La politica designa, au sens pus generau, l'ensemble deis activitats, dei practicas, deis institucions e dei teorias relativas a l'organizacio e a l'exercici dau poder dins lei societats umanas. Remanda a una realitat sociala, formada de l'ensemble dei fenomèns liats a la conquista, a l'exercici e a la contestacion dau poder, e a una disciplina academica, la sciéncia politica, qu'estúdia aquelei fenomèns d'un biais sistematic.
La politica es una dimension constitutiva de cada societat umana. Aristòtel, dins sa Politica, afiermava que l'èsser uman èra per natura un « animau politic » car viu au sen de comunautats politicament organizadas. Aquela intuicion fondatritz es l'aisse centrau de la pensada politica. Permet de pausar de questions sus la necessitat de la politica, sus l'identitat e la legitimitat dei governants, sus l'organizacion dau poder, sus la gestion dei conflictes e dei desacòrdis au sen de la societat e, dins leis Estats modèrnes, sus l'articulacion entre la libertat individuala e l'autoritat collectiva. L'estudi de la politica es ansin un domeni fòrça variat que recampa l'analisi dei regimes politics e de seis institucions, l'estudi deis ideologias, l'examen deis actors de l'espaci politic e l'analisi dei grandei questions de la vida politica.
Istòria de la pensada politica
La politica dins l'Antiquitat grecoromana
La pensada politica occidentala tròba seis originas dins la Grècia Antica dei sègles V e IV avC, onte la vida dins la ciutat (polis) e sei formas d'organizacion fèron per lo premier còp l'objècte d'una reflexion sistematica e critica. Platon (427-347 avC), dins la Republica e sei Lèis, desvolopèt una filosofia politica fondada sus l'idèa que lo govèrn juste èra aqueu dei pus savis (lei « filosòfes-rèis »). Sa maufisança a regard de la democracia, associada a la demagogia e au rèine de l'opinion, anava exercir una influéncia duradissa sus la tradicion politica aristocratica e conservatritz.
Aristòtel (384-322 avC), discípol de Platon mai pensaire profondament diferent, desvolopèt un apròchi empiric e comparatiu de la politica. Analizèt e classèt lei constitucions dei ciutats grègas. Li destrièt lei regimes justes (monarquia, aristocracia, politeiaPoliteia pòu èsser traduch per « regime constitucionau ») e sei formas corrompudas (tirania, oligarquia, democracia demagogica). Sa concepcion de l'òme coma animau politic, sa teoria de la vertut civica e son analisi dei condicions d'estabilitat dei regimes politics constituiguèron una contribucion pus importanta de l'Antiquitat a la pensada politica modèrna.
A Roma, la tradicuon republicana produguèt una reflexion politica originala, centrada sus lei nocions de res publica (la « causa publica »), de vertut civica e de drech. Ciceron (106-43 avC) defendèt l'ideau d'una constitucion mixta combinant monarquia, aristocracia e democracia. Pausèt tanben lei basas d'una teoria dau drech naturau, una idèa frequentament represa durant lei periòdes seguents.
La pensada politica medievala
L'Edat Mejana europèu foguèt marcada per una pensada politica dominada per la question dei rapòrts entre lo poder espirituau de la Glèisa e lo poder temporau dei princes. Agustin d'Ipòna (354-430), dins La Ciutat de Dieu, desvolopèt una vision pessimista de la politica terrèstra, tocada per lo pecat originau e condamnada a la dominacion e la violéncia, e subordinèt la ciutat deis òmes a la ciutat de Dieu. Tòmas d'Aquin (1225-1274) assaièt de realizar una sintèsi entre la filosofia politica aristoteliciana e la teologia crestiana. Per aquò, defendèt l'idèa que lo poder politic es naturau e legitime, mai dèu èsser orientat vèrs la cèrca dau ben comun e èsser subordinat a la lèi divina e naturala.
Nicolau Maquiavèl (1469-1527) constituisse una rompedura radicala amb aquela tradicion. Dins Lo Prince (1513) e lei Discors sus la Premiera Decada de Tit Livi (1531), rompèt amb la subordinacion de la politica a la morala e a la religion per analizar lo poder politic eu meteis, dins sa logica pròpria. En particular, destrièt la politica ideala e la politica reala, analizèt l'engaga e la fòrça coma d'aisinas ordinàrias dau poder e reabilitèt la vertut republicana romana. Considerat coma un dei fondators de la sciéncia politica modèrna, foguèt fòrça condamnat, mai fòrça legit, durant lei sègles seguents.
Lei teoricians de la Renaissença e dei Lutz
Entre lei sègles XVI e XVIII, la secularizacion progressiva de la legitimitat politica e l'elaboracion dei grandei teorias contractualistas menèron a l'emergéncia de la pensada politica modèrna. Aquò foguèt lo resultat de l'acumulacion de trabalhs menats per mai d'un pensaire. Per exemple, Jean Bodin (1530-1596) fabreguèt lo concèpte modèrne de sobeiranetat e defendèt la monarquia absoluda coma condicion de l'òrdre. Thomas Hobbes (1588-1679) fondèt la legitimitat dau poder politic sus un contracte sociau entre individús racionaus eissit de l'estat de natura per escapar a la guèrra de totei còntre totei. John Locke (1632-1704) prepausèt una version liberala dau contracte sociau fondada sus la proteccion dei drechs naturaus e lo consentiment dei governats. Montesquieu (1689-1755) analizèt lei diferents regimes politics e sei principis dins De l'Esperit dei Lèis e teorizèt lo principi de la separacion dei poders. Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) desvolopèt una teoria radicala de la sobeiranetat populara basada sus la volontat generala. Enfin, Immanuel Kant (1724-1804) elaborèt una filosofia politica fondada sus lei principis de l'autonomia individuala, de Estat de drech e de la patz perpetuala entre lei nacions.
La pensada politica dau sègle XIX
Lo sègle XIX, dominat per leis efiechs de la Revolucion Francesa e de la Revolucion Industriala, foguèt lo sègle d'aparicion deis ideologias politicas modèrnas pus importantas. Lo liberalisme, incarnat per de personalitats coma Benjamin Constant (1767-1830), Alexis de Tocqueville (1805–1859) e John Stuart Mill (1806–1873), defendèt lei libertats individualas, lo govèrn representatiu e l'Estat de drech còntra leis envasiments dau poder politic. Lo conservatisme contemporanèu foguèt formulada per lo premier còp per Edmund Burke (1729–1797). Opausava a la racionalinatat abstracha dei revolucionaris la valor dei tradicions, deis institucions eiretadas e de l'òrdre sociau. Lo socialisme, dins sei variantas utopicas, marxistas e anarquistas, desvolopèt una critica virulenta deis inegalitats engendradas per lo capitalisme industriau e concebèt de formas alternativas d'organizacion economica e politica. Enfin, apareissèt lo nacionalisme que fèt de la nacion lo principi centrau de la legitimitat politica e de l'Estat-nacion la forma d'organizacion politica naturala dei pòbles.
La pensada politica contemporanèa
Lo sègle XX foguèt marcat politicament per la montada e la desfacha dau faissisme, per la lònga confrontacion entre lo capitalisme estatsunidenc e lo comunisme sovietic e la descolonizacion. La pensada politica foguèt fòrça influençiada per aqueu contèxte de combats ideologics. Per exemple, Hannah Arendt (1906-1975) prepausèt una origina comuna per explicar l'aparicion dei regimes faissistas e comunistas e promòure lo capitalisme liberau. Aquò foguèt a l'origina dau concèpte de totalitarisme. John Rawls (1921-2002), prepausèt un renovelament prefond de la filosofia politica liberala en prepausant una teoria de la justícia fondada sus lei principis d'egalitat e de diferéncia. Puei, durant la segonda mitat dau sègle, apareissèron fòrça teorias criticas coma l'Escòla de Francfòrt, lo feminisme ò lei teorias postcolonialas que donèron mai d'importància a l'estudi dei relacions de dominacion e d'exclusion au sen de la societat.
La pensada politica contemporanèa es ansin traversada per mai d'un debat major. Lo pus important es probable aqueu entre lei liberaus e lei comunautarians. Pòrta sus la plaça de l'individú e de la comunautat dins la teoria politica. Pasmens, li a tanben de discussions importantas entre lei deliberativistas e leis agonistas sus la natura dau politic (consensus racionau ò conflicte irreductible ?) e sus l'universalisme dei categorias politicas occidentalas (movements postcoloniaus ò feministas radicaus).
Lei fondaments de la politica
Lo poder politic
Lo poder constituisse la nocion centrala de la politica. Dins son accepcion pus generala, lo poder politica designa la capacitat d'un actor a influenciar lo comportament d'autreis actors ò de prendre de decisions constrenhentas per una collectivitat. Lei politològues destrian classicament mai d'una forma de poder. Lo poder coercitiu es basat sus la menaça ò sus l'usatge de la fòrça fisica. Lo poder incitatiu es fondat sus la capacitat a ofrir de recompensas ò de ressorsas. Lo poder normatiu es basat sus la capacitat a definir lei nòrmas, lei valors e lei representacions legitimas.
La legitimitat politica
La legitimat designa lo caractèr reconoissut e acceptat d'un poder politic per aquelei que li son somés. Constituisse la condicion de l'estabilitat e de l'eficacitat de totei lei regimes politics. D'efiech, un regime unicament fondat sus la constrencha fisica es fragile e son mantenement es generalament fòrça costós. Max Weber (1864-1920) prepausèt una tipologia dei formas de legitimitat que demòra una referéncia centrala. la legitimitat tradicionala li es establida sus lo crèire de la santetat dei tradicions e de la legitimitat dei personas que li incarnan (rèis ereditaris, caps costumiers...). La legitimitat carismatica assetada sus lo crèire en lei qualitats extraordinàrias d'un individú excepcionau (profèta, eròi, demagògue...). La legitimitat racionala ò legala, caracteristica deis Estats modèrnes, es basat sus lo crèire en la validitat de règlas abstrachas e impersonalas e en la capacitat d'aquelei qu'exercisson lo poder en vertut d'aquelei règlas.
Weber destriava tanben lo poder, vist coma la capacitat d'impausar sa volontat, e la dominacion, vista coma la probabilitat de trobar l'obeïssença a un comandament donat au sen d'una populacion determinada. La dominacion legitima li constituisse l'autoritat politica au sens plen dau tèrme. Per Weber, l'Estat es ansin l'institucion que revendica amb succès lo monopòli de la violéncia fisica legitime sus un territòri donat. Aquela definicion, venguda un classic de la pensada politica, sotalinha lo liame indissociable entre l'Estat e la violéncia : l'Estat li es pas reduch a la violéncia, mai es l'unica institucion autorizada a l'utilizar d'un biais legitime (generalament per lo mejan de la polícia, de la justícia penala ò dei fòrças armadas). Pasmens, aquò pausa la question de la violéncia politica (guèrra, revolucion, repression, terrorisme...) utilizat per combatre un regime considerat coma non legitime.
L'Estat coma forma politica centrala de la modernitat
L'Estat modèrne es una institucion dotada d'un territòri delimitat, d'una populacion, d'un govèrn sobeiran e dau monopòli de la violéncia legitima. Constituisse la forma d'organizacion politica dominanta despuei lei sègles XVI e XVII en Euròpa. Si difusèt pauc a pauc dins lo rèsta dau monde amb la descolonizacion. Sa formacion istorica foguèt l'objècte d'analisis nombrosas. Per exemple, Charles Tilly (1929-2008) sostenguèt que leis Estats si formèron en Euròpa per lo mejan de la guèrra e de la fiscalitat. Per finançar seis aisinas militaras, lei sobeirans europèus foguèron obligats de crear d'aparelhs administratius e fiscaus centralizats permetent de collectar e de distribuir lei ressorsas en foncion dei possibilitats e dei besonhs. Norbert Elias (1897-1990) s'inscrivèt dins una vision pus pròcha d'aquela de Weber. Per eu, la formacion de l'Estat es la consequéncia d'un lòng procès de monopolizacion progressiva de la violéncia e de la fiscalitat, acompanhat d'un procès de « civilizacion des mors » que permetèt de transformar lei comportaments individuaus.
La sobeiranetat