Lo tais (o taisson) europèu (puslèu eurasian) (reg. taish, taishon) a per nom scientific Meles meles. Es l'espècia gròssa de Mustelids d'Euròpa. Trapet e cort de pata, pòt aténher 70 cm de long (90 cm amb la coa, que fa fins a 20 cm), per 25 a 30 cm al garròt e fins a un vintenat de quilogramas (12 kg en mejanaLe blaireau et l’homme Pour une cohabitation pacifique, PDF, consultat 2014-05-10.).
Se reconeis plan amb sas bendas longitudinalas negras que mòstra son morre blanc. Aquel tais pòt viure dins gaireben tota l'Euròpa e una granda partida del nòrd de l'Asia centrala e del nòrd, al sud del cercle polar (fin 2 000 m d'altitud a çò nòstre).
Es un animal escavaire, capable de bastir de vastas galariás « familialas ».
Originas Segon las donadas paleontologicas disponiblas, aquela espèci èra fòrça pesenta pendent (fòra dels soms glaciaris) l'Èra quaternària dins una granda partida de l'Eurasia, tanben dins lo periòde istoric ont sas ossadas se trapan sovent pels arqueològsMallye JB (2007) Les restes de Blaireau en contexte archéologique: taphonomie, archéozoologie et éléments de discussion des séquences préhistoriques (Thèse de Doctorat, soutenue à l'Université de Bordeaux 1).. Pasmens apareguèt recentament (fa gaireben 800 000 ans).
Sos fossils mai ancians datanen França del Pleïstocèn (fa 100 000 ans).
Espandiment e abitat Èra fòrça present en Eurasia, e viu encara fins a dos mila mètras d’altitud.
Sembla ara confinat a unes bòscs e talvèras de pradas e mens sovent en mitan obèrt, mas alara près d'un bosquet, d'una gròssa sèga. Aquel espandiment poiriá resultar de las pressions de caças fachas sus l'espècia dempuèi de millenaris.
Descripcion Se reconeis plan amb sas bendas longitudinalas negras que mòstra son morre blanc qui cobrisson los sieus uèlhs negres fins a las aurelhas. Lo rèste de la pel es gris, venent negre jol ventre e las patas. La muda se debana a la davalada. Massís e cort sus patas, amb un còs long e una cropa mai larga que las espatlas, pòt far pensar a un ors pichon dotat d'una coa flòta. La feme sovent mai pichona que lo mascle.
Sa vista es marrida, mas son ausida es fina e subretot a un fòrça bon odorat. Doas glandulas analas produson des secrecions odorantas utilizadas per marcar lo territòri e congenèrs.
Lo dessús del crani pòrta una fòrta giba caracteristica dels cranis de fòrça carnivòrs.
Sas patas fòrtas e dotadas de solidas àrpias e tanben sa tèsta pichona e d'aire conic evòcan una adaptacion a una vida escavaira.
Esperança de vida Es de quinze ans, e pòt anar fins a vint ans en captivitat, mas es plan mendre dins la natura, o gaireben totes los adults morisson abans l'edat de quatre o cinc ans, e rarament detz a dotze ans. 30 àa60 % dels joves morisson dins lor primièra annada, de malautiá, de famina, de parasitòsi, o caçat per l'òme, lo linx, lo lop, lo can, lo rainal, lo ducàs, l'aigla…, e a vegadas d'« infanticid animal ». Lo tais es sensible a la ràbia e a la tuberculòsi bovina, fòrça espandida en Granda Bretanha e Irlanda.
Compòrtament Aquel animal territorial foguèt presentat coma solitari , longtemps mesconegut, quitament dels scientifics a causa de sas mòrses subretot nocturnasDr Emmanuel Do Linh San (2007) blaireau, ce solitaire qui vit en groupe.. Al contrari dels autres mustelidèus, poja pas als arbres, mas pòt escalar un arbre penjat o passar un riu sus un tronc (se besonh pòt nadar). Cada clan es fidèl al tuta màger, mas d'individús pòt daissar son clan per un clan vesin.
Sa vida sociala (quand viu pas en solitari) es marcada per: lo netejatge; se fa mai sovent en comun e pendent unas minutas al sortir la tuta; los marcatges socials odorants; se fan amb de secrecions de la region anala pausadas per de frejament d'un individú suls flancs e la cropa d’un congenèr, aquelas regions essent regularament nifladas quand dos taisses s'encontran ; los jòcs; ne fan subretot los joves mas a vegadas los adults. Constituits de redolets, butassadas, corregudas, presa de copet e cais, pujadas als arbre, eca, amb sovent des vocalizacions (evocant un pichon rire), coïcadas, renadas, bofaments o ronronament, e d'actituds especificas. I a una ierarquia dins los grops, mas que sembla mens marcada que per fòrça autres mamifèrs.
Se sap per d'estudis ecoetologics prigondas facha al Reialme Unit ont las populacions son densas forman de clans d'unes individús (e fins a una trentena excepcionalament) que, a l'entorn d'una tuta comuna màger, aparan lo territòri del clan per un marcatge odorant (secrecions de glandulas perianalas, soscaudalas e digitalas e cagadas perifericasDo Linh San E.(2002) Biologie et écologie du blaireau Meles meles (Mustelidae, Carnivora) dans la Broye : résultats préliminaires. , e de patrolhas regularas als tèrmes del territòris que son marcadas per de dralhas plan netas. Los taisses intrús son atacats e caçats.
Al contrari, ont es rare (en zona periurbana o d'agricultura intensiva per exemple), son comportament social es diferent: es mens territorial (s'obsèrva quitament d'encambament de territòris e de domènis vitals de grops diferents e a vegadas viu en solitari sens marcatge ni defensa du territòri.
Alimentacion Los estudis basats sul radiopistatge e de tendas fotograficas mostrèron que lo tais adapta son compòrtament alimentari a las fonts sasonièras del mitan, e lor accessibilitat (puja pas plan als arbres per exemple). Quand a una larga disponibilitat de fonts, pòt pasmens èsser fòrça selectiu.
L'analisi dels rèstes trapats dins los excrements permetèt de conéisser melhor son alimentacion.
En ivèrn, sensible al freg, espleita sas resèrvas de grassa e se vira cap als lombrics que pren escavant le sol pas encara gelat. Sas variacions annadièras de pes (importantas) semblan ligadas a la variacions d'accessibilitat de la noiridura. Espleita las pradas (a la prima subretot), puèi de parcèlas agricòlas (en estiu) e los bòscs (a la davalada). Se trapa un cadavre, de grat se fa necrofag, mas es pas caçaire que percaç las presas.
Pasmens se se classa coma carnivòr, sa denticion es aquela d'un omnivòr (caninas e incisivas pòdon ni tuar ni despeçar de gròssas presas, e molaras planas adaptadas al trissatge dels vegetals).
Son alimentacion es variada, amb: de grandas quantitats de mollusques, d'insèctes (coleoptèrs, escarabats, vèspas et autres apidèus vivent o pausant pel sol (bordon..), langostas) e lors larvas; de campairòls; e a vegada de pichons rosegaires o conilhons, très rarament d'uòus o aucelons; pòt s'enguilhar dins un polalhièr, es capable de far tant de damatges qu'un rainal de granhòtas o grapauds; de sèrps. des vèrms, subretot en ivèrn: podava manjar cada an fin a cent quilogramas de lombrics; d'animals que pren dins lo sol escavant de tutas (campanhòl, talpa...). de vegetals, fruchs e fruchas secas (ex: aglands), raices et tuberculs; per una partida plan mai importanta de son alimentacion al vejaire dels autres mustelidèus.
Tuta vinheta|Tais e accès a la tuta, amb còns de desgalhs pau discr§ts alt=Patte charnue avec 5 grosses griffes|vinheta|Pata abans d'un tais, carnuda, garpiada e musclada, perfièchament adaptada a l'escavacion Lo tais pòt de grat s'installar dins de tutas existentas (rainals…), ma es lo contrari que se passa mai sovent: d'animals mens adaptats per aquela òbra prenon sovent una anciana tuta de tais, veire s'i installan alara que lo tais l'ocupa encara, d'exemples amb de rainals, conilhsChoix de l'habitat chez le blaireau européen en Belgique, P. Anris et R. M. Libois, Cahiers d’Éthologie appliquée, 1983, p. 19-23., cats silvestresLe blaireau en Lorraine, Groupe d’Étude des Mammifères de Lorraine, 2007, p.4., quitament de catpudresLe blaireau, un mustélidé omnivore, Univers nature. partejant la tuta d'un tais foguèt observats. La talha e configuracion de las tutas de tais vàrian segon las regions, mas l'animal s'adapta a fòrça contèxtes, podent quitament cavar de sols pro denses a condition que sián aisidament de cavar e plan secats e pròche dels terrens rics en vèrm de tèrraAnrys P & Libois R (1983) Choix de l'habitat chez le blaireau européen (Meles meles) en Belgique. , non inondables e mai sovent situats dins una zona aparada o pauc frequentada (ont se sent en seguretat).
Dins la fauna europèa non aqüatica, lo tais es lo melhor terrejaire; per cavar las galariás de sa tuta, pòt desplaçar fins a 40 tonas de tèrra.
D'aquelas tutas son fòrça vièlhs e tan vasts qu'an fins a 30 o 40 intradasChoix de l'habitat chez le blaireau européen en Belgique, P. Anris et R. M. Libois, Cahiers d’Éthologie appliquée, 1983, p. 16-17.; dins aquel cas, la superfícia ocupada per la tuta pòt aténher 2 000 m2 e la talha de son territòri cobrís 40 a 50 ectaras.
Es sovent cavat sus un sol clinat (que fa mai aisida la sortida dels rebuts), e al pè de mòtas (suquèt, bauç, tap…) en bòscs o mai rarament en mitan obèrt, mas alara près d'un bosquet, d'una sèga espessa o d'un tap o valat quitament de romegàs...
En zòna rocasuda son intrada pòt èsser una simpla ascladura pel ròc roche o dins un clapas. Pòt tanben s'enfonsar dins la paret d'una arenièra abandonada. Lo tais pòt adaptar la forma de sa tuta a des condicions estepicasPopescu, A., & SIN, G. (1968).
I a pas de rapòrt entre la talha d'una tuta e le nombre dels ocupants.
Lo tais dispausa de mai d'una tutas ont passa mai de la mitat de son temps:
La tuta màger Es ocupada per un « clan » familhal de taisses (un clan es format d'un grop de dos a cinc taisses, mai un a trois joves) subretot a la davalada e per l'ivernatge. Aquí tanben las femes fan nàisser los pichons.
Se compausa de mai d'una galariás que pòdon davalar fins a 3 o 4 mètres de prigondor sus una distança fins a quinze mètres de long, o mai. Un ret mai o mens complèxe de galariás es accessible en mejana par cinc intradas (fins a mai de detz per la tutas). Aquelas galariás s'espandisson avegadas sus mai d'un nivèl, amb una longor totala fins a 300. S'i trapan de cambras ont las femes pòdon s'ajaire e alachar e de cambras ont mascles, femes e joves passan lo jorn tranquils a dormir o a se repausar sus de jaces fachs de fuèlhas, de mossas, de falguièras e d'erbacèas sovent cambiadas.
Aquela tuta es un legat per las generacion venentas e pòt durar fins a de centenas d'ans.
Las tutas segondàrias Mens utilizads, son mai pichons amb mens d’intradas. Èran utilizat per cercar de vèrms o campairòls sosterens e servisson refugi en cas de dangièr o de luòc de repaus pròche de las plaça de noirrissatge. Son sovent ligats a la tuta màger per de dralhas.
Abitat e airal vital Aquel animal conegut boscassier s'adapta tanben plan a d'abitats pro variats qu'expleite de biais diferent segon la sason, mas mai sovent cava sa tuta près de boissons de baias salvatjas, coma de saü negre e eule que se regala al temps vengut.
La talha de son airal vital es ligada als sieus besonhs energetics e a l'abondança en noiritura de son territòri o mai precisament a son accessibilitat. Ayal, al sud d'Angletèrra ont lo climat es clement e lo sol ric en insèctes e vèrm, vui a l'entorn de 0,2 a 0,5 km2, alara que dins las zonas mas frejas e oligotròfas del Naut Jura, li cal 3 km2 per repondre a sos besonhs (pòt alara percorrir de quilomètres cada nuèch, contra unas centenas de mètres dins las zonas mai ricas en aliments). En Euròpa continentala, sa densitat mejana seriá de gaireben 0,63 individú per km2, mas se ne compta fins a sièis individús/km2 dins un bosc falemande e sovent mens d'un individú/km2 en altitud.
Tolèra plan la proximitat de l'Òme, tant qu'es pas destorbat de nuèch a proximitat de sa tuta.
Servicis ecosistemics Lo tais aireja e mescla los sols qu'espleita. Et subretot, regularament escaa una partida de la « criptobanca de granas du sol » (que contribuís tanben a manténer quand entèrra de granas jos las tèrras que saca de sa tuta)