thumb|Inondacion de Colonha en Alemanha en lo 1983.
Una inondacion (var. inondament) ò un aigat (var. aigada)Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, Dicod'Òc, recèrca « inondation », consultat lo 2 de novembre dau 2023, . es un fenomène de submersion dei terrens pròches d'un cors d'aiga en causa d'una montada dei aigas. Lo tèrme es sovent estendut ai desbordaments d'aiga en provenença d'obratges artificials ò de rets d'assaniment. Quora tòca d'infrastructuras umani ò de vilas, l'inondacion es considerada coma un tipe de catastròfa naturala. Pòu aver de consequéncias grèvi car l'aiga es capabla de destrúger li rets d'aiga potabla, li rets d'electricitat ò li zònas agricòli. Li inondacions an finda d'efèctes segondaris que pòdon engendrar de miliers ò de milions de victimas suplementari en favorizant li epidèmias o li faminas.
Tèrme e vocabulari
En rason dau sieu caractère marcant, li a un nombre important de sinonimes enregistrats dins lu diccionaris per designar una inondacion ò un aigat : aiga gròssa, aigas, aiguàs, còp (d'aiga), creguda, creis, creissuda, desbòrd, desbordament, enaigament, grandas aigas, molaia, mortalaia, montaa, montada deis aigas, neguèra, venguda deis aigasLo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, Dicod'Òc, recèrca « crue », consultat lo 2 de novembre dau 2023, .Reinat Toscano, Diccionari de lenga d'òc d'après lo parlar niçard, Auba Novèla, 2023.. Au niveu local, una inondacion congreada per una ribiera especifica pòu finda portar un nom especific. Per exemple, en Occitània, lu aigats destructors de Tarn ò de Vidorle son dichs « tarnada » e « vidorlada » per lu abitants.
Lu tipes d'inondacion
Li inondacions de zòna
Li inondacions de zòna an generalament luec dins de regions plati que non pòdon absorbir ò eliminar un excès d'aiga. Li planas, li depressions e lu bacins endoreïcs ne'n favorizan la formacion, mas la natura dau sòl, la presença d'una jaça freatica pauc prefonda e la quantitat d'aiga presenta son de paramètres importants. Aqueu tipe d'inondacion pòu durar longtemps car l'evacuacion ò l'evaporacion de l'aiga son sovent lenti.
Lu desbordaments de cors d'aiga
Lu desbordaments de cors d'aiga, probablament lo tipe d'inondacion pus conoissut, es la consequença d'un excès d'aiga dins lo lièch d'un cors d'aiga. Presentan una fòrta diversitat en causa de la variabilitat extrèma dei cors d'aiga (rotas betonadi, oeds de desèrt, rius de montanha, flumes majors, etc.) e pòdon congrear d'autru fenomènes catastrofics coma de coladas de fanga ò de movements de terren. Totun, aqueli inondacions son pus frequenti dins li valadas estrechi, a l'entorn dei flumes aguent un bacin versent estendut e dins li regions somesas a de precipitacions importanti (ciclònes tropicals, mosson, chavanas violenti, etc.). La durada dau desbordament es generalament brèva, sovent quauqui oras, mas l'inondacion pòu durar pus longtemps dins d'endrechs plats dont a la possibilitat de si transformar en inondacion de zòna.
Li submersions marini
Li submersions marini son d'inondacions temporari provocadi per la mar durant d'episòdis meteorologics ò oceanografics inabituals (tempèstas, marea, tsunami, etc.)Cédric Brunel, Tempêtes et élévation marine : sur les plages françaises de Méditerranée, París, L'Harmattan, coll. « Milieu naturel et sociétés », 2012.Didier Migaud e Jean-Marie Bertrand, Les inondations de 2010 : Les enseignements sur le littoral atlantique (Xynthia) et dans le Var, París, Cour des comptes, coll. « Rapport public thématique », julhet de 2012, p. 12.. An luec quora lo deferlament dei ondas passa la cresta dei acumulacions litorali. Pòu de còps engendrar de transferiments de sediments e modificar la linha dau front de marPierre Stephan, Les flèches de galets de Bretagne : Évolutions passées, présentes et futures, París, L'Harmattan, 2011, p. 120.Paul Royet e Stéphane Bonelli, Digues maritimes et fluviales de protection contre les submersions, Versalhas, Lavoisier, coll. « Hermès Sciences », 2013, p. 628.. Son diferenti dei transgressions marini que son de submersions duradissi après un afaissament de terrens emergitsJames S. Monroe e Reed Wicander, The Changing Earth: Exploring Geology and Evolution, Belmont, 2 edicion, West Publishing Company, 1997, pp. 112-113..
Li inondacions catastrofiqui
Li inondacions catastrofiqui son la consequéncia dau defalhiment d'una infrastructura (rompedura d'un restanc, etc.) ò d'un fenomène natural extrème (erupcion volcanica, tsunami, rompedura d'un restanc natural, etc.). Aqueli inondacions son de còps acompanhadi per d'autri catastròfas coma de lahars e pòdon engendrar de degalhs considerables.
Li causas d'inondacion
Una inondacion es la consequença d'un ensemble de factors que menan a una acumulacion d'aiga a un endrech. Li condicions meteorologiqui e lu paramètres geologics son donc sovent lu elements primordials, mas presentan una certana diversitat. Per exemple, l'aiga pòu provenir dei precipitacions, d'un tsunami, de la rompedura d'installacions umani, dei efèctes dau desgèl, etc. Dau sieu caire, la geologia pòu favorizar la formacion d'inondacions en demenissent l'evacuacion ò l'absorpcion de l'aiga. Per exemple, lo lièch d'un cors d'aiga pòu si redurre dins un passatge estrech ò lo terren pòu aver de proprietats impermeabli que limitan l'absorpcion de l'aiga. En Occitània, li zònas argiloï son ensinda reputadi per si curbir rapidament d'aiga en cas de pluèia.
Totun, li activitats umani pòdon agravar li possibilitats de formacion e lu efèctes d'una inondacion. D'efècte, lo rescaufament climatic aumenta lo niveu dei mars e l'intensitat dei fenomènes climatics extrèmes, cen que pòu agravar lei pluèias causadi per un ciclòne ò una chavana. Mas lu efèctes dei activitats umani son mai que mai importants au niveu de l'escorrement de l'aiga. Un promier ensemble d'activitats limita la circulacion de l'aiga dins lu rius. Per exemple, una mancança d'entretenença pòu permetre la formacion de restancs de brigas, cen que demenisse lo debit. Un segond ensemble, coma la betumatge dei vilas ò lo desboscament, limita l'absorpcion de l'aiga. Lòng dei litorals, la disparicion dei mangròvias a d'efèctes similars au desbocament car aquelu ecosistèmas pòdon blocar lu còps de mar e redurre lu efèctes dei tsunamis. Aquò pòu aumentar considerablament li quantitats d'aiga presenti dins una aglomeracion. La conjugason d'aquelu factors es, despí lo sègle XIX, a l'origina d'inondacions grèvi dins mai d'una region dau monde. En Occitània, foguèt lo cas dins la vau de Durença dont la disparicion dei seuvas provoquèt una tiera de catastròfas emb de debits estimats entre e m³/s en lo 1843, lo 1856, lo 1882 e lo 1886Direction de l'environnement, du développement durable et de l'agriculture, La Durance : lien de vie du territoire régional, Conseil régional PACA..
Lu impactes dei inondacions
Lu impactes negatius
Li inondacions an un important poder destructor e fan part dei desastres naturals pus murtriers car un corrent d'aiga important a largament la fòrça necessària per destruir de zònas agricoli, d'infraestructuras, de construccions, de seuvas ò de releusJochen Schanze, « Flood Risk Management – A Basic Framework », dins Jochen Schanze, Evzen Zeman e Jiri Marsalek (dir.), Flood Risk Management: Hazards, Vulnerability and Mitigation Measures, Springer Netherlands, 2006, pp. 1-20.. Pòdon finda tocar de regions importanti e aver de consequenças duradissi. Per exemple, en lo 1931, lo Flume Jaune inondèt km² de territòri chinés e tuèt entre e 4 milions d'abitants durant la catastròfa ela mema ò durant li faminas e li epidèmias causadi per la disparicion dei recòltas e la preséncia d'aiga estagnantaChris Verfasser Courtney, The nature of disaster in China the 1931 Yangzi River flood, Cambridge University Press, 2018.. D'efècte, un ensemble larg de malautias infeccioï son favorizadi per aqueli aigas coma lo colera, l'epatiti A, l'epatiti E, la gastroenteriti e divèrsi diarreas. Dins la societat modèrna, la destruccion dei rets d'aiga potabla pòu agravar aqueu risc epidemicKatarzyna Alderman, Lyle R. Turner e Shilu Tong, « Floods and human health: A systematic review », Environment International, vol. 47, junh de 2012, pp. 37-47..
Lo tableu aquí sota resumisse li inondacions pus grèvi de l'istòria :
Nombre de victimas Eveniment Annada
Lu impactes positius
Li inondacions an finda d'impactes positius. Permèton de transportar de sediments que fertilizan li tèrras ò d'aigar de zònas aridi. Lo cas pus conoissut son probablament li inondacions annuali de Nil qu'an permés l'emergença de l'Egipte antica. Mas de fenomèns similars son estats observats en Mesopotamia, dins la valada d'Indus, dins la valada de Ganges e en China. Lu organismes aqüatics profièchan egalament li inondacions per ganhar d'abitats noveus e li planas inondadi pòdon formar d'endrechs fòrça favorables a la reproduccion dei peis gràcias a la presença de quantitats importanti de nutriments. Aquò explica l'existença de populacions separadi d'una mema espècia dins de bacins idrologics diferents. Indirectament, de populacions d'auceus pòdon finda profichar la creissença dei populacions de peis.
Lu mejans de prevencion e de proteccion
L'informacion preventiva
L'informacion preventiva es la promiera estapa dau procèssus de prevencion e de proteccion dei populacions e dei bens còntra li inondacions. Lo sieu objectiu es d'informar li populacions, li autoritats e l'ensemble dei partidas interessadi dei riscs encorreguts. Aquò necessita au prealable de menar d’evaluacions precisi d'aquelu riscs. D'organizacions dedicadi son generalament encargadi de realizar e de metre a jorn aquelu estudis. Per exemple, dins la màger part d'Occitània, aquò pilha la forma dau Plan de prevencion dau risc inondacion (PPRI) qu'es definit per la lèi francesaF. Vinet e S. Defossez, « La représentation du risque d’inondation et de sa prévention », dins R. Laganier (dir.), Territoires, inondation et figures du risque. La prévention au prisme de l’évaluation, París, Éditions de L’Harmattan, coll. « Itinéraires géographiques », 2006, pp. 99-137.. Pi, aqueu plan es declinat dins lu autru plans que dictan l'urbanisme. Au niveu pus local, de paneus d’afichatge son sovent utilizats per informar lo public dins li zònas pus perilhoï.
Una autra condicion necessària per dispausar d'un sistèma d'informacion eficaç es finda d'aver un sistema d'alarma eficaç. Aquò demanda d'èsser en mesura de realizar de previsions meteorologiqui pron precisi per determinar li regions menaçadi. En lu país menaçats per de tsunamis, li previsions necessitan una ret de sismografes. Dins toi lu cas, cau aver un sistema d'alarma per avertir li populacions d'un perilh imminent. En lu país pus avançats, d'entraïnaments son regularament organizats per renforçar la preparacion dei populacions.
Li estrategias e lu mejans de lucha
Li a doi tipes d'estrategias e de mejans de lucha còntra li inondacions : preventiva e curativa. Preventivament, l'objectiu es generalament de restaurar l'escorrement dei aigas de pluèia ò li zònas d'extension naturala dei inondacions. Aquò permet de redurre lo risc de formacion d'una inondacion dins una zòna poblada ò economicament importanta. Demenir l'importància dei regions menaçadi es finda una estrategia eficaça en organizant l'implantacion umana dins de zònas non inondabli. D'exemples de tecnicas de prevencion son l'entretenança dei cors d'aiga (curatge...), la creacion de canals de derivacion e de bacins destinats a conservar un excès d'aiga, la limitacion de l'impermeabilizacion dei tèrras, l'acreissement de l'infiltracion dei aigas e la restauracion dei espacis vèrds.