Agen (; Agen en francés) es una comuna occitana qu’es la prefectura del departament francés d'Òut e Garona, dins la region de Novèla Aquitània, ancianament d'Aquitània. Dempuèi 2008, aubora la bandièra d’Occitània"Aussi, en accrochant le drapeau occitan à la Mairie d’Agen, institution politique et administrative de notre ville, j’ai voulu affirmer notre triple identité : française, européenne et occitane.", Jean Dionis du Séjour, primièr cònsol d’Agen, en linha..

Lingüisticament, es una comuna lengadociana, ambe de fenomèns de transicion cap al gascon, plan vesedors dins las òbras de Francés de Corteta de Pradas e de Jansemin.

Situacion Agen es situada en Occitània occidentala als confinhs lingüistics entre Gasconha e Lengadòc e tanben entre Bordèu e Tolosa, sus la riba dreta de Garona.

Geografia

vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn. Perimètre del territòri

Toponimia Las fòrmas ancianas son : Aginnon, en grèc (Ptolemèu) al sègle II, Aginnum, en latin (inscripcion), Ageno, Agenno, en latin, als sègles VI-VII, Aginum, en latin, en 614, Agennum, Agenum, en latin, en 1242-1255, Agenno, en latin, en 1291, Agennum, Aginnum, Agenna, en latin, en 1307-1317, Gene (sic) en 1307-1317, Agen (mapa del sègle XVII)Bénédicte Boyrie-Fénié, Dictionnaire toponymique des communes. Lot-et-Garonne, ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2012, p. 41. Segon Dauzat, Agen ven probablament del gallic *aginn-, « autura », benlèu preceltic (Dottin : gallic agannus, « ròc »Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 3-4. Segon Negre, citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, i auriá un preceltic *ag, desconegut per son sens e son origina, damb un sufixe preceltic o gallic -nno. Segon Astor, tanben citat per Bénédicte Boyrie-Fénié, Agen ven d'una rasic celtica e preceltica aginn-, benlèu aparentada al gallic agaunos [seriá puslèu acaunosXavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 39], « pèira »; lo sens demòra desconegut. Segon Bénédicte Boyrie-Fénié, lo toponime correspond probablament a l'oppidum de l'Ermitatge, site iniciau supausat de la vila, donc un oronime es rasonable. Sovent lo a- iniciau tomba per aferèsi : Gen. I a pas de consonanta de ligason, tipe *Vau a-z-Agen, se ditz Vau a (A)gen, mes dins l'ensemble la fòrma cardinala demòra coneguda. Segon Xavier Delamarre, Agen èra tot simplament « la proprietat d'Aginnos »Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 41-42; mes, se Aginnos èra un nom de persona, i auriá d'autras derivacions damb aquel nom (qu'aurián donat de toponimes coma *Agenac, *Agenan, *Agenha, *Agenàs, etc; e n'i a pas o s'explican autrament).

Vias de comunicacion Lo rota RD 813 que religa Bordèu amb Tolosa passa per Agen, coma o fa tanben l'autorota A62 (e las doas seguisson lo cors de Garona). Agen possedís tanben un aeropòrt amb una ligason fins a París e una gara ferroviària.

Istòria left|thumb|200px|Catedrala Sant Caprasi Lo poblament del site d'Agen es fòrça ancian (s. VIII e VII abans Jèsus Crist). Venguèt una importanta vila romana amb un teatre e un anfiteatre.

Durant l'Edat Mejana se fortifiquèt a l'entorn de sa catedrala de Sent Estève (destrusida a la debuta del sègle XIX).

Durant las Guèrras de religion demorèt catolica en s'opausant a sa vesina protestanta Nerac, çò qui li costèt d'èsser presa e pilhada.

Agen es la capitala d’Agenés, un país tradicional qu’èra un comtat episcopal del temps de la monarquia. A la revolucion, ven una comuna, capitala d’un canton, d’un districte, e d’un departament, Òut e Garona. A la creacion dels arrondiments, en 1800, ven tanben caplòc d’un arrondiment. Es a notar que la comuna es devesida en mantun cantons dempuèi 1801.

Simbòls

Administracion

Demografia

En la populacion èra de abitants e la densitat èra de ab/km²

thumb|200px|Musèu de las Bèlas Arts d'Agen

Monuments Catedrala Sent Grapasi. Musèu de las Bèlas Arts d'Agen Estatua a la glòria de Jansemin

Espòrt

Sporting Union Agen Òlt e Garona

Embessonatges , Toapse. , Dinslaken. , Llanelli. , Toledo. , Corpus Christi.

Luècs e monuments Canton d'Agen Districte d'Agen Arrondiment d'Agen

Personalitats ligadas damb la comuna Jansemin (1798–1864), escrivan occitan del sègle XIX. Alain Aspect (n. 1947), fisician occitan. Francis Cabrel (n. 1953), cantaire e compositor francés de varietat, d'Astafòrt mès nascut a Agen.

Veire tanben Comunas d'Òut e Garona

Ligams extèrnes

Nòtas

Categoria:Comuna de Guiana Categoria:Comuna d'Òlt e Garona Categoria:Comuna d'Agenés Categoria:Prefectura