Lo maridatge (var. mariament), l’esposament ò lo matrimòniLo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, Dicod'Òc, recèrca « mariage », , consultat lo 8 d'aost de 2023. es una union conjugala contractuala ò rituala, d'una durada determinada ò indeterminada, reconoissuda e enquadrada per una institucion juridica ò religiosa que determina sei formas, sei règlas e seis efiechs. Es un dei quadres tradicionaus qu'establisse leis estructuras familialas d'una societat.
Lei condicions, lei formas e leis efiechs dau maridatge varian fòrça segon lei regions e leis epòcas, e de còps au sen de la meteissa societat. Ansin, lei maridatges diferisson considerablament dins sei condicions de cumplir (sèxe, temps, consanguinitat, consentiment, etc.), dins sei consequéncias materialas (drechs e obligacions deis espós, possibilitats de rompedura, solidaritat de deutes, etc.) e dins sei consequéncias juridicas (possibilitat d'adopcion, possibilitat de divòrci, direccion dau pareu, etc.). Li a pereu de diferéncias importantas au nivèu de la ceremònia que permet d'oficializar lo maridatge e dins la libertat de chausir son espós (maridatges liures, consentits, forçats, etc.). Dins aquò, dempuei la Segonda Guèrra Mondiala, l'importància dau maridatge a pauc a cha pauc demenit dins lei país occidentaus amb l'aparicion de formas d'union alternativas. Pasmens, demòra encara la forma d'union de referéncia e a gardat tota son importància dins leis autrei regions dau monde.
Generalitats
La diversitat dei formas de maridatge
Lo maridatge es una institucion que despend considerablament deis estructuras socialas. Ansin, son regime e sa definicion an conoissut d'evolucions importantas dins l'espaci e dins lo temps.
La diversitat dei regimes
La forma dei celebracions d'un maridatge, sei condicions e seis efiechs an conoissut, e conoisson totjorn, de regimes fòrça diversificats dins lo monde. Uei, aqueleis elements son definits dins la legislacion deis Estats mai pòdon existir d'elements tradicionaus (costumiers, religiós...) de prendre en còmpte. Lei formas de conclusion d'un maridatge son donc multiplas e abòrd de règlas existisson anant de ceremònias simplas e cortas a de rituaus complèxes e lòngs. La meteissa diversitat s'obsèrva dins lei condicions necessàrias a la conclusion d'un maridatge. D'efiech, cada societat es susceptibla d'aver una respònsa diferenta a la question « cu pòt esposar cu ? » (exogamia, endogamia, poligamia...). Enfin, leis efiechs d'un maridatge, especialament son estabilitat e sa durada, presentan la meteissa diversitat que lei questions de formas e de condicions (pagament d'una dòt, indissolubilitat, drech de divòrci, drech de repudiacion, partiment dei bens...).
Totjorn au nivèu de la diversitat dei regimes de maridatge, si fau nòtar que la coexisténcia de plusors formas distintas d'union conjugala au sen d'una meteissa societat es frequenta. Per exemple, dins la Roma Antica, lo maridatge legitime èra dich justae nuptiae mai de formas inferioras d'union reconoissudas per la lèi existiánUna forma importanta d'aqueleis unions inferioras èra lo concubinat qu'èra una union duradissa entre un òme e una frema de reng sociau tròp inferior per permetre un maridatge vertadier entre lei dos. Enebit per Justinian après la cristianizacion de l'Empèri, dispareissèt totalament au sègle IX.. Uei, en Occitània Granda, lo maridatge coexistisse amb lo PACS. Lo concubinatge es tanben, per certaneis aspèctes, una forma d'union reconoissuda per lo drech.
La diversitat dei definicions
La diversitat dei definicions dau maridatge es liada a la diversitat deis objectius que li son estacats per la societat. Au mens tres dimensions pòdon èsser frequentament trobadas dins lo monde. Son pas exclusivas e una meteissa societat pòu n'acceptar mai d'una. La premiera es la fondacion d'una familha, es a dire d'una union establa entre un òme e una frema per menar leis enfants fins au temps adulte e leis educar.
La segonda es la procreacion en organizant una institucion capabla de canalizar e de contraròtlar la sexualitat deis individús. Pasmens, aquel apròchi presenta de variacions importantas. Per exemple, en certanei societats, la sexualitat es illegitima en defòra dau maridatge. En d'autrei, la procreacion es la rason vertadiera dau maridatge e l'union d'un pareu sensa enfant pòt èsser legalament dissòuta. Lei nuanças son innombrablasPer exemple, dins la teologia catolica tradicionala, lo maridatge èra lo quadre legau de la sexualitat e èra destinat a la procreacion. Pasmens, un maridatge sensa enfant demòra legau e quasi indissoluble. e mai d'una societat autoriza – e de còps encoratja – egalament lei relacions sexualas en defòra dau maridatge.
Enfin, la tresena dimension vetz lo maridatge coma l'acte fondator d'una familha per lei dos espós au sens juridic dau tèrme. Aqueu trach dau maridatge es sovent presentat coma la diferéncia majora entre lo maridatge e lo concubinatge. Pasmens, un còp de mai, l'acceptacion e l'interpretacion d'aqueu principi son fòrça variablas segon lei regions e leis epòcas. Per exemple, per contractar un maridatge, un deis espós pòt èsser obligat d'abandonar sa familha per integrar aquela de son conjunt. Un autre limit regarda la naissença d'enfants qu'es obligatòria dins certanei societats de passar de l'estatut de « pareu » a aqueu de « familha ».
Lei factors d'unitat
En despiech deis elements de diversitat dei formas, dau fons e deis efiechs dau maridatge presentats dins la seccion precedenta, li a tanben de principis comuns que varian mens ò pus lentament.
L'union de doas personas
Fins au sègle XXI, la diferéncia de sèxes entre leis espós èra una causa « naturala » en totei lei societats umanas. Aquò es desenant plus lo cas dins la màger part dei país occidentaus e deis Estats d'America Latina. Uei, lo maridatge entre doas personas dau meteis sèxe es legala dins au mens 35 Estats ò territòris autonòmsPaís-Bas (2001), Belgica (2003), Espanha (2005), Canadà (2005), Africa dau Sud (2006), Norvègia (2009), Suècia (2009), Portugau (2010), Islàndia (2010), Argentina (2010), Danemarc (2012), Uruguai (2013), França (2013), Nòva Zelanda (2013), Brasil (2013), Anglatèrra e País de Galas (2013), Escòcia (2014), Luxemborg (2014), Finlàndia (2014), Eslovènia (2015), Irlanda (2015), Colómbia (2016), Alemanha (2017), Austràlia (2017), Malta (2017), Bermudas (2018), Àustria (2019), Eqüator (2019), Taiwan (2019), Còsta Rica (2020).... Pasmens, quauqueis Estats occidentaus s'opausan a aquela evolucionPrincipalament Bulgaria, Polonha, Serbia e Russia qu'an integrat d'enebiments dins sa constitucion. e dins lo rèsta dau monde, l'ostilitat es quasi generala. Aquela importància de la diferéncia de sèxe èra liada a la dimension procreatritz dau maridatge mai la possibilitat de l'adopcion e lei progrès de la medecina modèrna an rendut aqueu caractèr mens evident dins mai d'un país.
En despiech d'aquela evolucion, lo maridatge demòra encara l'union de doas personas. De mai, dins leis Estats qu'entretènon d'estatisticas sus lei maridatges entre individús dau meteis sèxe, lei maridatges omosexuaus representan una part minoritària dau nombre totau de maridatges. Ansin, si lei causas càmbian lentament, la màger part dei maridatges actuaus es totjorn constituïda de l'union d'un òme e d'una frema.
Una libertat creissenta
Lei maridatges forçats ò arrenjats son estats la nòrma dins mai d'una societat fins a un periòde recent. Existisson encara dins abòrd de regions onte pòdon coexistir amb de formas encara pus arcaïcas coma la crompa d'una frema per un òme. Pasmens, lo maridatge es pauc a pauc estat considerat coma un drech fondamentau de l'èsser uman dins la màger part dau monde. De mai, en despiech dei formas arrenjadas de maridatge, lo consentiment public deis espós èra una etapa integrada dins la màger part dei ceremònias de maridatge conoissudasDe segur, en mai d'una societat, aqueu drech èra sustot nominau e un refús d'acceptar l'espós chausit podiá menar a de formas de violéncia ò d'ostracisme.. Uei, aquela libertat es assegurada per l'article 16 de la Declaracion Universala dei Drechs de l'Òme.
Un engatjament
Un autre aspècte fondamentau dau maridatge es qu'un engatjament entre leis espós. Segon lei regions e leis epòcas, sa significacion pòt variar d'un biais important mai, generalament, son presents un engatjament de vida comuna, un engatjament de fidelitat, un engatjament d'ajuda materiala e morala e un engatjament d'educacion e de reconoissença deis enfants. La durada dau maridatge es egalament sovent fixada fins a la mòrt d'un deis espós. Per marcar lo caractèr fondamentau d'aqueleis engatjaments, la ceremònia de maridatge prevetz sovent un consentiment public dei dos espós a aquelei règlas, en preséncia d'au mens una autoritat reconoissuda (familha, clergat, magistrat...). Fòrça variacions son possiblas mai es rar que mai d'un dei trachs precedents siegue absent dins una region donadaPer exemple, dins la ciutat-Estat grèga d'Esparta, èra possible a una frema de far un enfant amb un autre òme que son marit. Pasmens, aquò necessita l'acòrdi dau marit e totei leis autreis aspèctes evocats èran presents dins la societat espartenca. La màger part dei règlas acceptadas an d'efiechs juridics car son transcrichas dins la lèi, la costuma ò lei tradicions.
Una institucion
En causa de son importància dins l'estructuracion de la societat, lo maridatge es sovent una institucion. Aquò es necessari per assegurar son estabilitat e son interès tant per leis espós que per lei familhas. Aquò explica donc lo caractèr formau dau maridatge e lei drechs variats que son autrejats ai maridats.
Lo maridatge en Occitània
Aquela seccion presenta sustot lo maridatge en Occitània Granda car es la region onte viu la màger part dau pòble occitan. Presenta donc largament lo drech francés que definisse lei disposicions dau maridatge dins aquel espaci. Pasmens, lo darrier paragrafe tracta dei particularitats dau maridatge en Aran e dins lei Valadas onte s'aplican lei drechs espanhòu e italian.
Lei basas ancianas dau maridatge
Lo maridatge canonic
La rompedura dau drech canonic amb lo drech roman
Dins la Roma Antica, lo maridatge supausava un renovelament constant dau consentiment entre lei dos espós. La disparicion de la volontat d'un dei maridats èra alora sufisenta per entraïnar la disparicion dau maridatge. Per la Glèisa, aquò èra pas acceptable car lo maridatge deviá venir lo remèdi a la concupiscéncia e l'unic quadre legau de l'union entre un òme e una frema e de la sexualitat. La Glèisa decidèt donc de donar un caractèr permanent au maridatge en li donant l'estatut de sacrament e en plaçant son començament au consentiment dei dos espós.
Pasmens, a partir dau sègle XVI, la monarquia francesa comencèt de contestar la dominacion dau drech canonic sus leis afaires civius. Aquò li permetèt rapidament de sometre lo maridatge ai juridiccions civilas dau reiaumeJ. Basdevant, Des rapports de l'Église et de l'État dans la législation du mariage, du concile de Trente au Code civil, tèsi, 1900.A. Sériaux, Droit canonique, Presses Universitaires de France, 1996.. Aquò menèt a l'introduccion de règlas diferentas que prefiguravan lo maridatge civiu coma l'obligacion de publicacion e l'autorizacion parentala per lo maridatge dei menors. Pasmens, lo drech canonic contunièt de predominarY. Jeanclos, « Le consentement dans le mariage français aux XVIIe e XVIIIe et s. », R. dr. can., 2003, n° 41.. Aquò menèt a definir tres dimensions fondamentalas au maridatge : un caractèr liure e carnau, un aspècte contractuau e sacrat e una dimension d'exclusivitat e d'indissolubilitat.
Un acte liure e carnau