L'especisme (del mot anglés speciesism del meteis sens) es la consideracion morala superiora que los umans acòrdan a la lor espècia, e lo tractament discriminatòri que ne ven, per exemple al subjècte dels animals d'elevatge, destinats a l'experimentacion o considerats coma noisibles. Aquel concèpte es subretot utilizat pels defensors dels drechs dels animals. Per extension, l'especisme renvia atal a l'idèa que los umans acordarián una considearcion morala mai o mens importanta als individús de las autras espècias animalas en fonccion d'aquela: los animals de companhiá e los animals que l'espècia es en perilh d'extinccion aurián per exemple d'intereses melhors de presa en compte que pels animals d'elevatge.
Lo concèpte d'especisme foguèt bastit a partir del començament dels ans 1970 per analogia amb la notcons de racisme e de sexisme, per tòca de denonciar una ideologia dominanta, del meteis biais que la nocion de patriarcat foguèt utilizada pel feminisme radical per definir çò qu'èra jutjat coma una ideologia omnipresenta, invisibla e a l'origina de diversas injustícias. Lo concèpte d'especisme es tanben fondamentalament ligat a aquel d'antispecismeFabien Carrié, « Antispécisme », Encyclopædia Universalis en ligne, consulté le 6 octobre 2015..
L'afirmacion de la preeminéncia de l'espècia umana, e las distinccions entre animals de companhiá, animals d'elevatge e animals noisibles fasent partida del sens comun, la pertinéncia analitica de la nocion d'especisme es d'en primièr reconeguda pels militants animalistas e unes universitaris travalhant especificament sus l'estatut moral dels animals. Ben mens reconegut que los concèptes de racisme o de sexisme, l'especisme fa pas l'objècte de politicas publicas per tòca de lo combatre. Mai existís una controvèrsia sus la quita existéncia de l'ideologia especista: alara que los antispecistas considèron que l'especisme es una ideologia qu'es fòrça largament espandida dins la societat e que deuriá èsser combatuda, d'autras personalitats rebutan aquela qualificacion, sostenent puslèu que l'interés qu'acordam en prioritat a la nòstra espècia e lo biais que diferenciam lo tractament dels animals de las autras espècias resultan pas d'una ideologia particulara e unificada.
Origina del tèrme Aristòtel afirma per exemple la preeminança de l'espècia umana al sègle IV AbC dins son obratge Istòria dels animals, ont establís tanben una iérarquia entre las espècias animalas. Per Isocrates, segon Thierry Gonthier, l'animal representa alara lo pòl negatiu de la dualitat umana, la bestialitat essent oposada al logos,Ciutat dins . Tanben, totjorn segon Gonthier, Ciceron al sègle I AbC vei dins l'animal una aisina retorica, servissent a metre en valor l'òme. La religion josieva puèi la religion crestiana pausan tanben preeminença de l'espècia umana suls animals, creats pels umans.
Pasmens foguèt mai recentament qu'aquela ierarquia comencèt a èsser interrogada per unes filosòfs. drecha|vinheta|200x200px|Richard Ryder bastiguèt lo tèrme « especisme » en 1970. Lo tèrme « especisme » e l'idèa correlativa que s’agissiá d’un prejutjat es aparegut en 1970 dins un pamflet del psicològ Richard Ryder titulat Speciesism. Ryder aviá escrich al Daily Telegraph en abril e mai de 1969 tres letras criticant l’experimentacion animala, fondadas sus d'incidents qu’aviá observats dins de laboratòris. En seguisa, rejònh un grop d’intellectuals e d’escrivans a Oxford conegut uèi jol nom de « grop d’Oxford », que torna sus l'estatut e lo tracatment dels animals. Una de las activitats d'aquel grop èra d’escriure e de distribuir de pamflets, coma « Speciesism », sus l’experimentacion animala.
Ryder explica dins son article que:
« Dempuèi Darwin, los scientifics admeton qu’i a pas cap de diferéncia essenciala «magica» entre los umans e los autres animals, biologicament parlant. Perque, alara, fasèm moralament une distinccion radicala? Se totes lo organismes son sur un sol continúum biologic, deuriám èsser sul meteis continúum. »
Escriu que, al meteis moment al Reialme Unit, 5 milions d’animals son utilizat cada an per l’experimentacion, e qu'aquel biais de ne far benefici, per la nòstre espècia, de tractaments marrits inflijats als animals venon de l'especisme.
Ryder torna emplegat lo tèrme dins « Experimentacions suls animals » dins Animals, Men and Morals (1971), un recuèlh d’ensags suls drechs dels animals editat per tres autres membres del grop d’Oxford, Stanley e Roslind Godlovitch e John Harris. Establís alara un parallèl entre especisme e racisme:
« Los mots « raça » e « espècia » son de tèrmes tan vags l’un que l’autre que s'utiliza per classificar los èssers vivents subretot sus la basa de lor aparéncia. Se pòt far una analogia entre los dos. La discriminacion sus la basa de la raça, pasmens que que tolerada gaireben universalament fa dos sègles, es ara largament condemnada. Del meteis biais, se poiriá qu’un jorn los esperits enlusits aborrisson l'especisme coma destestan uèi lo racisme. L’illogisme d'aquels dos biais de prejutjat es del meteis tipe. S'acceptam coma moralament inacceptable de far sofrir deliberament d'èssers umans inocents, alara es logic de trobar inacceptable de far sofrir deliberament d'èssers inocents d’autres espècias. Lo temps es vengut d’agir segon aquela logica. »
Espandiment de l’idèa vinheta|180x180px|Peter Singer popularizèt lo concèpte d'especisme dins Animal Liberation (1975). L’idèa foguèt popularizada pel filosòf australian Peter Singer (que coneguèt Ryder a Oxford) dins La liberacion animala (1975). Singer explica que le'especisme viòla lo principi d’egala consideracion dels intereses, que ven del principi enonciat per Jeremy Bentham: « cadun compta per un, e pas deguns per mai d’un ». Pasmens se pòsca aver fòrça diferéncia entre los umans e los autres animals, partejam amb aqueles la capacitat de sofrir. Atal, dins la deliberacion morala, devèm acordar lo mèsme pes a doas sofrança similaras, quin que siá l’individú que sofrís. Una teoria morala que mena a tractar de biais dissemblable dos cas semblables seriá pas una teoria morala valable. Singer escriu dins lo capítol Primièr de La Liberacion animala:
« Los racistas viòlan lo principi d'egalitat donant un pes mai grand als intereses dels membres de la lor raça quand un conflicte existís entre aquel mèsmes intereses e aqueles dels membres d'una autre raça. Los sexistas viòlan lo principi d'egalitat privilegiant los intereses dels membres de lor sieu sèxe. De biais similar, los especistas permeton als intereses dels membres de la lor espècia de prevaler suls intereses superiors dels membres d'autras espècias. L'esquèma es lo meteis dins cada cas. »
Arguments justificant l'especisme Los arguments en favor de l'especime se fondon subretot sus de cresença religiosas, de la concepcions filosoficas antropocentricas e lo concèpte de preferéncia per son grop d'apartenença (dins lo cas l'espècia).
Arguments religioses De tradicions religiosas afirmisson que los animals foguèron creats a l'usatge de l'Òme, e qu'al contrari los umans son de creaturas especialas. Per exemple, las religions abraamicas ensenhan que l’Òme foguèt creat a l'imatge e al paréisser de Dieu, al contrari dels animals que foguèron creats per servir l'Òme.
Pasmens se lo bodisme reconesca als animals un estatut moral d’èsser sensibles e pasmens que Boda aja presicat lo vegetarismeDans le Mahâyâna Mahaparinirvana, le Bouddha déclare que « La consommation de viande éteint le germe de la suprême compassion ». , lo bodisme procedís en una ierarquia dels èssers, unes essent mai avançats que d’autres dans lo cicle de las reïncarnacionsWaldau, Paul (2001). . Los animals pòdon se reïncarnar en umans, los umans pòdon tornar en animals dins la vida seguenta se se comportèron mal, e sols los umans pòdon aténher dirèctament l’illuminacion (los animals devent d’en primièr se reïncarnar en umans).
Se trapa aquela concepcion de progression dins las reïncarnacions dins l'indoïsme. Unes indós son vegetarians, amb un respècte prigond subretot per las vacas (representant la tèrra/maire, la figura centrala)Waldau, 2001..
Antropocentrisme Una de las defensas filosoficas de l'especisme es l’antropocentrisme. Se fonda sus l’idèa que los sols umans, possedisson la capacitats mentalas consideradas coma superioras coma la rason, lo langatge, l’autonomia, l’intelligéncia, eca. Tradicioalament, dempuèi Aristòtel, s’agís de la rason, de la consciéncia de se et de la capacitat a agir moralament que son considearadas coma exclusivas a l'espècia umana.
Los autors antispecistas respondon a la concepcion antropocentrica de l’etica de tres biaisVoir Singer (1975), Regan (2004), Rachels (1990, 1998), Dombrowski (1997), Sapontzis (1987). : I a pas totjorn de ligam logic entre la capacitat en question e l'estatut moral. Per exemple, s'interrògan sus la rason pertinenta que fariá accordar mens d’importança als intereses, als drechs, a la dignat d’un individú al motiu qu'es mens intelligent qu’un autre. Considèran que la soufrança d’un èsser deuriá pas èsser ignorada al motiu qu'es pas un agent moral. L’etologia nos apren que fòrça animals possedisson, a de gras diverses, las capacitats en question. Los primats, per exemple, son d'individús socials intelligents, dotats d’una vasta gama d’emocions, avent una reconeissença de lor còs. Son capables de comprene la reciprocitat, l’equitat, e d’agir segon de motivacions moralas o protomoralas (empatia, simpatia, sollicitud)F. de Waals, L’Âge de l’empathie. . Existís d'umans que son desprovesits d'aquelas capacitats, o las possedissent a un gra mendre qu'unes animals, coma lo recents nascuts, los andicapats mentals prigonds, los senils. S'agís de l’argument dels cases marginals, que consistís a sosténer qu'acordam de la consideracion morala a aqueles umains, la meteissa consideracion morala deu èsser acordada als autres animals dotats de las meteissas capacitats o de capacitats superioras. Aqueles tres punts permeton atal d'obrir un debat sul posicionament antropocentric. Se pòt per exemple pensar al Cicle de l'Elevacion de David Brin qu'introduch un mond ont los chimpanzés, los dalfins, los gorillas e los cans son reconeguts coma d'èssers conscients dodats d'autonomia e egals als umains (dins las limitas de l'òbra de ficcion).
D'unes afirmèron la pertinença de l'antropocentrisme e criticant l'analogia entre sexisme, racisme e especisme.
Lo fiilosòf Carl Cohen (en) escriguèt que lo racisme e los sexisme son injusts car i a pas de diferéncia pertinenta entre los sèxes o entre las raças, alara qu'existís de diferéncias significativas entre las espècias. Los animals serián pas de personas segon la definicion que Kant ne donaEmmanuel Kant, Anthropologie du point de vue pragmatique I,1 : , en consequéncia an pas de drechsCohen (2001).. Estima endacòm mai que l'especisme es necessari per agir moralament:
« L'especisme es pas simplament plausible, es essencial a une conducha justa, qu'aqueles que verián pas de diferéncias moralament pertinentas entre las espècias son gareben segur, en consequéncia, de mal comprene lors veraias obligacions. »
Peter Staudenmaier escriguèt:
« L'analogia amb lo movement dels drechs civics e lo movement feministes trivializant e anistoric. Ambedos movements socials foguèron iniciats e menats pels membres de grops d'esperels discriminats, non per d'òmes e de blancs benvolents agissent al nom dels discriminats. Ambedos movements se bastiguèron sus l'idèa de reclamar e tornar afirmar una comuna umanitat fàcia a una societat que loraviá estat levats e negats. Pas cap de militant pels drechs civics o pels drechs de la femnas arguïguèron que « siam tanben d'èssers sentissents! ». Arguïguèron « siam planament umain tanben! ». Mas, lo movement de liberacion animala torna pas sus aquel argument umanista, lo critica directament. »
La preferéncia pel grop