L’estonian (autonim: eesti keel [ˈeːsʲti ˈkeːl]) es una lenga finica prigondament aparentada al finés. Es parlat per gaireben 1 100 000 personas, que gaireben totas (950 000) abitan en Estònia.

Varietats Lo SIL International, organisme encargat d'atribuir los còdes ISO 639-3, classa l'estonian comme una macrolenga (est) e i inclutz l'estonian estandard (ekk) e lo võro (vro)(en) « Estonian », sur SIL International.

La basa de donadas linguisticas Glottolog reconés pas ela lo võro e inclutz tres varietats dins l'estonian: l'estonian costièr del Nòrd-Èst l'estonian costièr del Nòrd, comprenent: l'estonian de l'Èst l'estonian insular l'estonian mejan l'estonian del Nòrd-Oèst l'estonian del Sud, comprenent: l'estonian de Mulgi l'estonian de Seto l'estonian de Tartu

Alfabet L'alphabet estonian compòrta 27 letras e es ordonat atal:

A a, B b, D d, E e, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, R r, S s, Š š, Z z, Ž ž, T t, U u, V v, Õ õ, Ä ä, Ö ö, Ü ü

Las posicions de z e ž dins aquel alfabet son de notar, que dins aquel alfabet las letras diacriticdas coma letras d'esperela.

Las letras F, Š, Z e Ž son quatre letras encontradas sonque dins unes mots d'emprunts. Es tanben important de notar l'abséncia de las letras C, Q, W, X e Y, que son utilizadas pas que dins de noms pròpres e o son pas dins los mots de raïç estoniana e son exclusidas de l'alfabet oficial estonian.

Prononciacion Unas de las lettres de l'alfabet an de prononciacions particuliaras: õ nota /ɤ/ (una vocala posteriora non redonda, entre o e ò); ä dona lo fonèm /æ/ coma en finés (a très obèrt coma dins cat en anglés) ; ö, ü produson respectivament los fonèms /ø/ e /y/ coma en alemand. E las letras š e ž, se pronóncia respectivament /ʃ/ et /ʒ/.

Levats aquelas letras, E se pronóncia [e] (é),R es sonor, S es totjorn dur e U se pronóncia coma lo nòstre o.

Fonologia Sul plan fonologic, l’estonian se caracteriza enter autre per l’existéncia de tres duradas vocalicas: gaireben totes los fonèmas pòdon èsser brèus, longs o subrelongs. O puslèu ara se dich tres « duradas » sillabicas.

L’accent tonic es sus la primièra sillaba de mots, levat dins los mots d'emprunt recents, ont se manten a la plaça qu'avián dins la lenga d'origina.

L'ortograf destria pas ls fonèms longs e subrelongs; que son notats per una letre dobla. La sola excepcion son las occlusivas, per que tres grafias diferentas existisson: las brèvas son notadas b, d, g, las longas p, t, k, e las subrelongas pp, tt, kk.

Gramatica Tipologicament, l’estonian representa una forma de transicion entre lenga aglutinanta e lenga flexionala. Aguèt un temps una fòrta influéncia de l'alemand, dins son vocabulari coma dins sa sintaxe. Desvelopèt per exemple de verbes de particulas que la forma e lo foncionament remembra los verbes de particuls separablas de l'alemand.

L’estonian ne possedís pas d’articles e coneis pas lo genre gramatical. La declinason compta 14 cases: nominatiu, genitiu, partitiu, illatiu, inessiu, elatiu, allatiu, adessiu, ablatiu, translatiu, terminatiu, essiu, abessiu e comitatiu.

Una de las particularitats d'aquel sistèma casual es l'abséncia d'accusati; lo complement d'objècte pòt èsser marcat, segon los contèxtes, pel nominatiu, lo genitiu o lo partitiu.

L’adjectiu epitèta s'accòrda en cas e en nombre amb lo substantiu que determine, levat al terminatiu, a l'essiu, a l'abessiu e al comitatiu ont i a pas d'acòrdi en cas (l'adjectiu es alara al genitiu). + Tablèu dels cases Cas Forma Significacion Cases gramaticals 1. Nominatiu ilus tüdruk la filha polida 2. Genitiu ilusa tüdruku de la polida filha ; la polida filha (complement d’objècte total) 3. Partitiu ilusa-t tüdruku-t la polida filha (complement d’objècte parcial) Cas semantics Cases locals intèrnes 4. Illatiu ilusa-sse maja-sse/majja dins un polit ostal (quand s'i entra) 5. Inessiu ilusa-s maja-s dins un polit ostal (quand i siam) 6. Elatiu ilusa-st maja-st d’un polit ostal (quand se'n sortís) Cases locals extèrnes 7. Allatiu ilusa-le järve-le sus un lac polit (quand s'i va) 8. Adessiu ilusa-l järve-l sus un lac polit (quand i siam) 9. Ablatiu ilusa-lt järve-lt de dessús un lac polit Autres cas 10. Translatiu ilusa-ks tüdruku-ks de filha polida (transformacion) 11. Terminatiu ilusa tüdruku-ni fins a la filha polida 12. Essiu ilusa tüdruku-na coma una filha polida 13. Abessiu ilusa tüdruku-ta sens una filha polida 14. Comitatif ilusa tüdruku-ga amb una filha polida Lo sistèma verbal se caracteriza par l'abséncia de temps dedicat al futur (lo « present » es lo temps del « non passat ») e per l’existéncia de formas especialas per exprimir l'accion complida per una persona indeterminada e lo discors contat (mòde verbal especific nomenat « mòde oblic » o « mediatiu »). Existís al mens dos infinitius: lo primièr, terminat pel sufixe -ma, es la forma que figura dins los diccionaris; es utilizat per exemple après los verbes significant « dever » o « començar a ». Lo segond infinitiu, que s'acaba subretot per -da o -ta (mas tanben en -la, -na o -ra), s’utiliza per exemple après los verbes significant « poder », « voler », « amar ». De gramaticas considèran tanben coma un infinitiu especific la forme en -vat (correspondent al mediatiu present) quand s'utiliza après un verbe d'aparéncia (significant « semblar »).

Istòria

Edat mejana

Periòde modèrne

Lexic

De mots corrents Mot Traduccion Prononciacion estandard Finés tèrra maa /ma:/ maa cèl taevas /'taevas/ taivasaiga vesi /'vesi/ vesi fuòl tuli /'tuli/ tuli òme mees /me:s/ mies femna naine /'najne/ nainen manjar sööma /'sø:ma/ syödä beure jooma /'jo:ma/ juoda grand suur /su:r/ suuri pichon väike /'væjke/ pieni nuèch öö /øø/ yö jorn päev /pæɛv/ päivä pluèja vihm / sadu [--] sade

Nombres 0 : null 1 : üks 2 : kaks 3 : kolm 4 : neli 5 : viis 6 : kuus 7 : seitse 8 : kaheksa 9 : üheksa 10 : kümme 11 : üksteist 12 : kaksteist 13 : kolmteist 20 : kakskümmend 21 : kakskümmend üks 22 : kakskümmend kaks 29 : kakskümmend üheksa 30 : kolmkümmend 90 : üheksakümmend 100 : (üks)sada 101 : sada üks 110 : sada kümme 112 : sada kaksteist 120 sada kakskümmend 190 : sada üheksakümmend 200 : kakssada 900 : üheksasada 1 000 tuhat 1 000 000 : miljon 1 000 000 000 : miljard

Referéncias

Vejatz tanben

Bibliografia Antoine Chalvin, Malle Rüütli, Katre Talviste, Manuel d'estonien, Paris, L'Asiathèque, 2011, 254 p. Antoine Chalvin, Johannes Aavik et la rénovation de la langue estonienne, Paris, ADEFO/L'Harmattan, 2010, 334 p. Mati Erelt(ed.), Estonian language, Tallinn : Estonian Academy Publishers, 2003, (Linguistica Uralica Supplementary Series ; 1), 412 p. Fanny de Sivers : Parlons estonien : une langue de la Baltique, Paris, L’Harmattan, 1993, 214 p. Urmas Sutrop, La langue estonienne, Tallinn, Institut estonien, 2002, 27 p.

Categoria:Inventari de lengas Categoria:Lenga oralica Categoria:Lenga d'Estònia Categoria:Lenga SVO Categoria:Lenga oficiala Categoria:Lenga oficiala de l'Union Europèa