Victor Hugo

thumb|Retrach de Victor Hugo. Léon Bonnat, 1879, Musèu d'Orsay.

Victor Hugo (26 de febrier de 1802, Besançon – 22 de mai de 1885, París) es un escrivan francés dau sègle XIX. Promotor e defensor dau romantisme, es l'autor d'una importanta òbra que compren de recuelhs de poesia, de pèças de teatre e de romans e ocupa una plaça centrala dins la literatura francesa gràcias a sei caps d'òbras. En particular, es l'autor dei romans Lo darrier jorn d'un condamnat, Nòstra Dòna de París, Lei Miserables e Nonanta-tres, dei pèças de teatre Hernani e Ruy Blas e dei recuelhs de poèmas Lei Castigaments e Lei Contemplacions.

Pasmens, l'influéncia d'Hugo se limitèt pas a la literatura. D'efiech, tre leis ans 1820, foguèt confrontat a la censura e, a partir deis ans 1830, s'engatjèt dins la vida politica. Inicialament monarquista, mostrèt rapidament un interès per la misèria dau pòble e una volontat de combatre leis injustícias. Aviâ ansin una posicion particulara au sen dei partisans de la Monarquia de Julhet. Pasmens, sei posicions socialas lo menèron a perseguir son evolucion politica e a venir republican a partir de 1846. Se raprochèt alora de Loís Napoleon Bonaparte e sostenguèt son eleccion coma president de la Republica après la revolucion de 1848. Rompèt totalament amb la drecha e s'opausèt ai lèis reaccionàrias adoptadas per redurre lo sufragi universau ò l'influéncia dei republicans sus l'educacion (lèi Falloux). Dins aquò, rompèt tanben amb Loís Napoleon Bonaparte e assaièt sensa succès de s'opausar au còp d'Estat de 1851. Obligat de s'exiliar, s'installèt a Guernesey e venguèt un adversari acarnat dau Segond Empèri. S'entornèt en França unicament après la proclamacion de la III Republica. Elegit deputat en 1870 e senator en 1876, sostenguèt l'installacion de la Republica, mai a partir de 1878, sa santat li permetèt pas de mantenir una activitat importanta.

En causa d'aqueu ròtle literari e politic, Victor Hugo foguèt considerat de son vivent coma una personalitat importanta de l'istòria de França. Aquela plaça foguèt confiermada pus tard per l'aspècte pionier de sei combats còntra la pena de mòrt ò en favor de l'unificacion europèa. Recebèt donc a sa mòrt d'obsèquias nacionalas e au mens dos milions de personas assistiguèron a son enterrament au Panteon. Son òbra demòra fòrça estudiada e es encara regularament l'objècte d'adaptacions ò de reedicions.

Biografia

Joventut e formacion

thumb|right|Retrach de Victor Hugo en 1820.

Victor Hugo nasquèt lo 26 de febrier de 1802 a Besançon(fr) Raymond Escholier, Victor Hugo raconté par ceux qui l'ont vu, París, Librairie Stock, 1931, 415 p., p. 358.. Èra lo fiu de Joseph Léopold Sigisbert Hugo (1773-1828), un oficier de l'armada napoleonenca que venguèt generau en 1809(fr) intrada « Joseph Léopold Sigisbert Hugo », dins Charles Mullié, Biographie des célébrités militaires des armées de terre et de mer de 1789 à 1850, Poignavant et Compagnie, 1852., e de Sophie Trébuchet (1772-1821), una filha eissida de la borgesiá nantesa(fr) Louis Guimbaud, La Mère de Victor Hugo, París, Plon, 1930.. Tre sa jovença, Victor Hugo mostrèt un interès important per la lectura. De mai, en causa deis afectacions de son paire en Espanha, foguèt rapidament capable d'aprendre l'espanhòu. En 1812, s'installèt a París amb sa maire — de fach separada de son marit – e foguèt en partida educat per lo generau Victor Fanneau de la Horie qu'èra son pairin e lo galant de sa maireMai d'un biograf de Victor Hugo supausa que de la Horie pòsque èsser son paire car la relacion entre Sophie Hugo e lo generau sembla de durar quauqueis annadas (Raymond Escholier, Un amant de génie, Victor Hugo : lettres d'amour et carnets inédits, París, Fayard, p. 23 ; Geneviève Dormann, Le Roman de Sophie Trébuchet, París, Albin Michel, 2016, p. 298). Pasmens, aquò es pas demostrat (Thierry Lentz, La conspiration du général Malet: 23 octobre 1812, Premier ébranlement du trône de Napoléon, París, Perrin, 2012).. En 1815, intrèt a la pension Cordier e comencèt d'aprendre la rima e la versificacion en autodidacte amb leis encoratjaments de sa maire e d'un professor que corregissiá seis escrichs(fr) Adèle Hugo, Victor Hugo, Victor Hugo raconté par un témoin de sa vie, París, Brussèlas, Leipzig, Librairie Internationale A. Lacroix, Verboeckhoven et Cie, éditeurs, 1863, t. 1, p. 233..

De 1817 a 1820, ganhèt plusors prèmis de l'Acadèmia dei Jòcs Floraus e obtenguèt una mencion a un concors de l'Acadèmia Francesa(fr) Recueil de l'Académie des jeux floraux, Toulouse, imprimeur M.-J. Dalles, 1821.(fr) Adèle Hugo, Victor Hugo, Victor Hugo raconté par un témoin de sa vie, París, Brussèlas, Leipzig, Librairie Internationale A. Lacroix, Verboeckhoven et Cie, éditeurs, 1863, t. 1, pp. 331-347.. Abandonant seis estudis en matematicas, decidèt alora de se consacrar definitivament a la literatura. Durant aqueu periòde, probablament en reaccion ais idèas de son paire, creèt una revista ultramonarquista amb sei fraires. En quatre mes, ne'n vendèt exemplaris e lo rèi Loís XVIII li acordèt una renda annadiera de F(fr) Adèle Hugo, Victor Hugo, Victor Hugo raconté par un témoin de sa vie, París, Brussèlas, Leipzig, Librairie Internationale A. Lacroix, Verboeckhoven et Cie, éditeurs, 1863, t. 2, p. 62.. Aquò li permetèt de venir escrivan professionau e de considerar l'idèa d'esposar son amiga Adèle Foucher (1803-1868).

Lo maridatge foguèt retardat per lo decès de la maire d'Hugo en 1821, mai aguèt finalament luòc en octòbre de 1822. Lo pareu aguèt cinc enfants : Leopold que moriguèt quauquei mes après sa naissença en 1823, Léopoldine Hugo (1824-1843), Charles Hugo (1826-1871), François-Victor Hugo (1828-1873) e Adèle Hugo (1830-1915). Durant sa vida, Victor Hugo aguèt tanben plusors mestressas. La pus coneguda foguèt l'actritz Juliette Drouet (1806-1883), mai se pòdon egalament citar l'escrivana Léonie d'Aunet (1820-1879) e la comediana Alice Ozy (1820-1893).

Lo periòde romantic

Dins lo corrent deis ans 1820, Victor Hugo venguèt pauc a cha pauc una personalitat centrala dau Cenacle, un grop d'escrivans romantic que se reünissián en cò de Hugo ò dau critic literari Charles Nodier (1780-1844). Durant aqueu periòde, Hugo s'interessèt tanben a la pintura en descubrent l'obrador de Paul Huet (1803-1869) e se reconcilièt amb son paire. Pasmens, venguèt mai que mai un autor prolific amb lei publicacions dei romans Bug-Jargal (1820 e 1826), Han d'Islàndia (1823), lo Darrier jorn d'un condamnat (1829) e Nòstra Dòna de París (1831), dei recuelhs de poesia Odas e Baladas (1828), leis Orientalas (1829), lei Cants dau crepuscul (1835), lei Votz interioras (1837), lei Rais e leis Ombras (1840) e lei pèças de teatre Hernani (1830), Marion de Lorme (1831), lo Rèi s'amusa (1832), Lucrezia Borgia (1833) e Marie Tudor (1833).

Promotor dau romantisme en França, Hugo i foguèt a l'origina de plusors revolucions literàrias importantas. Pasmens, suscitèt d'oposicions de part dei mitans conservators, en particular dei defensors dei principis de la literatura classica. Aquò menèt, per exemple, a l'enebiment de la pèça Marion de Lorme per la censura reiala en 1829. L'episòdi pus famós d'aquela confrontacion es probable la « batalha d'Hernani », una pèça de teatre d'Hugo jogada per lo premier còp en 1830. L'òbra èra relativament susprenenta per lo public de l'epòca amb l'exaltacion d'un amor impossible, la denonciacion d'un poder esclerosat, una versificacion que seguissiá pas lei règlas tradicionalas e, benlèu encara pus novator, un refús de respectar la règla de l'unitat de temps e de luòc. Lei partisans dau classicisme assaièron d'organizar un tarabast per roïnar la representacion, mai se turtèron ais amics d'Hugo que preparèron la defensa de l'òbra amb lo Cenacle. Dins un ambient electricLei trabalhs menats per leis istorians dempuei lo sègle XX an mostrat lo caractèr limitat de la « batalha ». En realitat, se la premiera de la pèça foguèt agitada, lo racònte dau combat entre romantics e classics es una reconstitucion a posteriòri de plusors incidents que se debanèron durant quatre mes de representacions (Florence Naugrette, Le Théâtre romantique, París, Seuil, coll. « Points Essais », 2001)., la premiera de la pèça s'acabèt per lo succès dei romantics.

L'engatjament en politica

thumb|right|Victor Hugo en 1849.

Après la revolucion de 1830, Victor Hugo venguèt un escrivan reconegut que se ralièt au regim de Loís-Felipe en 1837. Pauc a cha pauc, Hugo intrèt dins lo ceucle intim dau rèi. Aquò li permetèt de recebre d'onors importants coma una eleccion a l'Acadèmia Francesa en 1841 e una nominacion coma par de França en 1845. En parallèl de sa carriera literària, s'interessèt ansin a la politica en plaidejant còntra la pena de mòrt ò còntra d'injustícias socialas (en particular lo trabalh deis enfants).

Au nivèu literari, Hugo obtenguèt un succès major en 1838 amb la pèça de teatre Ruy Blas. Pasmens, lo public s'alassèt dei dramas romantics e leis òbras seguentas recebèron d'acuelhs pus mitigats. En 1843, lei Borggravis foguèt un succès popular amb 33 representacions, mai foguèt tanben drama romantic que suscitèt l'interès d'un larg publicAqueu racònte de la revirada dei Borggravis es una etapa de l'istòria « classica » de la literatura francesa. Pasmens, es nuançat dempuei la fin dau sègle XX. D'efiech, se lo teatre romantic declinèt dins lo corrent deis ans 1840, dispareguèt pas. De mai, enregistrèt de còps de succès importants coma Cyrano de Bergerac en 1897 (Corinne Saminadayar-Perrin, Qu'est-ce qu'un événement littéraire au XIXe siècle?, Sant Estève, Université de Saint-Etienne, 2008, p. 155).. La meteissa annada, la vida de Hugo foguèt marcada per la negada accidentala de sa filha Léopoldine. Arrestèt alora de publicar durant dètz ans e se concentrèt sus la vida politica e mondana.

Vengut republican vèrs 1846, foguèt elegit deputat de la II Republica coma candidat dau partit de l'òrdre. Pasmens, desaprovèt la violéncia de la repression de l'insureccion de junh de 1848. Totjorn sensible ai questions socialas, se raprochèt pauc a cha pauc de Alphonse de Lamartine puei de Loís Napoleon Bonaparte. Rompèt ansin amb la drecha e s'opausèt a plusors lèis reaccionàrias adoptadas per redurre lo drech de vòte e la libertat de la premsa. S'opausèt tanben a la lèi Falloux que permetèt ai congregacions religiosas de prendre lo contraròtle de l'ensenhament en França fins a la fin dau sègle XIX. Dins aquò, s'alunchèt pauc a cha pauc de Loís Napoleon(fr) Pascal Melka, Victor Hugo: un combat pour les opprimés : étude de son évolution politique, La Compagnie Littéraire, 2008, pp. 254-255.. Lo 2 de decembre de 1851, assaièt ansin de s'opausar au còp d'Estat amb d'autrei deputats republicans, mai foguèt obligat de s'enfugir en Belgica. Un mes pus tard(fr) Le Moniteur universel, 10 de genier 1852, n° 10, p. 45., faguèt partida dei 66 parlamentaris bandits per un decrèt imperiau que demorèt en vigor fins a 1859.

L'exili

thumb|right|Victor Hugo en 1861 durant un viatge a Brussèlas.

En 1855, Hugo s'installèt a Guernesey. I menèt una vida enujosa e la familha se dispersèt lentament. Per exemple, Adèle Foucher realizèt de viatges frequents a París e Brussèlas per defendre leis interès literaris e financiers de son marit. Adèle Hugo anèt en Canadà per i seguir un oficier britanic e Charles Hugo imitèt sa maire avans de se fixar en Belgica en 1865. La meteissa annada, François-Victor Hugo s'installèt tanben dins la capitala bèlga. En 1868, Adèle Foucher moriguèt e Hugo acompanhèt l'ataüt fins a la frontiera francesa. Hugo eu meteis realizèt plusors viatges amb Juliette Drouet.