Continent

thumb|300px|right|Mapa animada mostrant los diferents continents. Lo mot continent ven del latin continere per , o continens terra, las . Al sens pròpri, aquel tèrme designa una vasta espandida contunha de tèrra a la superfícia del glòbe. Pasmens, aquela definicion estrictament geografica s'emplega sovent segon de critèris istorics e culturals. Se pòt veire atal de sistèmas de continents que considèran Euròpa e Asia coma dos continents alara qu'Eurasia forma una sola espandida de tèrra.

La definicion pauc clara d'un continent mena a l'existéncia de divèrses modèls de quatre a sèt continents. Mas foguèt pas totjorn lo cas, e aqueles modèls varièron segon l'Istòria e la descobèrta de territòris novèls.

Dins son accepcion comuna, la zona continentala inclutz tanben las pichonas illas a flaca distància de las còstas, mas pas aquelas separadas per de braces de mar significatius. D'un punt de vista scientific, los continents incluson tanben las illas estacadas a las placas continentalas, coma las illas Britanicas al respècte d'Eurasia.

Istòria del tèrme Las primièras definicions

thumb|left|Lo geograf grèc Estrabon tenent un glòbe indicant Euròpa e Asia

La primièra distincion entre los continents se faguèt pels ancians marins grècs que donèron los noms d'Euròpa e d'Asia a las tèrras dels dos costats del cors d'aiga de la mar Egèa, l'estrech dels Dardanèls, la Mar de Marmara, l'estrech del Bosfòr e la mar NegraToynbee, Arnold J. (1954). A Study of History. London: Oxford University Press, v. 8, pp. 711-12.. Los noms foguèron en primièr aplicats solament per designar las tèrras prèp de la còsta e pus tard las espandidas pus alunhadas H. F. Tozer; A History of Ancient Geography; 1897 University Press, Cambridge p. 69. Los pensaires de la Grècia antica discutiguèron per saber s'Africa (alara nomenada Libia) se deuriá considerar coma fasent partida d'Asia o coma tresena partida del monde. Una division en tres partidas s'impausèt fin finala H. F. Tozer; A History of Ancient Geography; 1897 University Press, Cambridge p. 67. Del punt de vista grèc, la mar Egèa, èra lo centre del monde, amb Asia a l'Èst, Euròpa a l'Oèst e al Nòrd e Africa al Sud Martin W. Lewis e Kären E. Wigen, The Myth of Continents: a Critique of Metageography, University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 pp. 21-22.

Los limits entre los continents son pas fixats. Inicialament, la frontièra d'Euròpa amb Asia foguèt traçada dempuèi la mar Negra, lo long de la ribièra Rioni e Georgia. Pus tard, se considerèt coma anant de la mar Negra per l'estrech de Kerch, la mar d'Azov e lo long del flume DonH. F. Tozer A History of Ancient University Press 1897 p. 68.

Nil foguèt generalament considerat coma la frontièra entre Asia e Africa. Erodòt Erodòt. Tradusit per George Rawlinson (2000).The Histories of Herodotus of Halicarnassus. Ames, Iowa: Omphaloskepsis, libre 2, p. 18., al sègle V, pasmens s'opausèt a aquela situacion, que plaçava Egipte sus dos continents. Faguèt doncas coïncidir la rompedura entre Asia e Africa amb la frontièra occidentala d'Egipte, çò que situava aquel país en Asia. Contestèt tanben la division en tres de çò qu'es en fach una sola massaErodòt. Tradusit per George Rawlinson (2000).The Histories of Herodotus of Halicarnassus. Ames, Iowa: Omphaloskepsis, livre 4, p. 38., lo debat continua... thumb|Lo pus ancian exemple imprimit de la mapa en T-O, mostrant los tres continents coma los domenis dels filhs de Noé : Sem, Iafet e Cham Eratostènes, al sègle III, notèt que qualques geografs dividissián los continents pels flumes (Nil e Don), los considerant atal coma d'. D'autres dividissián los continents per d'istmes, nomenant alara los continents . Aqueles geografs fixèron la frontièra entre Euròpa e Asia a l'istme entre la mar Negra e la mar Caspiana, e la frontièra entre Asia e Africa a l'istme entre la mar Roja e l'embocadura del lac Bardawil sus la Mediterranèa Estrabon. Tradusit per Horace Leonard Jones (1917). Geography. Harvard University Press, libre 1, ca. 4..

Al periòde roman e a l'Edat Mejana, qualques autors prenguèron l'istme de Suèz coma frontièra entre Asia e Africa, mas gaireben totes los autors contunhan de considerar Nil o la frontièra occidentala d'Egipte coma frontièra. A l'Edat Mejana, lo monde èra representat sus la mapa en T-O, amb lo T representant las aigas de la division dels tres continents.

Arribada dels Europèus a las Americas

Cristòl Colomb traversèt l'ocean Atlantic per aténher las Antilhas en 1492, dubrissent lo camin a l'exploracion e a la colonizacion europèa de las Americas. Mas malgrat sos quatre viatges cap a l'oèst, Colomb jamai pensèt d'aver atench un novèl continent e contunhèt de pensar qu'aviá atench Asia. En 1501, Amerigo Vespucci foguèt lo pilòt d'una expedicion que navigava lo long de la còsta de Brasil. Los membres de l'expedicion percorriguèron lo long camin cap al sud, lo long de la còsta de l'America del Sud, çò que confirma que las tèrras que perlongavan avián de proporcions continentalasEdmundo O'Gorman, The Invention of America, Indiana University Press 1961 pp. 106-112Amerigo Vespucci : Un nom per lo Novèl Monde. De retorn a Euròpa, Vespucci publiquèt un compte rendut de son viatge Mundus Novus () en 1502 o 1503Formisano, Luciano (Ed.) (1992). Letters from a New World: Amerigo Vespucci's Discovery of America. New York: Marsilio, pp. xx-xxi. ISBN 0-941419-62-2., mas sembla que i auriá d'apondons o de modificacions d'un autre autorZerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 77–79. ISBN 0-7658-0987-7.. Quin que siá l'autor d'aquelas paraulas, se pòt legir dins Mundus Novus Formisano, Luciano (Ed.) (1992). Letters from a New World: Amerigo Vespucci's Discovery of America. New York: Marsilio, p. 45. ISBN 0-941419-62-2., primièra identificacion explicita de las Americas, un continent coma los tres autres.

thumb|left|360px|Lo Planisfèri de Waldseemüller de 1507, foguèt la primièra mapa del monde que menciona l'.

Aprèp qualques annadas, lo nom de comença d'aparéisser coma un nom per l'America del Sud. Las mapas de l'epòca mòstran clarament l'America del Nòrd coma connectada a l'Asia e l'America del Sud coma una tèrra separadaZerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 77–79. ISBN 0-7658-0987-7..

En 1507, Martin Waldseemüller publiquèt una mapa del monde, Cosmographia Universalis, qu'es la primièra a mostrar l'America del Nòrd e l'America del Sud distintas d'Asia e entornejadas d'aiga. Un pichon senhal en dessús de la mapa principala explica pel primièr còp que las Americas son a èst d'Asia e son separadas d'Asia per un ocean, perque las Americas son plaçadas a l'extremitat esquèrra de la mapa e Asia a l'extremitat drecha, çò que poiriá crear una confusion. Dins lo libre d'acompanhament, Cosmographiae Introductio, Waldseemüller nòta que la tèrra se dividís en quatre partidas, Euròpa, Asia, Africa e la quatrena partida que ne bastís lo nom a partir d'Amerigo VespucciZerubavel, Eviatar (2003). Terra Cognita: The Mental Discovery of America. New Brunswick: Transaction Publishers, pp. 80–82. ISBN 0-7658-0987-7.. Sus la mapa, lo mot se plaça sus una partida de l'America del Sud.

Lo mot continent

Dempuèi lo sègle XVI, lo nom anglés continent surgís. Es un derivat del tèrme continent land, çò que significa "continent n." (1989) Oxford English Dictionary, 2nd edition. Oxford University Press. e tradusit del latin terra continens "continent1 n." (2006) The Concise Oxford English Dictionary, 11th edition revised. (Ed.) Catherine Soanes and Angus Stevenson. Oxford University Press.. Lo nom foguèt utilizat per designar Oxford English Dictionary. Lo mot continent s'utiliza dins la traduccion de tèxtes grècs e latins al subjècte de las tres del monde Martin W. Lewis e Kären, The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 29 .

Alara que lo mot continent foguèt utilizat per las zonas relativament pichonas de la continuitat de la tèrra, los geografs se tornèron pausar la question d'Erodòt sus las rasons perqué una sola granda massa deuriá èsser dividida en dos continents. A la mitat del sègle XVII, Peter Heylin escriguèt dins sa Cosmografia que . En 1727, Ephraïm Chambers escriguèt dins son Cyclopædia, . E, dins son atlàs de 1752, Emanuel Bowen definís un continent coma Bowen, Emanuel. (1752). A Complete Atlas, or Distinct View of the Known World. London, p. 3.. Pasmens, la vièlha idèa d'Euròpa, d'Asia et d'Africa coma partidas del monde persistís, e son uèi consideradas coma de continents.

Al delà dels quatre continents

A partir de la fin del sègle XVIII, qualques geografs comencèron de considerar l'America del Nòrd e l'America del Sud coma doas partidas del monde, çò que fa en tot cinc partidas. Pasmens, la division en quatre foguèt globalament pus utilizada al sègle XIXMartin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 30. Los Europèus descobriguèron Austràlia en 1606, mas per un certan temps, foguèt vista coma una partida d'Asia. A la fin del sègle XVIII, certans geografs considerèron que s'agissiá d'un continent d'esperel, çò que ne fa lo seisen (o lo cinquen per aqueles qu'America es encara un unic continent)Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 30. En 1813, Samuel Butler escriguèt sus Austràlia que e l'Oxford English Dictionary es pas clar de decènnis pus tard "continent n. 5. a." (1989) Oxford English Dictionary, 2nd edition. Oxford University Press. "the great island of Australia is sometimes reckoned as another [continent]".

Antartida foguèt apercebuda en 1820 e foguèt descricha coma un continent par Charles Wilkes en 1838. Mas pauc d'atlàs la senhalan coma continent abans la Segonda Guèrra MondialaMartin W. Lewis e Kären E. WigenThe Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 pp. 32, 220. thumb|La bandièra olimpica que sos cinc anèls representan los continents

La bandièra olimpica, concebuda en 1913, de cinc anèls representant las cinc tèrras abitadas, amb America coma un sol continent e sens comptar AntartidaThe Olympic symbols. Comitat Internacional Olimpic. 2002. Lausana: Olympic Museum and Studies Centre. Las cinc anèls d'una bandièra olimpica representan los cinc continents (Africa, America, Asia, Europe, and Oceania). Vejatz tanben Association of National Olympic Committees : .

A partir de la mitat del sègle XIX, los atlàs dels Estats Units d'America an pus sovent tractat l'America del Nòrd e l'America del Sud coma dos continents, çò qu'es compatible amb la compreneson de la geologia e de la tectonica de las placas. Mas es totjorn pas escàs que los atlàs americans los tractan coma un sol continent, pasmens fins a la Segonda Guèrra Mondiala Martin W. Lewis e Kären E. Wigen The Myth of Continents: a Critique of Metageography University of California Press 1997 ISBN 0-520-20742-4, ISBN 0-520-20743-2 p. 32.

Pendent las darrièras annadas, i a una tendéncia per qu'Euròpa e Asia, tradicionalament consideradas coma dos continents, sián consideradas coma un sol continent, nomenat — compatible amb la compreneson de la geologia e de la tectonica de las placas. Dins aquel modèl, lo monde se dividís en sièis continents (se l'America del Nòrd e l'America del Sud son consideradas coma de continents distints).

Definicions e aplicacions