'Egipte, de Marròc e dei Filipinas. En 2014, lo mestissatge entre lei diferents grops èra fòrça feble mai la coexisténcia èra pacifica.
Lengas
L'arabi es la lenga oficiala d'Oman e es parlat per la màger part de la populacion. Pasmens, si troba divèrsei minoritats linguïsticas eissidas de populacions autoctònas qu'an gardat l'usatge de lengas tradicionalas ò de populacions eissidas deis Omanés partits dins leis ancians comptadors comerciaus dau sultanat. Unei lengas indigènas (kumzari, bathari, harsusi e hobyót) son menaçadas de disparicion en causa de la reduccion dau nombre de locutorsMatthias Brenzinger, Language Diversity Endangered, Walter de Gruyter, 2007, pp. 267-268.. Dins aquò, doas lengas localas an una situacion melhora (shehri amb locutors en 1993, mehri amb - locutors en Ièmen e en Oman).
Lei lengas importadas per lei populacions imigradas son aquelei dei comptadors majors dau sultanat d'Oman dau sègle XIX coma l'anglés parlat per lei mitans d'afaires, lo swahili parlat en Zanzibar e lo balochi parlat dins lo sud-èst d'Iran e l'oèst de Paquistan.
Religion
Oman organiza ges de recensament religiós au sen de sa populacion. En 2010, leis estimacions donavan una majoritat larga ai musulmans que formavan 86% de la populacion. La tendància que predominava èra l'ibadisme qu'es la religion de 75% dei nacionaus omanés. Oman a donc la particularitat d'èsser l'unic país musulman dominat per un corrent religiós que fa partida ni dau sunisme ni dau chiisme. En fòra de l'ibadisme, li a de populacions localas que son sunitas, especialament dins lo sud e dins lo plan litorau nòrd e chiitas dins lei províncias pus meridionalas. Lei trabalhaires estrangiers musulmans son principalament sunitas.
En mai de l'islam, si pòu trobar divèrsei minoritats religions qu'èran per òrdre d'importància lo cristianisme (6,5%), l'indoïsme (5,5%) e lo bodisme (0,8%). Son generalament la religion dei trabalhaires estrangiers que demoran pas dins lo país. Pasmens, existiá tanben d'Omanés naturalizats non musulmans, especialament aquelei que venián d'Índia. Leis autrei religions gropavan mens de 1% de la populacion e l'ateïsme (0,2%) èra quasi desconegut.
La libertat religiosa es oficialament respectada per lo govèrn. Pasmens, li a divèrsei restriccions regardant la bastida de luecs de culte non musulmans. Per exemple, leis edificis actuaus son sovent tròp pichons entraïnant ansin de problemas d'organizacion que limitan lei possibilitats de desvolopament dei religions importadas coma lo cristianisme ò l'indoïsme.
Istòria
Preistòria e Antiquitat
Lei traças umanas pus ancianas sus lo territòri dau Sultanat d'Oman actuau datan de ans. En Mesopotamia Antica, la region omanesa èra dicha Magan e entreteniá de relacions comercialas (encens, coire... etc.) amb leis estats mesopotamians tre lo milleni III av. JC. Lei descubèrtas arqueologicas an tanben mostrat l'existéncia de liames antics entre Oman, Índia, Egipte e PèrsiaBruno Le Cour Grandmaison, Le sultanat d'Oman, KARTHALA Editions, 2000, p. 25..
L'islamizacion e l'adopcion de l'ibadisme
L'islamizacion dau territòri omanés actuau aguèt luec dins lo corrent dei darriereis annadas de la vida de Maomet e s'acabèt rapidament après sa mòrt en 632. La region foguèt alora integrada dins lei Califats Omeia e Abbassida. Pasmens, en causa de sa posicion alunchada dei centres dau poder califau en Siria ò en Iraq, venguèt un refugi per d'aversaris de l'autoritat centrala. Au sègle VIII, leis Omanés deis oasis interioras adoptèron l'ibadisme, una version moderada dau kharidjisme, e elegiguèron un imam ibadista en 791. L'isolament dau país a respèct deis autrei regions aràbias permetèt lo mantenement d'aquela forma particulara de la religion musulmana e Oman es a l'ora d'ara l'unic estat arabi que la majoritat de sa populacion es ni sunita ni chiista.
Lo desvolopament dau comèrci omanés
Dins lo corrent de l'Edat Mejana, leis Omanés dau litorau comencèron de participar au comèrci maritim de l'Ocean Indian, dau Golf Persic e de la Mar Roja. Au sègle XIV, èran venguts una poissança marchanda importanta e prospèra. Pasmens, au sègle XVI, deguèron luchar còntra leis ambicions de Portugal que conquistèt Mascate e gardèt la vila fins a 1650. Puei, a la fin dau sègle XVII e au començament dau sègle XVIII, leis Omanés ataquèron lei possessions portuguesas d'Africa Orientala. Prenguèron Mombasa (1698), Zanzibar (1699) e Kilwa (1710) avans de resistir ai còntra-ofensivas portuguesas. En 1752, un tractat fixèt lo limit deis esfèras d'influéncias respectivas au cap Delgado.
En 1744, Ahmat ibn Said foguèt elegit imam ibadista. Fondèt la dinastia dei Ben Said que capitèt de contuniar la politica d'expansion militara e comerciala d'Oman fins au sègle XIX. D'efèct, gràcias a son ròtle primordiau dins lei comèrcis d'esclaus e d'espècias, venguèt la poissança economica dominanta dau litorau d'Africa Orientala. Venguda lo centre d'aquel ensems, l'illa de Zanzibar venguèt la capitala dau sultanat en 1840.
Lo periòde d'influéncia britanica e l'unificacion territòriala