La revolution sociala espanhòla de 1936 (revolución social española de 1936), mai sovent nomenada revolucion espanhòla (revolución española) SUDOC - Lista desl obratgs, acampa totes los eveniments de tipe revolutionari desencadenat en Espanha, pendent la guèrra civila, en responsa a la tentativa de còp d'Estat militar los 17 e 18 de julhet de 1936.
Los representants màgers d'aqueles movements èran la CNT/AIT, la FAI, lo POUM, e tanben las brancas radicalas del PSOE e de l'UGT. Las basas ideologicas d'aquela revolution son ligadas pro clarament a l'anarcosindicalisme e al comunisme libertari, fòrça poderosas en Espanha dins los ans 1930, mas tanben en partida al marxisme revolutionari. Las idèas s'apiejavan subretot sus: una fòrça fòrta descentralizacion, nomenada « cantonalisme » en Espanha, dins lo domèni administratiu; la collectivisacion e l'autogestion dins lo domèni economic; lo liberalisme dins los domènis morals e socials; un anticlericalisme virulent dins lo domèni religiós; lo racionalisme dins lo domèni educatiu.
Fasas de la revolucion
L'insurreccion militara comença lo 17 de julhet de 1936. Lo 18, alara que los putschistas contunhan lor revòlta, l'Estat republican paréis s'aclapar, amb pas mai que quatre govèrns que se succedissent en sol jorn. Aquel vuèit politic mena las estructuras estatalas a se dissòlvre o èsser paralizadas, creant una situacion de caòs.
L'« estiu anarquista » (julhet-setembre de 1936) Los dos sindicats mai poderoses en 1936 son los anarquistas de la CNT (uns 1 557 000 membres) e los socialistas de l'UGT (uns 1 447 000 membres). Cridan a la cauma generala del 19 al 23 de julhet dins totas las partidas d'Espanha, en responsa a l'encòp a la revòlta militara e a l'apatiá aparenta del quita Estat republican.
Foguèt vertadierament a partir d'aquelas jornadas de cauma generala que los sindicats s'organizèron e prenguèron d'armas dins los depaus de las fòrças de l'òrdre, que sián demoradas fidèlas al govèrn republican o non. Lo 19 de julhet, en Catalonha coma dins d'autras regions, de simples trabalhadors prenon las armas, atacan las casernas ont s'èran refugiats los partisans de la revòlta militara, auçan de barricadas per las carrièras e fan l'arrestacion dels insurgents e dels suspèctes.
Radicals e possibilistas A partir de las primièras setmanas apareisson dins los sectors anarcosindicalistas revolutionaris dos grops, que vendran antagonistas al subjècte de cossí menar la guèrra - e la revolucion - : d'un costat, un grop radical, ligat subretot a la FAI e a la CNT, e tanben a d'autras pichonas organizacions que volgavan menar al meteis temps la revolucion sociala e la guèrra contra la rebellion militara ; d'un autre costa, un grop possibilista, que compren de sectors mai moderats de la CNT e d'autres grops revolucionaris, que preferisson formar un front mai larg possible per luchar contra los insurgents, dins d'un Front popular antifaissista (FPA) que s'apièja sus las diferentas composantas del govèrn republican de Front popular.
En parallèl, se realiza d'estructuras administrativas fòra de l'Estat, que gaireben totas an una basa locala o regionala. Las mai remarcablas son lo Comitat Central de las Milícias Antifaissistas de Catalonha, lo Comitat executiu popular de Valéncia, lo Conselh regional de defensa d'Aragon, lo Comitat de salut public de Malaga, lo Comitat de guèrra de Xixón, lo Comitat popular de Sama de Langreo, lo Conselh de la Cerdanha o encara lo Comitat antifaissista d'Eivissa. Existís dins totas aquelas estructuras las doas sensibilitats revolutionàrias radicala e possibilista. D'en primièr liderat pels membres mai radicals, aqueles Comitats de guèrra e de defença passan apauc a pauc dins las mans dels possibilistas.
Collectivizacion de l'economia L'economia espanhòla es mai e mai plaçada jol contraròtle dirècte dels trabalhadors, organizats pels sindicats anarcosindicalistas coma la CNT. Las usinas son geridas per de comitats de trabalhadors, las zonas agricòlas son collectivizadas e foncionan coma de comunas libertàrias. Quitament las ostelarias, los restaurants, las salons de cofaires o los transpòrts son gerits per lors lors trabalhadors. Aquel fenomèn tòca subretot las zonas ont los sindicats son mai poderoses, coma la Catalonha, ont 75 % de l'industria e 70 % de la tèrras son concernidas. I a de taus pro fòrt de tèrras collectivizadas en Aragon e la província de Badajoz amb 70 %, 60 % en Castelha-La Mancha, 50 % en Andalosia. Dins las zonas d'influéncia socialista, lo taus demora mai flac, coma dins lo País valencian (15 %).
Endacòm, l'utilizacion de l'argent es totalament abolit, e remplaçat per de sistèmas de bons. Lo prètz novèl dels bens mermèt fins a 75 % de lor anciana valor.
En Aragon
Aragon es un dels fèus del radicalisme anarquista e coneis un astre particular. Los primièrs jorns de la revòlta, lo front copa Aragon en doas partidas. Lo 24 de julhet de 1936, Buenaventura Durruti, al cap de 3 000 òmes, sortís Barcelona liderant la primièra de las colomnas revolucionàrias. Aquela colonma Durruti, subretot compausada de trabalhadors volontari per anar se batre, es seguida d'autras colonmas celèbras, partidas de Barcelona o de Valéncia: la colomna de Fèrre (Columna de Hierro) o la colomna Roge e Negre (Columna Rojo y Negro) per exemple. La tòca es la presa de Saragossa, mas los Possibilistas, dirigents que vòtan a la plaça dels Radicals partits combatre, decidisson d'arrestar l'ataca (arrèst de l'avitalhament en municions dels milicians) per anar cap a Majorca (per i cercar l'incident internacional qu'espèra Madrid).
La gèsta malastruca per Saragossa (Luòc ont esperavan èsser desliurats de milièr d'anarquistas, emprisonats per la Republica) mèna una concentracion extraordinària d'anarquistas dins la partida orientala d'Aragon, totes volent realizar sul còp lo comunisme libertari dins las municipalitats ont passavan. Los anarquistas militants de las grandas vilas benefician alara de relais importants près de la populacion mercé a l'importança de la sindicalizacion de las populacions ruralas de la region. Es perque i a dins la region gaireben 450 collectivitats ruralas, gairebentotas dins las mans de la CNT, un vintenat tengudas per l'UGT.
George Orwell, dins son libre Omenatge a Catalonha, en partida conta çò que vejèt quand èra partit de la division « Lenin » del POUM : « Las milícias de trabalhadors, apiejats suls syndicats, compausadas d’òmes amb opinions politicas divèrsas, concentravan lo sentiment revolutionari e lo canalizavan per un projècte determinat. Èri a m’integrar, mai o mens per escasença, dins la primièra comunautat d’Euròpa occidentala ont la consciéncia revolucionària e l'òdi del capitalisme èran mai normalas que lo contrari. En Aragon, de desenas de miliers de personas, gaireben totas d’origina proletària, viviá en tèrmes d’egalitat. En teoria, èra una egalitat perfièta, e en practica, mancava pauc que ne siá. Per fòrça aspèctes, s'experimentava alà un abans-gost de socialisme. »
Dins lo País valencian Dins lo País valencian, son 353 collectivitats ruralas que se constituiguèron (264 dirigidas per la CNT, 69 per l'UGT e 20 per la CNT e l'UGT a l'encòp. Constituisson ensems lo « Conseil del Levant unificat de las expleitacions agricòlas » (Consejo Levantino Unificado de Exportación de Agrios o CLUEA). Dins la vila d'Alcoi, es l'ensems de las industrias e dels servicis que son collectivizats.
En Catalonha
Los sindicats obrièrs de la CNT son fòrça poderoses: prenon la gestion de fòrça usinas textilas, dels tramvia e dels autobus de Barcelona, installant d'entrepresas collectivas dins de domènis tan variats que la pèsca, la fabricacion de cauçaduras, los espectacles publics, e quitament los pichons comercis. En unes jorns, son 70 % de las entrepresas e dels comercis que passan jol contraròtle dels trabalhadorsAquel chifre plan mai remarcable que Catalonha concentra en 1936 los dos terces de l'industria espanhola..
Catalonha coneis tanben una ment de revolucion culturala e morala. Las « atenèas popularas » se transforman en luòc d'encontra e en centres culturals ont se fa la formacion ideologica. Es prepausat de leissons d'alfabetizacon, de l'informacion a la santat, d'excursions als camps, de bibliotècas en accès gratuit, de representacions de teatre, de debats politics o de talhièrs de cordura. Una vasta operacion d'alfabetizacion es lançada pel Conselh de l'Escòla Novèla Unificada (es) que lo comitat executiu lo presidís Joan Puig i Elias: fòrça escòlas racionalistas dubrisson, ont s'aplica los metòdes de Ferrer o Montessori. De mesuras son tanben presas dins lo domèni social: autorizacion de l'avortament, liberacion de la femna.
L'òrdre public demora jos la tutèla nominala de las fòrças classicas del manten de l'òrdre public: polícia, garda civila, tribunals e armada. Mas dins los fachs, son replaçadas per de « Patrolhas de contraròtle » (Patrullas de Control), formadas de volontaris, sovent eissits de las milícias popularas o de las assembladas de quartièr. Dins mai d'un cas, las prisons son obèrtas, liberant los prisonièrs politics mas tanben los criminals de drech comun.
Primièras reaccions de l'Estat republican Fàcia a la deliquescéncia del poder de l'Estat, lo govèrn s'esfòrça de reagir per una seriá de mesuras que devon tornar prene lo contraròtle de zonas ont se realiza la revolucion.
Lo 2 d'agost son creats los Batalhons de Volontaris (Batallones de Voluntarios), embrion de la futura Armada populara de la Republica. Lo govèrn pren tanben de decisions pel decret, quitament se demran per l'ora mai simbolic que reala: revocacion dels militars rebèlas (18 de julhet) e dels foncionaris que simpatisan amb eles (25 de julhet); intervencion de l'Estat dins l'activitat de l'industria (25 de julhet), nacionalizacion dels camins de fèrrz (3 d'agost), accion suls prètz dels produchs alimentaris e dels vestits (3 d'agost), confiscacion de las grandas proprietats ruralas (8 d'agost), collectivizacion e sindicalizacion de l'economia dins l'ensems de Catalonha (19 d'agost) ; tencadura de las institucions religiosas (13 d'agost) ; creacion dels Tribunals populars (Tribunales Populares) jos l'autoritat del govèrn (23 d'agost).
L'alliança antifaissista al sen dels « Govèrns de la Victòria » (setembre de 1936-genièr de 1937)
Primièr govèrn (setembre-novembre de 1936)
Un govèrn revolucionari? La situacion militara se complica a partir del mes d'agost e dels progreses decisifus que coneis l'insurreccion « nacionalista ». En efièt, après la rapida campanha d'Extremadura (5-14 d'agost) e del Tage (17 d'agost-3 de setembre), los militars son arribats mai près de Madrid e menaçan directament la vila. Per defendre la capitala se constituís un organ miègindependent, lo Conselh de defensa de Madrid (Junta de Defensa de Madrid), mai tard nomeant Conselh executiu de defensa de Madrid (Junta Delegada de Defensa de Madrid), ont totes los sindicats màgers e los partits politics del Front popular son representats. Al meteis temps, lo 4 de setembre, Largo Caballero constituís lo primièr « govèrn de la Victòria », que la composicion similara cerca a regropar sus un front fòrça larg totes aqueles que reconeisson la legitimitat de la Republica.
Al vejaire politic e social, las primièras mesuras d'aquel govèrn cercan a regularizar e donar un pareisser de legalitat a las mesuras revolucionàrias presas las setmanas precedentas un pauc pertot en Espanha: decret de confiscacion dels bens de las personas condamnadas pels tribunals popularis del govèrn (17 de setembre), decret de collectivizacion de las tèrras e de las usinas en Catalonha (22 d'octobre).
Ròtle del partit comunista