thumb|Alan Turing a l'edat de 16 ans
Alan Mathison Turing (23 de junh de 1912, Londres - 7 de junh de 1954, Wilmslow) es un matematician e logician britanic dau sègle XX, considerat coma un dei fondators de l'informatica e de l'intelligéncia artificiala. En particular, foguèt l'autor, en 1936, d'un concèpte abstrach demorat famós, la maquina de Turing, que definís lo foncionament rigorós de la nocion de calcul e prefigura lo foncionament d'un ordinator modèrne.
Estudiant brilhant en matematicas e en sciéncias, Turing aguèt un ròtle determinant dins lo deschifratge dei comunicacions alemandas durant la Segonda Guèrra Mondiala. Aquò aguèt de consequéncias decisivas per l'organizacion dei convòis aliats durant la batalha de l'Atlantic. Puei, après lo conflicte, participèt a la concepcion dei premiereis ordinators e definiguèt un tèst per identificar una maquina pensanta. Enfin, s'interessèt a la biologia e publiquèt un article pionier subre la morfogenèsi en 1952.
Pasmens, aquela annada, foguèt arrestat per omosexualitat e condamnat a un tractament de castracion quimica. Moriguèt un an mai tard, probablament suicidit. Son ròtle durant la guèrra demorèt secrèt fins ais ans 1970. Aquò marquèt lo començament d'un lòng procès de reabilitacion postuma que s'acabèt en 2013 amb una gràcia reiala.
Biografia
Jovença e formacion
Alan Turing nasquèt lo 23 de junh de 1912 a Londres a una familha de la classa mejana superiora britanica. Son paire, Julius Mathison Turing (1873-1947), èra foncionari au sen de l'administracion coloniala en Índia e sa maire, Ethel Sarah Stoney (1881-1976), èra la filha d'un engenhaire de la Madras Railway. En causa dau trabalh de son paire, foguèt fisat a de familhas d'acuelh en Anglatèrra durant una partida de son enfança. Mostrèt rapidament de capacitats intellectualas de remarca, un interès marcat per lei sciéncias e lei matematicas e un caractèr solitari e pauc conformistaSegon la legenda, auriá aprés a legir solet en tres setamans (François Clarac, Encyclopédie historique des neurosciences : Du neurone à l'émergence de la pensée, De Boeck, 2008, p. 948)..
A partir de 1926, foguèt escolarizat a Sherborne School, un establiment privat tradicionau onte sa predileccion per lei sciéncias foguèt mau compresa dins un quadre privilegiant lei disciplinas classicas (literatura, art, cultura fisica, etc.). Pasmens, i trobèt d'amics coma Christopher Morcom que sa mòrt prematura en 1930 noiriguèt sei reflexions subre l'esperit, la matèria e la subrevida de la consciéncia(en) Christof Teuscher, Alan Turing : Life and Legacy of a Great Thinker, Springer, 2004, pp. 19-22.. Puei, en 1931, intrèt au King's College de l'universitat de Cambridge per i estudiar lei matematicas. Obtenguèt brilhantament son diplòma en 1934 e foguèt elegit fellow dau College tre 1935 gràcias a sei trabalhs subre lo teorèma centrau limit, un element important de la teoria dei probabilitats(fr) Olivier Hudry, « Machine de Turing et complexité algorithmique », dins Michel Serfati (dir.), De la méthode : recherches en histoire et philosophie des mathématiques, PUFC, coll. « Colloques et séminaires », 2002, p. 178.. Aquò li permetèt d'integrar un mitan intellectuau riche e de se familiarizar amb lei grandei questions de la logica matematica de son temps, especialament lei problèmas pausats per David Hilbert (1862-1943).
En 1936, anèt perseguir sei recèrcas ais Estats Units a l'universitat de Princeton. I preparèt un doctorat, obtengut en 1938, sota la direccion dau logician Alonzo Church (1903-1995). Aqueu periòde li permetèt de rescontrar plusors personalitats scientificas importantas. Tanben, es durant aqueu periòde que produguèt son trabalh fondator subre la calculabilitat(fr) Olivier Hudry, « Machine de Turing et complexité algorithmique », dins Michel Serfati (dir.), De la méthode : recherches en histoire et philosophie des mathématiques, PUFC, coll. « Colloques et séminaires », 2002, p. 180.(en) Alan Turing, « On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem », Proceedings of the London Mathematical Society, London Mathematical Society, 1937..
Guèrra e periòde de Bletchley Park
thumb|right|Replica de la bomba criptologica de Turing.
De retorn en Anglatèrra en 1938, Turing faguèt partida dei scientifics seleccionats per lo govèrn britanic per seguir de cors de criptanalisi a la Government Code and Cypher School. En setembre de 1939, après l'intrada en guèrra dau Reiaume Unit còntra Alemanha, foguèt donc afectat au centre de descriptatge installat a Bletchley Park. I tenguèt un ròtle centrau dins lo descriptatge dei messatges chifrats amb la maquina Enigma, especialament aquelei utilizats per la marinaTuring foguèt oficialament lo director de la seccion dedicada ai messatges Enigma de la marina de guèrra alemanda fins a març de 1943. Pasmens, èra pauc interessat per lo comandament e sei foncions foguèron exercidas per Hugh Alexander (1909-1974).. Per aquò, après aver recuperat lei trabalhs precursors dei servicis polonés e francés, concebèt una maquina electromecanica, la « bomba », capabla d'identificar rapidament lei reglatges jornadiers dau sistèma Enigma.
Lo trabalh de Turing foguèt fòrça important per melhorar la proteccion dei convòis aliats durant la batalha de l'Atlantic. Pasmens, se Turing foguèt nomat oficier de l'Òrdre de l'Empèri Britanic en 1946, sa contribucion a l'esfòrç de guèrra demorèt secreta fins ais ans 1970 car lei Britanics volián pas revelar l'organizacion de seis unitats de criptanalisi.
Après-guèrra e mòrt
Après la guèrra, Turing contunièt sei trabalhs subre lei calculators. Per aquò, jonhèt lo National Physical Laboratory de Londres onte concebèt lo projècte d'un ordinator utilizant de programas enregistrats, l'Automatic Computing Engine. Pasmens, decebut per la lentor dau projècte, preferiguèt trabalhar amb l'universitat de Manchester onte participèt au desvolopament d'un ordinator electronic. Durant aqueu periòde, estudièt tanben lo foncionament dei programas e desvolopèt sei reflexions sus l'intelligéncia artificiala e la biologia matematica.
En 1952, Turing foguèt enseguit per « indecéncia manifèsta » en causa d'una relacion amb un autre òme, que l'omosexualitat èra totjorn un delicte dins lo Reiaume Unit d'aqueu temps. Quauqueis annadas aperavans, un tal afaire seriá probable demorat un fach divèrs sensa importància. Pasmens, aquela annada, d'escàndols d'espionatge implicant de personalitats amb un perfieu sociau similar a aqueu de Turing avián tocat l'opinion publica(en) Jim Eldridge, Alan Turing, A&C Black, 2013, p. 89.En particular, l'opinion publica britanica èra estada fòrça tocada per lei premierei consequéncias de l'afaire dei Cinc de Cambridge.. Aquò explica la volontat deis autoritats de jutjar l'afaire. Reconegut copable, Turing perdiguèt seis abilitacions de seguretat, mai poquèt chausir entre l'empresonament e un tractament ormonau a basa d'estrogèn per redurre la libidò – dins lei fachs, una castraccion quimica(en) Andrew Hodges, Alan Turing : the enigma, Londres, Burnett Books, 1983, p. 469.. Optèt per la segonda possibilitat, mai foguèt escartat dei recèrcas en criptanalisi menadas per lo govèrn.
Lo tractament ormonau aguèt de consequéncias fisicas e psicologicas marridas (impoténcia, aumentacion dau pes, etc.)(en) David Leavitt, Alan Turing and the Invention of the Computer, W. W. Norton & Company, 2006, p. 268.. Turing foguèt trobat mòrt en cò sieu lo 7 de junh de 1954. L'enquista de la polícia concluguèt a un suicidi per ingestion de cianur. Pasmens, aqueu resultat foguèt contestat per sa maire que defendiguèt la tèsi d'un accident causat per d'experiéncias quimicas en corsDe biografs coma Jack Copeland son tanben partisans de la tèsi de l'accident car Turing èra a estudiar de reaccions quimicas implicant l'utilizacion de cianur. En revènge, fau nòtar que l'idèa d'un suicidi causat per la repression de l'omosexualitat de Turing – frequentament citada dins la premsa ò dins lei racòntes popularas – es relativament minoritària au sen deis especialistas de Turing. Son partisan principau es probable Richard Dawkins. Una autra istòria frequentament raportada subre lo suicidi de Turing es aquela de la poma e dau liame amb Blancanèu. Lei policiers trobèron efectivament una poma entamenada a proximitat de Turing, mai establiguèron ges de liame entre lo cianur e lo fruch (que foguèt pasmens pas analizat)..
Òbra scientifica
La maquina de Turing e la calculabilitat
La contribucion pus fondamentala de Turing es un article intitulat « On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem » que foguèt publicat en 1936. Dins aquela publicacion, prepausèt una respònsa a una question pausada per lo matematician David Hilbert, lo Entscheidungsproblem ò « problèma de la decision » : es qu'existís un metòde mecanic permetent de determinar s'un enonciat matematic es demostrable ?
Per tractar aquela question, Turing aguèt besonh de definir d'un biais rigorós la nocion de « calcul mecanic ». Per aquò, imaginèt un dispositiu abstrach, demorat famós sota lo nom de maquina de Turing. Aquela maquina teorica es constituïda d'un riban infinit devesit en casas ont una tèsta de lectura pòu legir, escriure e escafar de simbòls en se desplaçant, segon un ensemble finit de règlas e en foncion de son estat intèrne. En despiech de sa simplicitat extrèma, aqueu dispositiu es capable de realizar totei lei tipes de calcul realizables per un èsser uman en seguissent una procedura definida.
Turing demostrèt que plusors problèmas èran pas solubles per una maquina d'aqueu tipe. Son dichs indecidables. Lo pus conegut es lo « problèma de l'aplant » : existís ges de procedura generala que permet de determinar, per una maquina e una donada que que sieguen, se lo calcul s'acabarà ò contuniarà indefinidament. Ne'n dedeguèt una respònsa negativa a la question de Hilbert. Segon eu, existís pas de metòde mecanic generau per decidir de la demostrabilitat d'un enonciat matematic. Aqueu resultat èra identic a aqueu obtengut, per de mejans diferents, per Alonzo Church(fr) « L'héritage d’Alan Turing », CNRS Le journal, mai de 2012, pp. 9-10.(en) Alan M. Turing, « Computability and λ-Definability », J. Symb. Log., vol. 2, n° 4, 1937, pp. 153-163.. L'equivaléncia entre lei dos encaminaments es coneguda sota lo nom de tèsi de Church-Turing.
En delà de sa portada logica, la maquina de Turing aguèt una consequéncia considerabla. D'efiech, en definissent una maquina universala capabla de simular una autra maquina de Turing — que que siegue sa forma – l'article pausèt lo principi teoric de l'ordinator modèrne, es a dire aqueu d'una maquina unica capabla d'executar un programa. Per aquela rason, es considerat coma un dei paires dei tecnologias de l'informacion modèrnas.
La criptanalisi
Lei trabalhs de Turing a Bletchley Park constituiguèron l'aplicacion pus espectaclosa de l'utilizacion de sei capacitats intellectualas per resòudre un problème concrèt. D'efiech, èra encargat de deschifrar lei comunicacions alemandas protegidas per la maquina Enigma, un aparelh electromecanic que transformava cada letra d'un messatge en una autra au mejan d'un sistèma de rotòrs que lor posicion cambiava après cada picatge. Lo nombre de configuracions possiblas èra tant important qu'un deschiframent au mejan d'assais successius semblava pas possible. De mai, lei reglatges dei maquinas Enigma èran cambiats d'un biais jornadier.