... millenni I abC • millenni I • millenni II ... Sègle I • Sègle II • Sègle III • Sègle IV • Sègle V Sègle VI • Sègle VII • Sègle VIII • Sègle IX • Sègle X

Lista dels millennis • Lista dels sègles Lo millenni I (millenni primièr o millenni un) comencèt lo 1 de genièr de l'an 1 e s'acabèt lo 31 de decembre de l'an 1000.

Eveniments

Començament del Cristianisme 14 : mòrt d'August, considerat coma lo primièr emperaire roman, 64 : grand incendi de Roma, 67 a 90 : redaccion dels evangèlis, 70 : destruccion pels romans del segond Temple de Jerusalèm, 79 : erupcion de Vesuvi, relatada per Plini lo Jove, 105-115 : invasion de Dacia e de Mesopotamia per l'emperaire Trajan, pus granda extension de l'Empèri Roman, 212 : l'emperaire roman Caracalla acòrda la ciutadanetat romana a totes los abitants libres de l'Empèri, 220 : fin de l'Empèri Han en China, 240 : començament de la predicacion de Mani, 240-280 : renhe del maarajà Srî Gupta, Vèrs 250-290 : apogèu de la cultura Maia, capitala a Tikal, Yucatan, 303 : darrièra granda persecucion dels crestians, del fach de l'emperaire Dioclecian 312 : l'emperaire roman Constantin se convertís al cristianisme, 375 : l'Empèri Ostrogòt tomba davant l'invasion dels uns, 378 : l'emperaire roman Valens es vençut e tuat pels visigòts a la batalha d'Andrinòpol, 392 : l'emperaire roman Teodòsi interditz lo paganisme dins l'Empèri, 394 : interdiccion dels Jòcs Olimpics, a causa de lor caractèr "pagan" 395 : Partiment de l'Empèri Roman en Empèri d'Orient e Empèri d'Occident, 406 : "Granda Invasion" en Gàllia: de germans (vandals e suèus) e d'alans (pòble d'origina iraniana) passan Ren, qu'es gelat, e s'espandisson per tota Gàllia e al delà Espanha, 410 : Los visigòts d'Alaric s'apoderan de Roma, Fondacion del monastèri de las illas de Lerins per Sant Onorat, 439 : los Vandals prenon Cartage, 450 : començament de la cristianizacion d'Irlanda per sant Patric, 451 : a la batalha dicha dels "Camps catalaunics", los Uns d'Atila son vençuts per una coalicion de galloromans e de visigòts, 476 : casuda de l'Empèri Roman d'Occident, començament de la Nauta Edat Mejana en Occident començament de l'Empèri Bizantin 496 : Remèsi, evesque de Rems, bateja Clodovèu, 507 : per la desfacha de Vouillé, los visigòts son embandits d'Aquitània pels francs de Clodovèu, 529 : l'emperaire bizantin Justinian establís un còde juridic, 530 : Fondacion d'una abadiá sul Monte Cassino per Beneset de Nursia, 538 : introduccion del bodisme en Japon, 594 : mort de Grégoire de Tours, autor de l'Istòria dels francs, 622 : l'Egira 632 : mòrt de Maomet, començament de l'Islam, 638 : presa de Jerusalèm peus arabis, 642 (?) : destruccion de la Bibliotèca d'Alexàndria, la pus granda del mond en aquela epòca, 694 : lo Sutra dels dos principis o Erzongjing (二宗經), primièr tèxte maniquèu chinés, 711 : conquista d'Espanha per l'armada araboberbèra de Tariq ibn Ziyad, 718 : falhida del segond sièti arabi de Constantinòble 732 : batalha de Peitieus, Carles Martèl arrèsta los sarrasins, 730 : començament de la garrolha de l'iconoclasme dins l'Empèri Bizantin, 735 : mort de Beda lo Venerable, autor de l'Istòria eclesiastica deu pòble anglés vèrs 750 : fondacion de l'Empèri abassida. 756 : Tractat de Pavia, Pepin lo Brèu, a l'origina dels Estats de la Glèisa, 762 : Bagdad deven la capitala de l'empèri abbassida, e mai un centre intellectual e scientific, 774 : Carlesmanhe rei dels Francs, 793 : primièr raid viking sus Anglatèrra, 800 : sacre de Carlesmanhe a Roma pel papa Leon IIIen, 821 : fondacion del reialme de Navarra per Eneko Arista, 843 : partiment de Verdun, 845 : los vikings remontan Sèina fins a París, 871 : Alfred lo Grand, primièr rei d'Anglatèrra, 907 : en China, fin de l'empèri unificat dels Tangs, 909 : fondacion de l'Òrdre de Clunhic, 911 : Tractat de Saint-Clair-sur-Epte, Carles III concedís Normandia al cap viking Rollon, 960 : en China, arribada al poder de la dinastia Song, 962 : Oton Ièr coronat emperaire a Roma, 969 : fondacion deu Caire, 987 : Uc Capet deven rei de França e inaugura una dinastia que a travèrs de brancas segondàrias durarà nòu sègles.

Personatges significatius

Jèsus de Nazaret, pels crestians, lo Filh de Dieu, e los musulmans, un profèta, Plini l'Ancian (23-79), naturalista, astronòm, antropològ, psicològ roman Flavi Josèp (37-ca 100), general e istorian.

Plutarc (46-125), istorian grèc, Cai Lun (ca 50-ca 121), ministre chinés de l'agricultura, codifica l'art de fabricar de papièr, Epictèt (50-130), Filosòf grèc de l'escòla estoïciana, influéncia l'emperaire roman Marc Aurèli. Trajan, 53-117, emperaire roman, Zhang Heng (78-139), matematician e astronòm chinés, Ptolemèu (90-168), geograf, astronòm e astrològ grèc, Galen (131-201), mètge grèc, considerat coma un dels paires de la medecina, amb una influéncia durabla sus la medecina musulmana, josieva e crestiana de l'Edat Mejana. Tertullian (155-230), teologian, Paire de la Glèisa.

Plotin (205 - 270) filosòf egipcian

Aurelian (215-275), emperaire roman (270-275),

Dioclecian (245-313), emperaire roman (284 - 305), met en plaça la tetrarquia : un August e un Cesar per las doas partidas de l'Empèri, occidentala e orientala.

Constantin I (280 - 337), emperaire roman (306-337) Sant Liborius (sant Libòri), (), evesque del Mans, sant patron de la catedrala e de l'evescat de Paderborn; los ligams entre Lo Mans e Paderborn son la prefiguracion dels embessonatges, Joan Crisostòm (entre 344 e 354 - 407) : evesque de Constantinòble, Jiròni de Stridon (340-420), traductor de la Bíblia en latin, Paire de la Glèisa.

Sant Agustin (354-430), evesque d'Ipòna, filosòf, teologian, Atila (395-453) rei dels uns, Remigius o sant Remèsi (437-532 o 533), evesque de Rems, patron de França, a batejat Clovis Ièr a Rems.

Boèci (470-525), filosòf latin, Sant Beneset (ca 480-ca 547), fondator de l'òrdre dels benedictins (règla de Sant Beneset), patron d'Euròpa, Gregòri de Tors (538-594), evesque de Tors, istorian, Justinian (483-565, emperaire bizantin, autor d'una codificacion del drech, reconquistèt Itàlia e una part d'Africa del Nòrd e d'Espanha.

Colomban (543-615), monge irlandés. Isidòr de Sevilha (entre 560 e 579-636), evesque de Sevilha, conservator de la cultura antica, prepausat en 2001 coma sant patron de l'Internet, Gregòri Ièr lo Grand (532-604), papa, introduguèt las arts dins lo cristianisme, Mohammed (vèrs 570-632) profèta fondator de l'Islam.

Bède lo Venerable (672-735), monge anglosaxon, istorian. Pepin lo Brèu (715-768), rei dels Francs, Alcuin (730-804), religiós anglés, un dels conselhièrs principals de Carlesmanhe, teologian. Carlesmanhe (742-814), rei dels Francs, rei d'Itàlia, fondator de l'Empèri d'Occident, Abû al-Abbas, dich as-Saffah (750-754), primièr califa abassid, Abû Jafar al-Mansur (754-777) fixa la capitala a Bagdad (762).

Al-Khuwarizmi (783-850) matematician e astronòm arabi, Ciril (o Constantin lo filosòf) (827 o 828 - 869) e Metòde (815 o 820 - 6 d'abril de 885), evangelizators dels pòbles eslaus, inventors de l'alfabet cirillic, patrons d'Euròpa, Al-Kindi (801-873), filosòf e scientific arabi, autor de tractats fòrça nombroses (filosofia, medecina, matematicas, musica,...).

Bernon (850-925), fondator de l'abadiá de Clunhic. Al-Farabi (872-950) filosòf arabi, estúdia Platon e Aristòtel, considerat coma lo segond mèstre aprèp Aristòtel per Averroès, Gerbert d'Orlhac (ca 938-1003) filosòf, matematician, astronòm francés, arquevesque de Rems e de Ravena, es fach papa en 999 jol nom de Silvèstre II. Oton Ièr del Sant Empèri (912-973), emperaire dels Romans.

Invencions, descobèrtas, introduccion

Codificacion de l'art de fabricar lo papièr (China, ja conegut al sègle II ab J.-C.), Sismograf (China), Fuòc d'artifici (China), Cartografia, Ptolemèu, Algèbra (Arabis), Trigonometria (Arabis).

+0001