GNU/Linux, simplament anomenat Linux, es un sistèma operatiu liure, multitrabalh, multiplataforma e multiutilizaire de tipe Unix. Trapa son nom dins un dels seus compausants, lo nuclèu Linux, iniciat per Linus Torvalds en 1991. Se tracta del nuclèu del sistèma, lo jaç de bas nivèl que s'ocupa de balhar als logicials una interfàcia per comunicar entre els e amb lo material.
Lo sistèma operatiu dins son ensems representa la resulta dels esfòrces convergents de nombroses projèctes desvolopats en collaboracion que se son espandits per Internet : lo projècte GNU, lo nuclèu Linux, lo sistèma de fenestratge X Window, e unes logicials produchs per las còlas dels Unix liures FreeBSD, OpenBSD e NetBSD. I collaboran de passionats e d'organizacions coma la Fondacion pel Logicial Liure de Richard Stallman coma de pichonas e grandas entrepresas comercialas (IBM, Sun Microsystems, HP, Oracle, etc.)
Per l'utilizaire final, GNU/Linux se presenta jos la forma d'una distribucion Linux, comerciala o pas, es a dire d'una solucion presta d'èsser installada que compren una seleccion completa e coerenta dels logicials, de programas d'installacion e d'administracion de l'ordinator, e tanben un mecanisme per facilitar l'installacion e la mesa a jorn dels logicials.
Linux es uèi utilizat sus de nombrosas plataformas, del mai poderós superordenador als sistèmas embarcats coma telefòn mobil, assistènt personal, Modèms , legidor video DivX, etc., e tanben los ordenadors personals, PC e Mac, ont se pòt installar sol o en parallèl amb Microsoft Windows o Mac OS. D'en primièr Linux s'es impausat dins lo domeni dels servidors informaticas mercé a de logicials coma lo servidor web Apache o lo servidor de fichièr Samba que permet de partejar de fichièrs amb un malhum d'ordenadors jos Microsoft Windows. Atenhèt dempuei pauc una certana maturitat sul pòst de trabalh mercé a las interfàcias GNOME e KDE e tanben a las capitadas dels logicials coma la seguida burotica OpenOffice.org o lo navegador web Mozilla Firefox.
La mascòta de Linux es un pingoïn apelat Tux.
Istòria Lo projècte GNU
Richard Stallman desvela lo 13 de julhet de 1985 son "Manifèst del projècte GNU"Manifeste du projet GNU que resuma l'ambicion del projècte : GNU, l'acronim de GNU's Not Unix (GNU es pas Unix), es lo nom del sistèma complet de logicials compatibles Unix qu'escrivi per tal de poder o donar liurament a totes los que lor fariá mestièr. De nombroses benevols m'ajudan. Las contribucions en temps, en argent, en logicials e en material son benvengudas.
Pensa aital de reagir a l'enauçada de las redevenças dels dos UNIX classics, System V (d' AT&T) e BSD (de Berkeley).
Concretament relata l'esfòrç que complit dempuèi 1983 que ja se diferencian en 1985 unas pèças mestressas : lo compilator GCC, l'editor de tèxt Emacs, etc. L' esfòrç serà perseguit amb testarditge e a la debuta de las annadas 1990, lo projècte GNU ten una version utilisable de totes los elements necessaris a la construccion d'un sistèma operatiu (E mai de los ja citats : un shell, de Bibliotècas logicielas, e de nombroses logicials) levat lo mai central : le nuclèu.
Le projècte GNU inicia en 1990 la produccion d'un nuclèu nomenat Hurd.
D'après Thomas Bushnell, l'arquitècte del projet Hurd, l'idèa iniciala èra d'adaptar lo nuclèu BSD 4.4-lite: es perfectament clar per ieu qu'aquel auriá ufanosament capitat e la cara de l'informatica en seriá estat cambiada »groklaw.net met en linha una declaracion de Thomas Bushnell subre lo nuclèu GNU..
A causa d'una manca de collaboracion de l'Universitat de Berkeley, Stallman decidiguèt, a la plaça, d'utilizar lo micro nuclèu Mach, que serà fòrça malaisit de far progressar (un micro nuclèu redusís la partida protegida del sistèma a son estricte minimum, los prètzfaches màger, e tracta lo rèsta coma d'aplicatius ordinaris).
Hurd passarà pas jamais l'estadi de curiositat de laboratòri de recerca, pasmens lo trabalh del projècte GNU forma uèi una part importanta d'un sistèma operatiu actual basat sul nuclèu Linux (veire pus bas). Una brega semantica a, per aicesta rason, espetada aquestas darrièras annadas que concernava l'apelacion GNU/Linux per tal de far referéncia al sistèma dins son integralitat. Aquel débat es contat dins l'article Linux o GNU/Linux.
1991 : naissença del nuclèu Linux
thumb|left|180px|Linus Torvalds iniciaire e uèi coordinaire del nuclèu Linux
En 1991, un estudiant finlandés qu'èra geinat per la febla disponibilitat del servidor Unix de l'Universitat d'Helsinki comencèt d'escriure un nuclèu (monolitic) que se sonarà mai tard « nuclèu Linux ».
Linus Torvalds faguèt son aprendissatge sus Minix, un sistèma operatiu escrit dins una tòca pedagogica per Andrew Tanenbaum. En voler servar un systèma operatiu simple que pòsca èsser comprés dins los mendres detalhs per sos estudiants, Tanenbaum refusèt las contribucions per tal de melhorar Minix, e donèt aital a Linus la motivacion necessària per escriure un remplaçant.
Comencèt de desvolopar un simple emulator de terminal, qu'utilizèt per se connectar per modèm al servènt de son universitat. Linus voliá alara mai que mai comprene lo foncionament de son ordenador, un 386, maquina fòrça modèrna per l'epòca. Après l'ajust de divèrsas foncionalitats e particularament un sistèma de fichièrs compatible amb aquel de minix, Linus orienta son projècte cap a quicòm de mai ambiciós : lo nuclèu d'un sistèma operatiu de las nòrmas POSIX.
De Minix a Freax
Lo 5 d'octobre de 1991, anoncièt sul forum Usenet news:comp.os.minix la disponibilitat d'un esbòs de son sistèma operatiu en version 0.02, (que la version 0.01 aviá agut una difusion mai que confidenciala).
Dempuèi, de centenats d'afogats e d'entrepresas, pichonas o gigantas, son venguts participar al projècte que Linus Torvalds n'es sempre lo coordinator. Eric S. Raymond retrai dins un assag resclantissent la cathédrale et le bazaar, d'Eric S. Raymond., lo modèl de desvolopament del nuclèu Linux e d'una part dels logicials liures.
De Freax a Linux
Inicialament sonat Freax per son creator, lo projècte tròba lo seu nom definitiu merce a Ari LemmkeD'après Lars Wirzeniu dins una presentacion donada en 1998 : Linux Anecdotes, administrator del servidor FTP ftp.funet.fi, qu'auberga lo trabalh de Linus Torvalds dins un repertòri nomenat Linux. Es la primièra aparicion d'un tèrme compausat a partir de Linus e Unix, que vendrà pus tard una marca depausada al nom de Linus Torvalds. Lo pingoïn Tux, dessenhat per Larry Ewing en 1996, venguèt lo simbòl del projècte.
L'ajuda de Bill Clinton
Lo mond de l'industria foguèt trantalhant per Linux pr'amor qu'aqueste darrièr possedissiá pas la certificacion POSIX, (tièra longassa e cara de tèsts). Bill Clinton, suls conselhs d'Al Gore, farà dins l'interès de l'economia dels Estats-Units finançar la primièra certificacion suls budgèts federals : l nuclèu 1.2.13 passarà sens embolh los tèsts de certificacion de nuclèu (POSIX.1 Kernel, 1.3.59). Linux podiá d'ara endavant jogar amb los grands, e las direccions informaticas integrèron dins sos plans de servidors Linux sens crentas.
Espandiment de Linux
Los logicials del projècte GNU e lo nuclèu Linux formèron aital la basa d'un sistèma operatiu que, dempuèi, foguèt completat per las contribucions de nombrosas comunautats del logicial liure. Demest las etapas principalas, podèm citar : lo bandiment en octobre de 1996 per Matthias Ettrich de l'environament grafic KDE puèi en agost de 1997 per Miguel de Icaza de son concurrènt GNOME, los dos essent basats sul sistèma de fenestrage X11 eissit dels trabalhs del MIT. Dins lo sistèma operatiu grand public basat sul nuclèu Linux, GNOME e KDE forman la partida visibla, al contacte dirècte de l'utilizaire. la liberacion del còde fònt del navegador Netscape lo 31 de març de 1998, que bandís lo projècte Mozilla que menarà en 2004 al navegador popular Mozilla Firefox. thumb|OpenOffice.org 2.0 - Writer : lo compausant tractament de tèxt de la seguida burotica liura multiplataforma la liberacion de StarOffice per Sun Microsystems que fondèt en junh de de 2000 la seguida burotica liura OpenOffice.org, un eveniment màger per la burotica liura. la presa en compte progressiva de l'interès comercial de Linux que se pòdon citar qualques manifestacions espectaclosas: lo lançament en febrièr de 1998 de l'Open Source Initiative ; l'anonci en julhet de 1998 del supòrt d'Oracle Corporation que pòrta e supòrta sa famosa basa de donadas jos Linux ; la dintrada en borsa de RedHat l'11 de novembre de 1999 ; aquela de VA Linux lo mes seguent que provoquèt una fòrta bofiga especulativa ; lo sosten important del gigant IBM que i despensa de miliards de dollars, emplega en 2005 aperaquí 300 desvolopaires del nuclèu Linux, e organiza a partir de 2003 la respòsta legala pendent l'ataca del SCO Group qu'afirmava possedir los dreits d'autors del nuclèu Linux; l'aquisicion en octobre e novembre de 2003 de Ximian puèi de SuSE per lo gigant american NovellLa cronologia de RedHat Linux.
Linux s'utiliza uèi dins de sectors nombroses, dels sistèmas embarcats als superordinators e tanben los servidors amb lo fòrça popular LAMP. Sa part de mercat suls pòstes clients es febla, las divèrsas estimacions son en general compresas entre 0,3 % e mai de 3 % en foncion dels metòdes de relevat e de calcul. Aquela chifra es en realitat dificilament apreciabla, pr'amor que d'un latz, de nombroses navegadors web modifican son identitat per defaut (o a la demanda de l'utilizaire) per fin de pas èsser geinats per los sits Web qu'empachan los navegadors autres qu'« Internet Explorer amb Microsoft Windows », e d'autre latz, es abitual qu'un utilizaire Linux configure son sistèma per tal que comunique pas aquelas entresenhas, que podrián facilitar la recèrca de falhas possiblas per un pirata.
Filosofia Logicial liure
thumb|Logo copyleft (« drech de còpia liure »)
La principala originalitat de Linux al respècte d'autres sistèmas operatius concurrents coma Microsoft Windows, Mac OS, o los autres UNIX proprietaris es d'èsser constituit d'un nuclèu liure e de logicials liures.
Un logicial liure es pas necessariament un logicial gratuit, e tanben tot logicial non-comercial es pas sempre liure. Son pas tanpauc de logicials liures de dreits : es mercé a sos dreits d'autors que los contributors d'un logicial liure acòrdan las quatre libertats, es a dire: d'utilizar lo logicial sens restriccion; d'estudiar lo logicial; de lo modificar per tal de l'adaptar a sos besonhs; de lo tornar distribuir jos d'unas condicions precisas. D'unas licéncias son basadas sul principi de copyleft, es a dire de reciprocitat : una òbra derivada d'un logicial jos copyleft deu ela tanben èsser liura. Est lo cas de la licéncia liura pus utilizada, en comencar per lo quite nuclèu Linux : la licéncia GNU GPL escrita per Richard Stallman.
La dobertura del còde font, un dels quatre critèris que correspondon a la nocion de logicial liure, ten d'avantatges explicats entre autres per Eric Raymond en matèria de correccion rapida dels bugs que son la plaga de l'informatica, particularament la correccion de las falhas de securitats. Es lo refús del principi de securitat per l'escuresina.
D'un punt de vista ideologic, lo logicial liure correspond a una defensa de las libertats individualas a l'ora de la societat de l'informacion.
Del punt de vista dels governants, pòt correspondre a una volontat de sobeiranetat o pus precisament d'independéncia tecnologica. D'un punt de vista mai practic, l'utilizacion de logicials liures simplifica radicalament la mesa en conformitat en matèria de licéncias (la GPL impausa pas per exemple cap de constrencha en cas de non-redifusion del logicial), dobrís camin a una implicacion de l'industria locala, e permet d'èsser mèstre de sas causidas pr'amor que se pòt influïr a totes los nivèls. Lo logicial liure permet permet doncas d'èsser mèstre de l'infrastructura tecnologica.