Urús o oficialament Grus es un municipi de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha, de la província catalana de Girona e de la comarca de Bassa Cerdanha.
Toponimia Comparar ambe Aurús (Arièja). La prononciacion generala es [grus]. L'ancian Orús o Urús venguèt oficialament Grus en 1934. Las fòrmas ancianas son Oruz en 839, Oruco en 937, Orutio en 965, Oruz en 968, 985, Uruz en 1079, Urucz al sègle XIII, Orus en 1359. Ven del nom latin d'òme Aurucius ( > catalan Orús, Oruç). Los noms en -ucius ajustats a de mots latins, generalament d'adjectius (Bonucius, Bellucius, Carucius, Ferrucius, etc) son frequents en antroponimia catalana. Per explicar la fòrma actuala del nom, l'epentèsi de -g- es frequenta dins la lenga parlada, quand una de las vocalas es o o u : profondus > preon > pregon, dues > dugues, participi passat de habere > haüt (per havut) > hagut, etc. Se passa tanben en fonetica sintactica. Donc a Urús > a Gurús, puèi Gurús se contracta en Grus, fenomèn facilitat pel fait que plan de noms cerdans son de monosillabes Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV p. 385, https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=IV&pagina=385&columna=a&linia=38&terme=Urús. La Valira Valira, al femenin o sense article, es lo nom de rius e flumes del nòrd del territòri catalan. Aqueste es afluent de Segre e i a tanben un vilatjòt d'aquel nom. La prononciacion es [lə ba'lirə]. Las fòrmas ancianas son Valira en 989, 1058, 1069, in flumine Valerie abans 1180. L'etime es Valĕrĭa, que coïncidís ambe la fòrma femenina del nom latin d'òme Valerius. En catalan, ĕ davant i dona í. De rius an sovent un nom de persona. Coma lo nom de Valira es generic, d'unes avián pensat a un apellatiu ancian, mès l'estructura es clarament latina e v es absent de l'ibèrobasc majoritari dins l'airal. Lo nom Valeri es lo d'un famós sant avesque de Saragossa. Batejar los mainatges de son nom deviá èsser frequent dins los tempses visigotics. E i a quicòm mai : las valiras son d'aigas pichonas o mejanas, mès que gardan totjorn d'aiga, quand d'autres son eissuts; e justament Sent Valèri èra invocat pels paisans contra la secada Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniæ, vol. VII p. 395-397, https://oncat.iec.cat/visor-oncat/?volum=VII&pagina=395&columna=b&linia=53&terme=Valira,%20La.
Nòtas e referéncias