Paracelse

+ <big><big>Paracelse200pxNom de naissença:Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von HohenheimProfession:alquimista, astrològ e mètgePaís: SoïssaData de naissença:1493Luòc de naissença:EinsiedelnData de decès:24 de setembre de 1541Luòc de decès:Salzborg

Paracelse, nascut Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim en 1493 o 1494 a Einsiedeln (en Soïssa ) e mòrt lo 24 de setembre de 1541 a Salzborg (en Àustria) foguèt un alquimista, astrològ e mètge soís, d’expression alemanda (dialècte alemanic).

Aquel esperit rebèl e mistic de la Renaissença es a l’origina de pensadas plan modèrnas: Marc Haven introduction à Les Sept livres de l'Archidoxe magique, ed. Bussière, París, 1983.

Walter Pagel, Paracelse, Arthaud, 1963, p. 16.. Se pòt apondre doas autras, marcantas de sa pensada: un estil ermetic (alquimic) e una recerca apregondida sul sens de las causas e los mejans de garison. Sa definicion de la vida dins lo tractat De vita longa o De la carn e de la mumia carn putrida separa la malautiá coma causa dirècta de la mòrt: La vida es pas mai qu’una mena de mumia carn putrida agissent coma un onchon e preservant lo còs mortal dels vèrmes mortals e de la corrupcion mercé a une licor mesclada de sal »Quatre traités de Paracelse, 3 : Le Livre de la longue vie, Dervy. 1992.

Biografia Jovença e estudis thumb|upright=0.60|Monument en omenatge a Paracelse dins lo Paracelsus-Park a Einsiedeln

Paracelse nasquèt en 1493 (o 1494 segon las fonts) dins lo vilatge d’Einsiedeln, que l'abadiá benedictina es un centre de pelerinatge, près de Zuric, en Soïssa. Eissit d'una vielha familha nobla de Soabia, son nom complèt es Philippus Aureolus Theophrastus Bombast von Hohenheim. Sa maire, soïssa, èra intendenta de l’ospici d’Einsiedeln. Son paire, Wilhelm Bombastus von Hohenheim, es un quimista e mètge. En 1502, a nòu ans, après las guèrras soabas, Theofrast mudèt a Villach, en Caríntia (Àustria), amb son paire. Aquel ensenhava a l’escòla de las minas d'Hüttenberg, e li transmetèt los rudiments de la pensada umanista, de l’alquimia e de la sciéncia des plantas. Benlèu ja sa maire èra mòrta.

Encara adolescent, trabalhava dins de minas del Canton de Schwyz. Lo luòc es ocupat per de minas e fabregas de fèrre, de plomb e de coire qu'apartenián a Sigismond Fugger de Schwaz, membre de la familha dels banquièrs Fugger. Estudièt près dels religioses e dels engenhaires de las minas. Contrariament a çò que ditz la legenda Eric John Holmyard,Alchemy, Dover Publication, New York, rééd.1990, p.165, identifiant pérenne extrait en ligne, foguèt pas instruch de magia per Johannes Trithemius, abat de Sponheim. A 16 ans, butat pel director de son collègi, Joachim von Wadt, comencèt a l’Universitat de Basilèa d'estudis de medecina, que segissiá a Viena (Àustria), ont Joachim von Wadt foguèt nomenat rector. Paracelse obtenguèt son diplòma de doctorat en medecina a l’Universitat de Ferrare en 1516, a 22 ans. Causiguèt per patronim « Paracelse », benlèu per mostrar sa superioritat sus Celse, celèbre mètge roman del sègle I. Experimentèt lèu per de tòcas terapeuticas las sals mineralas, fins alara consideradas toxicas, coma l’arsenic, lo sofre, lo coire.

Primièrs viatges thumb|upright=0.60|GuentherZ 2010-06-12 0128 Bratislava erzbischoefliches Palais Gedenktafel Paracelsus|esquèrra|Palais evescal de Bratislava: placa comemorativa de Paracelse datada de 1537

Se lancèt alara dins una seriá de viatges mejans Euròpa (1517-1524)Paracelse, Spitalbuch (1529), ed. Karl Sudhoff : Sämtliche Werke, Munich et Berlin, Otto Wilhelm Barth, 1922-1931, t. , p. 374 ; La grande chirurgie, préface.. Demorèt a París, Montpelhièr, Lisbona e Oxford. Intrèt al ròtle coma quirurgian barbièr dins l’armada olandesa (1519) puèi danesa en Escandinàvia. Èra al sèti d'Estocòlme en 1520, jos Cristian II de Danemarc. Participèt dins las tropas venicianas, coma quirurgian militar, a las guèrras de Venècia (1521-1525) e segon de fonts tanben dins l’Empèri Otoman. Dempuèi 1517, la reforma de Luther prengava d’amplor. En 1524, auriá assistit a de sausmautas popularas.

En estiu de 1524, tornèt a Villach ont foguèt mal aculhits. Se fixèt enseguida un temps a Salzborg. En 1524-1525, foguèt implicat dins de trebolums socials amb los païsans e los minors. Puèi a EstrasborgWickersheimer, E. (1951), Paracelse à Strasbourg, Centaurus, 1: 356–365. doi: 10.1111/j.1600-0498.1951.tb00635.x, en decembre de 1526, aqueriguèt lo drech de borgesiá. Escriguèt son primièr libre Neun Bücher Archidoxis (Nòu libres Arquidoxis, 1525-1526), ont desvelopa la « quimiatria » ou « alquimia » medicala, seguent Joan de Ròcatalhada (1310-1366): cal extraire la medicacion eficaça de las compausantas impuras de las plantas, de las raices, dels metals, perque las vertuts curativas de la natura, las « arcanas», pòscan agir contra las malautiás.

Visquèt en Eslovaquia per reculhir d'escapalons d’aur, d’argent e d’autres minerals; s'encontra en 1521 a Banská Bystrica, en 1526 e 1527 a Smolník e en 1537 a Bratislava. Sus un mur del palais evescal de Bratislava, una placa remembrant sa preséncia ont es escrich In hac platea habitavit A.D. 1537 D. D. [Divinatis Doctor] Paracelsus de Hohenheim (« Dins aquela carrièra abitava en 1537 Paracelse de Hohenheim, doctor en causas divinas »).

Mètge ensenhaire a Basilèa Paracelse a la reputacion d’èsser arrogent, e s’atraguèt l’ostilitat dels autres mètges en Euròpa. En març de 1527, a 35 ans, podèt mercé a l’intervencion d’Erasme venir mètge municipal de Basilèa e professor de medecina a l’Universitat de Basilèa pendent mens d’un an. Aquó li sufís per provocar la vendicta de sos collègas. Faguèt lufanosa proclamacion:Ensenhava en dialècte alemanic (Schweizer-deutsch)George Sarton, Six wings:Men of Science in the Renaissance, University of Indiana Press, 1957, p. 109-110., e non pas en latin. Se disputèt amb los seus collègas, la municipalitat, los farmacians, amb lo canonge Lichtenfels que l'aviá pas pro pagat. Ariá brutlat en public lo Canon de la medecina d’Avicena, un grand classic, lo 24 de junh de 1527, per la fèsta de la Sant Joan; i èra sovent bandat. Foguèt foragetat de la vila en febrièr de 1528. Publiquèt a Nurembèrg, en 1529, son primier libre (Ne publiquèt pas que quatre), una dissertacion sus la fusta de gaïac‎, una esséncia venguda d’America, utilizada contra la sifilis.

Segond periòde de viatges Après lo cort periòde d'establiment a Basilèa, tornèt a viatjar, venent un «sabent caminaire» The uses of enchantment, The Economist, 19 Janvier, 2006, Guitard Eugène-Humbert: Paracelse éternel nomade In: Revue d'histoire de la pharmacie, 42e année, N. 142, 1954. p. 326. Consulté le 5 juillet 2012. Sa preséncia es atestada a Colmar ont escriguèt sus la sifilis e Bertheonea sive chirurgia minor, manual per «legit» e interpretar los signes corporals, a Esslingen (aprigondèt sas coneissença en sciéncias ocultas), Nurembèrg (novembre de 1529: faguèt la coneissénça del mistic Sébastien Franck, Beratzhausen (1530: comencèt a escriure de la teologia e lo Paragranum), Sankt Gallen (1531: acabèt Liber paramirum), Appenzell (1533), Sterzing (1534 : sonhava de la pèsta), Merano, Sant Moritz, Pfäffers (Bad Ragaz), Ulm, Augsborg (1536), Munic, Eferding (1537), Kromau (en Moràvia: escriguèt son Astronomia magna), Viena (1537-1538, lo recebèt Ferrand I del Sant Empèri, rei de Boèlia e d'Ongria, rei dels Romans), Villach (mai de 1538). En païses minièrs (val d’Inn), a Appenzell, escriguèt sus las malautiás dels minors (1533)Paracelse, De la maladie des montagnes [mines] et d’autres maladies semblables (1533), in Œuvres médicales, trad. Bernard Gorceix, PUF, 1968.; dins las vilas d’aigas (coma Pfäffers) estudièt los benfachs de las aigas termalas (1535)Paracelse, De la vertu des bains de Pfäffers. Vonn dem Bad Pfäffers... Tugenden (1535)., fondant atal la medecina professionala e la balneoterapia.

Publiquèt a Augsborg, en agost de 1536, Prognosticacion dels 24 ans de venir, escriguèt en 1530 o 1531. En setembre de 1536, acabèt e publiquèt a Ulm Die grosse Wundarznei (La granda quirurgia), tornèt en glòria. Escriguèt son obratge principal en filosofia: La Granda Astronomia, o la filosofia dels savents vertadièrs, Philosophia sagax (1537). Èra en 1537-1538 a Villach, ont los responsables de las minas apartenent als Fugger lo cridèron per supervisar los talhièrs metallurgicsGeorge Rosen, in Four Treatises of Theophrastus von Hohenheim called Paracelsus, Johns Hopkins University Press, 1996, p. 26..

Darrièrs ans Encara decebut per sa vila Villach, que publicava pas los seus libres coma promés, s'anèt a Klagenfurt (1540), puèi cap a la vila qu’aima pas tant: Salzborg, ont lo nomenèt en abril de 1541 l’arquevèsque duc Ernèst de Bavièra, qu'aimava las sciéncias ocultas. Redigiguèt son testament. Moriguèt a 48 ans, d’un càncer del fètge o alara tocat per d'emanacions de mercuri tant de còp respirat, a Salzborg, lo 24 de setembre de 1541. Son còs es enterrat, segon sas volontats, dins lo cimentèri de la glèisa de Sant Sebastian de SalzborgLe monument funéraire de la tombe de Paracelse. Sos rèstes se trapan ara dins una tomba situada jol pòrgue de la glèisa, amb l'epitafi: Pax vivis - requies aeterna sepultis (« Patz als vivents - repaus eternal als defunts »).

thumb|upright=0.60|Retrach per Augustin Hirschvogel, 1538 Sa devisa èra ( o encara ).

Paracelse èra pas rosicrucian, simplament per una rason cronologica: lo corrent ròsa-crotz comença en 1614. E la del manifèst ròsa-crotz de 1614 dich de Paracelse: . Pasmens, la ròsa-crotz s’inspira de Paracelse Roland Edighoffer, Les Rose-Croix et Paracelse, ARIES, París, La Table d’émeraude, 19 (1996), : nocion del Liber mundi), recerca de renovacion, combinason dels simbòls de la ròsa e de la crotzParacelse, Liber de resurrectione et corporum glorificatione}} (1533, en all.). Roland Edighoffer, La Rose-Croix au ., Cahiers du G.E.S.C., Paris, Archè, 1993, p. 108., etc.

En 1578, la Sorbona condamnèt 59 tèsis de ParacelseDidier Kahn, « Cinquante-neuf thèses de Paracelse censurées par la Faculté de théologie de Paris, le 9 octobre 1578 » in Sylvain Matton (éd.), Documents oubliés sur l’alchimie, la kabbale et Guillaume Postel offerts, à l’occasion de son 90e anniversaire, à François Secret par ses élèves et amis, Genève : Droz, 2001 (Travaux d’Humanisme et Renaissance, CCCLIII), p. 161-178..

L'òbra medicala thumb|esquèrra|upright=0.5|Paracelse en pensaire dins Kurgarten de Salzborg.

Paracelse, dins Volumen medicinae paramirum (1520), distinguís cinc metòdes medicals (plantas contràrias, medicaments, vèrb, èrbas e raices semblables, fin finala la fe) :Enseguida, distinga cinc originas a las malautiás (mals constitucionals, empoisonaments o infections, incidéncias climaticas e cosmicas, malautiás mentalas, fin finala accion de Dieu sul debanament de las malautiás):Paracelse, Volumen medicinae paramirum : Œuvres médico-chimiques ou Paradoxes. Liber paramirum, t. 1, p.19-26..}}Paracelse estudièt çò que nomena las « malautiás invisiblas » (Von den unsichtbaren Kranckheiten, 1532, ed 1a. 1567), e lors causas. Los delires venon de l’imaginacion o de la fe.

Quirirgia e medecina experimentala Lo grand libre de medecina de Paracelse es Paragranum. Liber quatuor columnarum artis medicae (1531). En medecina, Paracelse ensenhava la teotia de las signaturas Paracelse, Die Grosse Wundarznei (1536)., mas las seuna idèas foguèron pas plan compresas a son epòpa.

Paracelse foguèt un davancièr de l’utilizacion en medecina des produchs quimics e dels minerals. Vèrs 1526 inventèt lo mot « zinc » per designar l’element quimic zinc, se referissent a l’aspècte en punta aguda dels cristals obtenguts per fusion e prenent lo mot del vièlh alemand zinke significant « punta ».