+ Adolf Hitler200pxCancelièr d'Alemanha entre:30 de genièr de 1933 e 30 d'abril de 1945Führer und Reichskanzler (cap d'Estat d'Alemanha): dempuèi lo 2 d'agost de 1934Data de naissença:20 d'abril de 1889Luòc de naissença:Braunau am Inn, ÀustriaData de decès:30 d'abril de 1945Luòc de decès:Berlin, AlemanhaPartit politic: Partit Nacionalsocialista dels Trabalhadors Alemands (Nazisme)
Adolf Hitler (20 d'abriu de 1889, Braunau am Inn – 30 d'abriu de 1945, Berlin) èra un òme politic alemand, fondator, figura centrala e cap dau nazisme e dau Tresen Reich de 1933 a 1945.
Sa politica imperialista, expansionista e racista foguèt a l'origina dirècta de la partida europèa de la Segonda Guèrra Mondiala qu'entraïnèt la mòrt de desenaus de milions de personas. Ansin, en causa de l'amplor sensa precedents dei destruccions, dei pilhatges, deis atrocitats e dei crimes que son de sa responsabilitat, dau racisme radicau de son ideologia, dei tractaments inumans infligidas a sei victimas e dau traumatisme morau liat a sei crimes, especialament lo chaple de milions de judieus, d'Eslaus e de presoniers de guèrra dins de camps d'exterminacion, son imatge es fòrça negatiu e son nom es vengut, dins la consciéncia collectiva e per l'istoriografia, un sinonim dau Mau absolut(en) David Welch, Hitler: Profile of a Dictator, Routledge (2001), p. 2..
Jovença e formacion
Jovença
thumb|right|Fotografia d'Adolf Hitler en 1889–1890.
Adolf Hitler nasquèt lo 20 d'abriu de 1889 dins lavila austriana de Braunau am Inn situada lòng de la frontiera entre Àustria-Ongria e Alemanha. Èra lo quatren fiu d'Alois Hitler (1837–1903), doanier a la retirada en 1895, e de Klara Pölzl (1860–1907). Lei relacions entre Adolf Hitler e son paire son depintadas coma marridas. En revènge, èran fòrça bònas entre lo fiu e la maire e son decès en 1907 toquèt prefondament Adolf Hitler.
A sa mòrt, Alois Hitler aviá laissat de ressorsas sufisentas per assegurar l'existéncia de sa familha. Adolf Hitler menèt alora una vida ociosa. Pauc trabalhaire, acomencèt d'estudis au collègi modèrne de Linz e descurbiguèt leis arts coma la musica, lo teatre e l'arquitectura. A la mòrt de sa maire, decidèt de s'installar a Viena per venir artista.
Educacion e formacion
Adolf Hitler demorèt a Viena de 1908 a 1913 e a Munic de 1913 a 1914. Son objectiu èra de venir artista mai aqueleis annadas veguèron subretot l'acomençamen dau desvolopament de seis idèas politicas e de son antisemitisme. Foguèt d'efèct refusat per l'escòla dei Bèus Arts en 1907 e en 1908. Mau capitèt tanben d'intrar dins una escòla d'arquitectura. Contunièt alora son existéncia ociosa e visquèt de la venda de pinturas e d'aqüarelas.
En parallèl de son activitat artistica, acomencèt de s'interessar a la politica e foguèt influenciat per Karl Lueger (1844–1910), premier cònsol sociau-crestian de Viena, e per Georg von Schönerer (1842–1921), pangermanista opausat au catolicisme politic, qu'èran dos antisemitas virulents. Descurbiguèt tanben l'òbra dau marxista francés Georges Sorel (1847–1922), dei filosòfs alemands Friedrich Nietzsche (1844–1900) e Arthur Schopenhauer (1788–1860) e dau monge racista e antisemita Adolf Lanz (1874–1954). Ne'n retirèt una òdi prefonda còntra lei judieus, lei socialistas, lei sindicats, lo Parlament e lei Habsborg e establiguèt rapidament un liame entre marxisme, socialisme, parlamentarisme e judaïsme. Semblèt tanben marcat per leis institucions de la Glèisa Catolica que venguèron una fònt d'inspiracion de l'estructura intèrna dau NSDAP.
En mai de 1913, desgostat dau cosmopolitisme de la capitala austriana, quitèt son país per s'installar en Alemanha. Demorèt alora a Munic fins au començament de la Premiera Guèrra Mondiala. I contunièt de viure gràcias a la venda de sei pinturas e de legir divèrsei libres politics e filosofics.
La Premiera Guèrra Mondiala
thumb|right|Adolf Hitler durant la Premiera Guèrra Mondiala (a drecha).
La Premiera Guèrra Mondiala foguèt un episòdi important de la vida d'Adolf Hitler car renforcèt son antisemitisme e entraïnèt son adesion a un partit politic tre 1919. Hitler, en despiech de sa nacionalitat austriana, s'engatjèt en aost de 1914 au sen de l'armada bavaresaEn 1871, durant lei negociacions de formacion de l'Empèri Alemand, Bavièra aviá gardat son autonòmia e teniá ansin en 1914 d'unitats militaras, de representacions diplomaticas e d'administracions pròprias.. A partir d'octòbre de 1914, participèt ai combats sus lo frònt de l'Oèst onte tenguèt lo ròtle d'estafeta, es a dire de soudat cargat de transmetre leis òrdres de l'estat-major de son regiment au frònt, ambé lo reng de caporau. Guierdonat de la Crotz de Fèrre, foguèt bleçat en octòbre de 1916, tocat a la camba per de brigas d'obús, e en octòbre de 1918, grèvament tocat ais uelhs per un nívol d'iperita. Acabèt ansin la guèrra dins un espitau de Pomerània.
En novembre de 1918, s'entornèt a Munic onte sembla relativament passiu durant sièis mes. Puei, en junh de 1919, foguèt cargat per son superior de menar d'activitats de propaganda anticomunista au sen de l'armada. Aquò li permetèt de descubrir sei talents d'orator. De mai, durant aqueu periòde, emetèt per lo premier còp l'idèa d'un « antisemitisme rasonat » consistissent en « una lucha metodica au nivèu legau per eliminar lei privilègis dei judieus » e obtenir son « bandiment ».
L'ascension vèrs lo poder
L'adesion au NSDAP e sa transformacion en partit de massa
En setembre de 1919, Adolf Hitler foguèt cargat d'una mission novèla e deguèt infiltrar e susvelhar un gropuscul nacionalista fondat per Anton Drexler, un obrier de Munic. Dich Partit Obrier Alemand (Deutsche Arbeiterpartei), aqueu partit venguèt lo Partit Nacionau Socialista dei Trabalhaires Alemands (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) en 1920. Hitler i rescontrèt Gottfried Feder, premier teorician dau NSDAP, e Ernst Röhm, futur cap dei SA. Tre 1921, escartèt Drexler de la direccion e venguèt lo cap dau partit.
Hitler realizèt una transformacion prefonda dau NSDAP que passèt de 60 sòcis en 1919 a en 1923. Creèt un jornau (Völkischer Beobachter) que sa publicacion venguèt quotidiana en 1923. Aquela meteissa, sa reputacion comencèt de passar lei limits de Bavièra e Hitler venguèt una figura majora de l'extrèma drecha alemanda. Rescontrèt alora divèrsei personalitats, coma Hermann Göring, Rudolf Hess, Otto e Gregor Strasser, Alfred Rosenberg ò Wilhelm Frick, que venguèron per la seguida d'actors importants dau nazisme e dau Tresen Reich. Pasmens, doas tendàncias apareguèron rapidament au sen dau partit a l'entorn dei fraires Strasser, anticapitalistas que volián transformar l'economia alemanda, e d'Alfred Rosenberg que donava au contrari la prioritat a l'antibolchevisme.
Lo putsch de Munic e la redaccion de Mein Kampf
thumb|right|Edicion 1934 en francés de Mein Kampf.
En 1923, Adolf Hitler aprofichèt lei trèbols liats au caòs economic entraïnat per l'ocupacion de Ruhr per organizar un còp d'estat a partir de Munic. Pasmens, lo projècte mau capitèt totalament en causa de la resisténcia de la polícia. 16 sòcis dau partit nazi foguèron tuats. Hitler foguèt arrestat e condamnat a cinc ans de preson. Pasmens, en causa d'un clima generau d'indulgéncia a regard dei caps nacionalistas, i demorèt solament nòu mes entre 1923 e 1924.
Aprofichèt son periòde d'embarrament per redigir Mein Kampf, un libre ont expausèt seis idèas e sa biografia. En fòra de son òdi per la democracia, per lo socialisme, per lo « judeo-bolchevisme » e per França « enemiga mortala dau pòble alemand », i afirmèt l'existéncia d'una lucha darwinista entre diferentei « raças » mai ò mens inegalas. A la cima de la piramida raciala compausada per Hitler, se trobava la « raça alemanda » (tanben dicha « raça dei Senhors », « raça nòrdica », « raça superiora » ò « raça ariana ») que necessitava d'èsser « purificada » de totei leis elements estrangiers, es a dire « non alemand », judieus, omosexuaus ò malauts. Per aquò, èra necessari « d'anientar » lei judieus, que representavan per Hitler la menaça principala còntra la « raça superiora », e de conquistar « l'espaci vitau », dich Lebensraum, dau pòble alemand. Aquela segonda concepcion despassava lo pangermanisme tradicionau dei nacionalistas alemands car revendicava un territòri immens e indefinit, en direccion de l'Èst, poblat de « raças inferioras » d'origina eslava.
La reorganizacion dau partit
thumb|right|Hitler durant un discors en 1927.
Après sa liberacion, Hitler tirèt lei leiçons de la revirada de sa temptativa de putsch e decidèt de transformar lo poder per conquistar lo poder d'un biais legau. De 1924 a 1926, reorganizèt donc lo NSDAP per li donar un aspèct mens revolucionari e estendre son influéncia dins lei regions dau nòrd d'Alemanha. En particular, acomencèt de se raprochar dei mitans industriaus e arrestèt de sostenir lei tendàncias anticlericalas e paganas dau partit.
La reorganizacion dau partit entraïnèt la fondacion de divèrseis associacions coma leis escadrons de proteccion SS (Schutzstaffel), lei Jovenças Hitlerianas (Hitlerjugend) e divèrsei gropaments nacionau-socialistas destinats ais estudiants, ai professors, ai fremas... etc. Hitler acomencèt tanben d'elaborar lei rituaus nazis, lo mite dau Führer, unic guida de sauvar lo país (e d'assegurar la coësion d'un partit devesit per de corrents opausats), lo salut hitlerian e l'aplicacion absoluda dau principi dau cap (Führerprinzip).
Dins aquò, en despiech d'aqueu renfòrçament de l'estructura intèrna dau partit e de sòcis mau capitèt de conquistar un electorat larg ais eleccions de 1928 ambé solament sufragis en sa favor (2,6% dei vòtes exprimits) e 12 deputats.
La crisi de 1929 e l'ascension dau partit
La crisi economica de 1929 foguèt l'eveniment decisiu que permetèt a Hitler d'aquistar lo poder. D'efèct, l'economia alemanda s'afondrèt en causa de sa despendéncia ais exportacions e lo taus de caumatge agantèt 30% de la populacion activa en 1932. Lei politicas liberalas dei partits sociau-democratas e conservadors agravèron la crisi e descreditèron alora lei partits moderats au profiech dei comunistasLo Partit Comunista d'Alemanha (KPD) conoguèt tanben de progrès electoraus de remarca en 1929–1933 : 54 deputats en 1928, 77 en 1930, 89 en julhet de 1932, 100 en novembre de la meteissa annada e encara 81 en març de 1933 en despiech de l'arrestacion de la quasi totalitat de sei caps. e subretot dei nazis.
Ansin, aprofichant lo caòs economic e de tematicas vagas coma la « comunautat dau pòble » (Volksgemeinschaft), Hitler capitèt de melhorar rapidament lei resultats electoraus dau NSDAP : 6,4 milions d'electors e 107 deputats en 1930, 13,75 milions de votz e 230 elegits en julhet de 1932 e 11,75 milions de sufragis e 196 parlamentaris en novembre de la meteissa annada. Totjorn, dins lo corrent de 1932, Hitler agantèt lo segond torn de l'eleccion presidenciala onte foguèt batut per lo manescau Paul von Hindenburg (19,5 milions de vòtz còntra 13,5). Au començament de l'annada 1933, lo partit nazi èra donc vengut lo premier partit d'Alemanha ambé mai d'un milion d'un sòci. Son influéncia èra fòrça fòrta au sen dei classas mejanas e tocava una minoritat importanta dau proletariat.
La presa dau poder
Leis idèas d'Adolf Hitler
Leis ideològues principaus dau nazisme
En 1933, quand lo NSDAP èra lèst a prendre lo poder, son ideologia èra una mescla entre divèrsei tendàncias opausadas e de còps contradictòrias. Hitler chausiguèt de privilegiar una linha definida per lei trabalhs per Alfred Rosenberg, Walter Darré e eu meteis. Pasmens, lei racinas de la pensada nazi se tròban pus generalament dins la pensada racista e antisemita desvolopada en Alemanha a partir de la fin dau sègle XIX.