vinheta|Dos druidas, segon una illustracion de Antiquitas explanatione et schematibus illustrata (Bernard de Montfaucon, 1719). Lo druida es un personatge fòrça important de la societat celtica, qu'es a l'encòp ministre del culte, teologian, filosòf, gardian del Saber e de la Saviesa, istorian, jurista e tanben conselhièr militar del rei e de la classa guerrièraChristian-J. Guyonvarc'h et Françoise Le Roux, Les Druides, ch. V Définitions et distinctions ; Joseph Vendryes, La Religion des Celtes, ch. III Le clergé et le culte.. Primièr es l’intermediari entre los dieus e los òmes. Correspond donc a la primièra fonccion de ideologia tripartitas dels Indoeuropèus mostrada per Georges DumézilChristian-J. Guyonvarc'h et Françoise Le Roux, Les Druides, ch. V L’Idéologie tripartie en Irlande et en Gaule ; La Société celtique, ch. II Classes et fonctions & ch. IV Quelques applications de l’idéologie tripartie dans la société celtique..
Dins lo rconte Táin Bó Cúailnge (Plega de las vacas de Cooley), lo druida Cathbad provòca la mòrt d'un emissari que parlèt sens permission, que « Pas degun parla abans lo rei, mas lo rei parla pas abans son druida. »
Es encargat de la celebracion de las ceremonias sagradas e al solelh a le drech de practicar los sacrificis.
Un sol nom de druida istoric nos es conegut: Diviciacos, que Juli Cesar nos apren que foguèt vergobret dels eduans, mas es Ciceron, que ne foguèt l'òste, que nos apren sa qualitat. Los autres druidas que los tèxtes mencionan tenon de la mitologia celtica.
Font e etimologia Coma per tot al subjècte de la civilizacion celtica, existís pas cap de tèxte d’origina intèrna. Los quita druidas son a l’origina d'aqueste fach: considerant que la paraula escricha es mòrta, privilegièron l’oralitat e la memòria per la transmission del SabeirGeorges Dumézil, « La tradition druidique et l'écriture : le vivant et le mort », Revue d'histoire des religions, 122, 1940, p. 125-133.. Pasmens, los Cèltas coneissián l’escritura (utilizavan l grèc) e l'utilizèron de biais marginal. Mai, los pòble de cultura gaelica inventèrron l'escritura ogamica que tres cents inscripcions per de rites funeraris nos parvenguèt gravadas dins la pèira.L'etimologia del mot « druida » – latin plurial druidæ (non atestat al singular) – es discutida. Se totes los especialistas s'acòrdan per reconéisser dins lo segond tèrme d'aqueste compausat la raiç *weid- – « saber, veire » –, lo primièr tèrme es sovent interpretat coma lo prefixe intensiu indoeuropèu dru- (δρῦς, « durs, fòrts coma lo garric »Druide, TLFi, Le Trésor de la langue française informatisé (1971-1994).), d'ont la traduccion correnta: « los fòrces sabents ». Aquesta explicacion foguèt criticada, per exemple pel lingüista Émile Benveniste, que part de la basa *der-w/dr-ew, « fèrm, solid ». Segon aqiesta etimologia, lo druida seriá « aqueste que sap fidelament, aqueste qu'a una vision veraia, segura »G. Pinault, r Yezh revue, , décembre 1965, p. 23 et suivantes.Philippe Jouët, L’Aurore celtique dans la mythologie, l'épopée et les traditions, Yoran embanner, Fouesnant, 2007, p. 44-45 ..Dempuèi los Romans – coma Plini lo Vièlh e Lucan –, longtemps se pensèt que lo mot « druida » èra associat al roire (en grèc: δρυς, drus), a causa dels rites associats a aqueste arbre. Los lingüistas e filològs an ara establits qu'aqueste tèrme especificament celtic, present dins lo tèxte de Juli Cesar o aquestes de l'Edat Mejana, veniá de dru-wid-es que significa « fòrça sabents ». Se remarcarà pasmens que, curiosament, « casse » se dich derw (o derv/dero) en breton e que sus una raiç semblabla se forma en galés lo mot derwydd que significa « druida »Francis Faverau, Geriadur ar Brezhoneg a-vremañ, pages 130 et 209 - Skol Vreizh 2000, çò que podèt menar a una cèrta confusion sus l'origina del mot; aquesta tèsi es categoricament rebutada per Christian-J. Guyonvarc'h e Françoise Le Roux per qui « Domora pas cap de possibilitat immediata de ligar le nom dels druidas a aqueste del casse (galés dervo-, irlandes daur, dar, gales derw, breton derv) »Christian-J. Guyonvarc'h et Françoise Le Roux, Les Druides, ch. IV « Sens et valeur du mot "Druide" », page 31. Voir aussi « Annexes étymologiques - Le nom du druide », page 425.. Fonts literàrias Dos tipes de fonts nos permeton de prene lo subjècte: los testimoniatges antics e la consignacion, per de clergues, de tradicions oralas a l'Edat Mejana en Irlanda. Per la primièra categoria, cal citar per exemple Diodòr de Sicília (Bibliotèca istorica), Estrabon (Geografia), Pompòni Mela (De Corografia), Lucan (La Farsàlia), Plini lo Vièlh (Istòria naturala), Diogèn Laèrci, e subretot Cesar que, amb sos Comentaris sus la Guèrra de las Gàllias, nos dona fòrça e importantas informacions sus la societat galesa e tanben la religion e aqueste que la menan. Jean-Louis BrunauxJean-Louis Brunaux, Les Druides, des philosophes chez les Barbares, Le Seuil, Paris, 2006, , nombreuses références (voir l'index). insistís, el, sus l'apòrt de Posidonios d'Apamèa, que fòrça autors ancians se serián inspirats, a vegada fòrça dirèctament. Una segonda font documentària ven abondar la primièra e l’enriquir d’una origina diferenta: s’agís d’un ensemble important e incontornable de tèxtes irlandeses, per l’essencial, escrichs del sègle VIII al XV. Tornan escriure los mites e epopèias de l’Irlanda celtica que se transmetèron oralament de generacion en generacion. Los collectaires transcriptors los donèron d’un vernís cretian, jos que l’estudi descobrís l’original. D'aquesta literatura, se pòt citar: lo Cath Maighe Tuireadh (Batalha de Mag Tured), lo Tochmarc Étaíne (Cortisa d’Estanh), lo Táin Bó Cúailnge (Plega de las vacas de Cooley), lo Lebor Gabála Érenn (Libre de las Conquistas) e los Mabinogion galeses. Juli Cesar escrich: « Los primièrs [los druidas] s'ocupan de las causas de la religion, presidisson als sacrificis publics e privats e reglan las practicas religiosas; los jovents venon en fola s'instruire près d'eles, e an fòrça onors ».
Lo descalatge geografic e cronologic entre las fonts continentalas e las fonts insularas sembla pausar problèma a unes autors. Atal, l’arqueològ Jean-Louis BrunauxJean-Louis Brunaux, op.cit., page 14. pren lo partit d’escartar las fonts irlandesas per considerar pas que los autors grècs e latins e estudiar los druidas galesesJ.L. Brunaux reproche à F. Le Roux et C.J. Guyonvarc'h un parti-pris idéologique et une méthode discutable, se contentant d'évoquer « le celtisme le plus étroit, le plus idéologique » (op.cit., p. 93-95).. Mas gaireben totes, coma Christian-J. Guyonvarc'h e Françoise Le Roux per exemple, considèran per las fonts galesas e irlandesas, qu'es la retranscripcion qu'es tardièra, mas que lo fons es arcaïcVoir La Civilisation celtique, page 103 et suivantes.. Albert Grenier nòta, el: « Tota aquesta literatura es veraiment estudiada sonque dempuèi un seissantenat d’annadas. se'n conéis ara la valor e l’interés. Tant mesclats sián los elements diferents, s'enrasiga oas mens dins un passat alunhat que l’isolament de l’Irlanda conservèt la tradicion. Alara que le continent subissiá lo revolum de las invasions barbaras, lo celtisme insular se desvolopèt, conservant una imatgeriá de l’anciana civilizacion »Albert Grenier, Les Gaulois, page 278.. Miranda Jane GreenMiranda Jane Green, Mythes celtiques, pages 128-129, Seuil, coll. « Points sagesse », Paris, octobre 1995, 160 p. . remembra l'importança dels druidas dins la mitologia de l’Irlanda e nota la confirmacion dels tèxtes classics per los racontes mitics al subjècte de l'existéncia de tres tipes de membres de la classa sacerdotala.
Arqueologia Se l’arqueologia nos mòstra los sanctuaris e de practicas cultualas, dich pas res suls estatut e la foncion. Segon Venceslas Kruta, « L'identificacion arqueologica dels druidas es dificila e quitament los cases que se pòdon considerars coma mai verasemblables demoran incertans »Les Celtes, histoire et dictionnaire, page 583..
Dins la necropòli de Pogny (Marna), la sepultura d’un guerrièr conteniá d'instruments (una patèra de bronze e dos culhèrs plans - musèu de Châlons-en-Champagne) que se supausa èsser medicals. La medecina essent exclusivament lo ròtle dels druidas, es possible que l’òme inumat dins aquesta n'èraVenceslas Kruta, Les Celtes, histoire et dictionnaire, page 779.. A sankt Pölten (Bassa Àustria), una de las necropòlis, utilizat al sègle V AbC e al sègle IV AbC, contenent quaranta dos tombas qu'una (N° 520), poirá èsser aquesta d’un druida. Un instrument que sembla èsser une sonda cirurgicala e un pendul d'òs foguèron trobats, entre autres objèctes, a costat de l'esquelèt d’un guerrièr, vièlh de 45-55 ansVenceslas Kruta, Les Celtes, histoire et dictionnaire, page 785. Consulter aussi le catalogue de l'exposition européenne d'archéologie celtique au Palazzo Grassi à Venise, Les Celtes (pages 296-297), EDDL, Paris, 2001, . En Grand Bretanha, Camulodunum, l’oppidum del poderós pòble dels Trinovantes èra installat a l’emplaçament de l’actuala vila de Colchester (Essex). Dins aqueste site arqueologic important, se descobriguèt en febrièr de 2008 una sepultura contenent d'instruments de divinacion e cirurgicals (escalpèls, rèssas, agulhas, sondas, etc.), que poirián daissar supausar que s’agís, aquítanben, de la tomba d’un druidaBritish Archeology..
Originas Cesar evòca una origina insulària del druidisme (« Se crei que lor doctrina nasquèt en Bretanha, e foguèt portada d'aquesta illa dins la Gàllia; uèi lo jorn aqueste que volon ne far un estudi prigondida van mai sovent s’instruire alà »Jules César, Commentaires sur la Guerre des Gaules, Wikisource, Livre VI, 13.), mas aquesta tèsi es pas ges confirmadaClaude Sterckx, Mythologie du monde celte, page 75.. Existís diferentas tèsis sus l’emergéncia de l’institucion druidica.
una origina fondamentala e especifica de la civilizacion celtica una origina preceltica eissida del neolitic una creacion tardièra dels darrièrs sègles del milenari I AbC, amb l'aparicion d'intellectuals, coma de sabents s'interessant a l'astronomia, se destrian de la classa guerrièra de l'entorn Mediterranèu.
L'òrdre sacerdotal
Estructura de la societat celtica La societat celtica es divisada en tres òrdres socials. Cesar, contant sas operacions militaras, aviá notat que los Galeses (la plèba) èra dirigits per doas classas d’òmes, los druidas e los cavalièrs (equites): « Dins tota la Gàlia, i a pas que doas classas d'òmes que sián comptadas per quicòm e que sián onorats; que la multitud a pas guaire pus que lo reng dels esclaus, osant pas res d'esperela, e essent admesa a pas cap de conselh. […] De las doas categorias socialas privilegiadas, l'una es aquesta dels druidas, l'autra aquesta dels cacalièrs »Jules César, Commentaires sur la Guerre des Gaules, Livre VI.. Tanben existís aquesta ierarquia dins l'estructura de la societat divina dels Tuatha Dé Danann, los dieus de l’Irlanda, que reproduson l'esquèma de l’ideologia tripartita dels Indoeuropèus, tal coma l'expausèt Georges Dumézil.
L'òrdre sacerdotal que possedís lo Saber e fa la Lei; administra lo sagrat e lo religiós L'òrdre dels guerrièrs que gerís los afars militars jol comandament del rei L'òrdre dels productors (artesans, agricultors, elevaires, etc.) que deu provesir los besonhs de l’ensemble de la sociatat e en prioritat aquestes de las doas autras classas.
Ierarquia e estructura de l'òrdre sacerdotal Lo quita òrdre sacerdotal es ierarquisat, e soss membres possedisson d'« especialitats ». Estrabon foguèt un dels primièrs autors a descriure aquesta categoria sociala: