thumb|right|Fotografia de Gandhi en 1931.
Mohandas Karamchand Gandhi (2 d'octòbre de 1869, Porbandar - 30 de genier de 1948, New Delhi) es un chef politic dau movement nacionalista indó a l'origina de l'independéncia d'Índia moderna. Es mai que mai conoissut sota lo nom de Mahatma Gandhi, un subrenom onorific eissit dau mot sanscrit mahātmā (« granda arma »). En Índia, lo subrenom afectuós Bāpu es egalament utilizat.
Après d'estudis menats en Anglaterra per venir avocat, Gandhi anèc trabalhar en Sud-Africa per defendre los interès dels marchands indians installats dins lo païs. I desvolopèc pauc a cha pauc una vision politica e s'opausèc a las discriminacions tochant los Indians sud-africans. I descurbèc pereu la pensaa d'autors coma Henry David Thoreau (1817-1862), John Ruskin (1819-1900) e Leon Tolstoi (1828-1910). Aquò lo menèc a desvolopar un metòde politic originau basat sus la resisténcia non violenta, la desobeïssança civila e l'acceptacion de la repression. En 1915, s'entornèc en Índia onte venguèc lo chef dau Congrès Nacionau Indian, un important movement en favor de reformas destinaas a melhorar l'integracion dels Indians au sistema coloniau. Après quauques succès locaus coma la marcha dau sau de 1930, orientèc son accion vers l'independéncia après aver constatat l'impossibilitat de reformar las Índias Britanicas. En despiech de dificultats politicas a partir de 1932, Gandhi abandonèc la direccion dau Congrès, mas demorèc una figura centrala dau movement. Ansin, en 1942, poguèc iniciar lo movement Quit India que tenguèc un ròtle decisiu dins la decision dels Britanics d'acceptar l'independéncia d'Índia après la Segonda Guerra Mondiala. Protestèc fòrça còntra lo partiment de las Índias en 1947. S'opausèc pereu a las violéncias entre las diferentas comunautats religiosas e prenguèc mai d'un còp la defensa dels musulmans. Considerat coma un traite per los nacionalistas indós mai extremistas, foguèc assassinat lo 30 de genier.
Sa pensaa, fondaa sus la filosofia indiana e en particular sus l'indoïsme e lo jaïnisme, es un ensemble de principis practics dominats per las ideas d'ahimsa (non-violéncia), de satyagraha (« fòrça de la vertat »), de swaraj (autonòmia politica e personala) e de sarvodaya (progrès universau). Son influéncia sus los movements de desobeïssança civila dau segle XX es considerabla — en particular sus Martin Luther King als Estats Units e sus lo movement anti-apartheid en Africa dau Sud.
Biografia
Jovença e formacion
Mohandas Karamchand Gandhi naissèc lo 2 d'octòbre de 1869 a Porbandar, una vila costiera de Gujarat, au sen d'una familha aisaa de la casta dels vaishyas (« marchands »Aquela casta es la tresena dins l'òrdre tradicionau de l'indoïsme après los preires e los guerriers.). Son paire, Karamchand Gandhi (1822-1885), èra un foncionari que venguèc dewan dels principats de Porbandar puei de Rajkot(en) Ramachandra Guha, Gandhi before India, Vintage Books, 2015, pp. 19-21.. Sa maire, Putlibai, èra una femna piosa observant d'un biais atentiu los rites indós(en) Judith M. Brown, Gandhi: Prisoner of Hope, Yale University Press, 1991, p. 21.. Pasmens, es pauc coneissua per los istorians. Es dins aqueu quadre familhau que Gandhi foguèc influenciat per los principis de l'''ahimsa (non-violéncia), de la tolerància religiosa e dau vegetarianisme.
Segon Gandhi eu meteis, foguèc pas un bòn escolan durant son enfança, mas sos resultats se melhorèron après son intraa au collegi. A 13 ans, foguèc maridat segon la tradicion amb Kasturba Makhanji (1869-1944)(en) Rekha Mohanty, « From Satya to Sadbhavna », Orissa Review, genier de 2011, pp. 45-49.. Lo pareu aguèc quatre enfants : Harilal Gandhi (1888-1948), Manilal Gandhi (1892-1956), Ramdas Gandhi (1897-1969) e Devdas Gandhi (1900-1957). Pasmens, aqueu maridatge precòce marquèc prefondament sa relacion amb la sexualitat, çò que menèc mai tard a son adopcion de la chastetat volontària (brahmacharya) coma practica espirituala.
Après la mòrt de son paire en 1885, Gandhi partiguèc a Londres per estudiar lo drech. Aqueu sejorn en Anglaterra foguèc determinant que descurbèc la traduccion anglesa dau Bhagavadgita, un texte fondamentau de l'indoïsme qu'es sovent presentat coma un abreujat de la doctrina vedica(fr) Ananda Coomaraswamy, Hindouisme et Bouddhisme, Gallimard, 1949.. S'interessèc alora a las religions indianas. Intrèc pereu en contacte amb de militants vegetarians, estudièc la dietetica e faguèc partia de la Vegetarian Society. Aquò li permetèc d'obtenir una prumiera experiéncia dau foncionament interne d'una organizacion. En 1891, foguèc diplomat avocat e decidèc de s'entornar en Índia. Pasmens, en causa de sa manca d'experiéncia, deguèc rapidament barrar son gabinet a Bombai(en) Judith M. Brown, Gandhi : Prisoner of Hope, Yale University Press, 1991, p. 27.. Puei, trabalhèc dins lo gabinet de son fraire a Rajkot fins a un incident amb un foncionari britanic, Charles Ollivant (1846-1928), que refusèc d'intervenir en favor de son fraire dins un afaire de raubament(en) Nagindas Sanghavi, The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years, Rupa Publications, 2008, p. 77..
Lo periòde sud-african
thumb|right|Fotografia de Gandhi en 1909.
En 1893, Gandhi acceptèc una mission juridica d'un an en Sud-Africa per lo còmpte d'una companhiá marchanda indiana. Pasmens, aquela mission se transformèc en un sejorn de 21 ans que foguèc determinant per la formacion de sa pensaa politica e espirituala(en) Paul F. Power, « Gandhi in South Africa », The Journal of Modern African Studies, vol. 7, n° 3, 1969, pp. 441-455.. D'efiech, Gandhi i descurbèc rapidament la violéncia dau sistèma racista impausat per los Britanics e los Boers a las populacions non europeas. Gandhi raportèc plusors incidents fondators dins son autobiografia. Lo mai important foguèc son expulsion d'un compartiment de prumiera classa d'un tren entre Durban e Pretòria en causa de sa raça(en) S. Dhiman, Gandhi and Leadership: New Horizons in Exemplary Leadership, Springer, 2016, pp. 25-27.. Durant un autre incident, Gandhi auriá refusat d'enlevar son turban dins un tribunauDins Gandhi under Cross-examination (Sovereign Star, 2009), G. B. Singh e T. Watson, autors relativament ostiles a Gandhi, critican fòrça las versions d'aquelos incidents donaas per Gandhi. D'efiech, segon eles, las demandas del magistrat o dels emplegats de la companhiá ferroviària èran justificaas per los reglements en vigor. Solinhan pereu l'existéncia de versions diferentas de l'incident dau tribunau dins los escrichs de Gandhi eu meteis.. Aquelas umiliacions o decidèron de luchar còntra las discriminacions que tochavan los Indians de Sud-Africa. Per exemple, après un corrier adreiçat a la direccion de la companhiá de chamin de ferre, obtenguèc que los Indians « correctament vestits » poguesson viatjar en prumiera o en segonda classa(fr) Rajmohan Gandhi, Gandhi, Buchet/Chastel, 2008, p. 110..
Segon l'autobiografia de Gandhi, la comunautat indiana de Sud-Africa li demandèc de demorar dins lo païs per defendre sos interès. Pasmens, aqueu passatge sembla fòrça romançat que los Indians avián ja una bòna idea de la politica de menar per protegir sos drechs(en) Maureen Swan, Gandhi, The South African Experience, Ravan Press, Johannesburg, 1985, p. 48.. En 1894, Gandhi participèc a la fondacion dau Natal Indian Congress, una organizacion destinaa a combatre las discriminacions còntra los Indians en Sud-Africa. Secretari dau movement, aguèc un ròtle important dins l'unificacion politica de la comunautat indiana sud-africana, çò que li permetèc de denonciar los limits impausats a l'imigracion indiana en Natal (Immigration Law Amendment Bill, Immigration Restriction Act de 1897(en) Ashwin Desai e Goolam Vahed, Inside Indian Indenture, A South African Story 1860-1914, HSRC Press, 2010, p. 357.) o l'obligacion legala impausaa als Indians de donar lors emprentas digitalas per obtenir un permés de circulacion (Black Act)(en) Bidyut Chakrabarty, Confluence of Thought : Mohandas Karamchand Gandhi and Martin Luther King, Jr., Oxford University Press, 2013, pp. 126-127.. Durant mai de detz ans, utilizèc unicament de mejans legaus per combatre aquelas injustícias (peticions, campanhas de premsa, etc.)(en) Nagindas Sanghavi, The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years, Rupa Publications, 2006, p. 296.. En 1897, au retorn d'un viatge en Índia, un trebulum organizat per de blancs e de negres sud-africans assajèc d'empachar lo desbarcament de son naviri a Durban(en) Nagindas Sanghavi, The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years, Rupa Publications, 2008, pp. 181-183.. A aquela ocasion, Gandhi refusèc de portar planja còntra los descaladaires, principi que venguèc una basa de son accion politica.
Convencut de la possibilitat per los Indians d'obtenir una plaça digna dins l'Emperi Britanic, Gandhi multipliquèc las accions destinaas a demostrar la fidelitat de la comunautat indiana a la politica britanica. Durant la Segonda Guerra dels Boers (1899-1902), organizèc un còrs d'ambulanciers de òmes que participèc au conflicte dins lo camp britanic. Participèc personalament a la batalha de Spion Kop. En 1906, durant la revòuta zolo de 1906, Gandhi tornèc una unitat de baiardiers destinaa a sostenir las fòrças britanicas(en) Arthur Herman, Gandhi & Churchill: The Epic Rivalry that Destroyed an Empire and Forged Our Age, Random House Publishing Group, 2008, pp. 136-137.. Pasmens, la situacion dels Indians de Sud-Africa se melhorèc pas. Au contrari, en setembre de 1906, las autoritats de Transvaal votèron una lei exigissent l'enregistrament obligatòri de tota la populacion indiana e chinesa de la colonia(en) Keith Breckenridge, Biometric State: The Global Politics of Identification and Surveillance in South Africa, 1850 to the Present, Cambridge, Cambridge University Press, 2014..
Per luchar còntra aquela decision, Gandhi adoptèc per lo prumier còp lo metòde dau satyagraha (« fòrça de la vertat »). Inspirat per las ideas de l'ascèta Shrimad Rajchandra (1867-1901), es un principi de resisténcia e de contestacion basat sus la non-violéncia e la desobeïsséncia civila(en) Arun Kumar Jain, Faith And Philosophy Of Jainism, 2009, p. 149.(en) Ajay Shanker Rai, Gandhian Satyagraha: An Analytical And Critical Approach, Concept Publishing Company, 2000, p. 35.. Aquò menèc a una lucha de set ans. De miliers d'Indians e de Chinés, compres Gandhi eu meteis, foguèron emprisonats, foitats e de còps tuats per aver refusat de s'enregistrar, organizat de grevas o refusat d'obeïr a las autoritats. Pauc a cha pauc, l'opinion publica reagissèc violentament als metòdes extremament durs emplegats per reprimir los manifestants asiatics pacifics. Finalament, lo generau Jan Smuts, que dirigissiá los afaires corrents de la colonia, acceptèc de negociar un compromes en 1914. Los maridatges non crestians venguèron tornarmai legaus e un taxa de tres liures impausaas als Indians que volián venir de trabalhaires liures foguèc abolia.