La democracia dirècta es un regim politic ont los ciutadans exercisson de biais dirècte lo poder, sens l'intermediari de representants. Inicialament equivalent al concèpte de democracia dempuèi l'antiquitar grèga, la qualificacion progressiva dels regims representatius coma democracia menèt a vegada a l’usatge del qualificatiu « dirècta » per destriar tecnicament las practicas que s’apròchan de l’experiéncia del sègle de Périclès. Aplicada al sol sector economic, la democracia dirècta es sovent nomenada autogestion.
La democracia ateniana al sègle VI AbC, es l’exemple topic de la democracia dirècta antica. Inspirèt fòrça pensaires pendent los sègles, de Jean-Jacques Rousseau a Hannah Arendt e Cornelius Castoriadis.
Unas democracias actualas contenon d’elements dirèctes mas sempre dins l’encastre d'un regim representatiu.
Las modalitats d'exercici del poder al sen de las teorias, de las organizacions, de las ciutats e dels païses avent estat raportat a la democracia dirècta son pro variablas, partejan pasmens de principis e practicas, d’entre que l'egalitat politica dels ciutadasn (o membres) al subjècte de la deliberacion e las deliberacions (orizontalitat del poder), la revocabilitat dels manadatats o dels elegits eventuals, lo mandat imperatiu, la reünion en assembladaBrutus Mandal, cité dans Octave Mirbeau « la grève des électeurs et florilège incivique » , considère ainsi la démocratie directe est la pratique du débat et de la décision collective au sein d'un groupe humain réuni en assemblée., e la presa de decision a la majoritat, au consensushttp://1libertaire.free.fr/ManuelDemocratieDirecte.html, o encora a l'unanimitatAinsi, Robert Paul Wolff, s'appuyant sur une certaine tradition libérale (de John Rawls notamment mais aussi de John Stuart Mill) défend le principe d'unanimité pour la démocratie directe (Unanimous Direct Democracy). Cf. In Defense of Anarchism, consultable en ligne). La designacion per tiratge al sòrt, la rotacion dels mandats o encara l’impossiblitat de los renovelar constitussion tanben de practicas sovent associadas a la democracia derècta.
Los teoricains e los activistas anarquistas, qu’apartenon al corrent del socialisme libertari, son tanben de defensaires notables de la democracia dirècta (coma alternativa al parlementarisme que fòrça critican), l'espandissent al domèni de la produccion (autogestion, democracia, economic...).
Fòrça païses possedisson de mecanismes (referendum, assembladas localas, iniciativa populara) que venon de la democracia dirècta o semidirècta.
Istòria de la democracia dirècta
Democracia ateniana vinheta|300x300px| Atenas : dins l'Antiquitat, Es al pé de l'Acropòli e del Partenon, sus la plaça de l'agora, que se tenián las assembladas de ciutadans. La democracia desfgna etimologicament lo poder (kratos) dels ciutadans (demos) e fa referéncia al regim en vigor a Atenas après las refòrmas realizadas per Solon (-594) e Clisten (-508). Los ciutadans (la totalitat de la populacion mascla de paire atenian de mai de detz e uèit ans, avent los mejans de s'armar) deliberavan e votavan las leis al sens de l'Ecclesia. De las indemnitats jornalièras de preséncia èran autrejadas per permetre als mai paures d’assegurar lors foncions civicas.
Lo tiratge al sòrt èra utilizat per designar de magistrats, e tanben los membres de la Bolèa, un conselh de ciutadans representant las diferentas tribús, e avent entre autre carga de recampar las proposicions de lei presentadas pels ciutadans e de preparar los projèctes de lei.
Una partida pro restrencha dels jutges e magistrats èran elegits, per de foncions consideradas coma exigent de competéncias particularas, e per de mandats mai sovent limitats a una annada. Las cargas elegidas èran pagadas melhor.
Las cargas electivas èran reconductiblas tant de còps que pòble lo decidís al contrari de la cargas designadas pel sòrt.
Formas de democracia dirècta dins las societats tribalas Se fa l’ipotèsi que fòrça tribús d’autrescòps aurián adoptat un sistèma de gestion collectiu de las tèrras e dels conflictes socials resultat de la vida en comunautat. Dins los païses de cultura germana escandinava, lo conselh dich « thing », èra l'assemblada de las gents liuras d’un païs, d'una provínciao d’una subdivision administrativa. I aviá donc una ierarquia d’aquestas reünions costumièras. Lo luòc del thing èra sovent aqueste dels rites religioses a aquestes del comèrci. Las disputas èran regladas per aquesta escasença, e las desisions politicas i èran presas.
Edat Mejana L’Edat mejana europèa vei l'aparicion e lo renonciament de la feudalitat fins a l’apogèu de l'absolutisme al sègle XVII. De formas de democracia locala se desvolopan pasmens a la mèsma epòca, coma dins los cantons dels camps de Soïssa. Foguèt lo mèsme, al mens al començament, dins las republicas mercandas de la Mediterranèa e aNovgorod.
Democracia dirècta dels Cosacs L'organizacon dels Cosacs èra fondada sus de principes egalitaris e democratics: sens senhors e gardan de près de dos sègles lor independéncia al vejaire de las estructuras estatalas, practican d’eleccions liuras e prenián lors decisions per plebicits, al sen d'assembladas generalas (Crog en Russia, baia en Ucraïna e pels zaporògs), que constituissián l’ibstància decisionària ultima, e davant que los elegits devián donc rendre compte de lors accions e decisionsM. W. Ramseir, Cosaques, Ed. Nemo, 2009 (site internet).
Assembladas popularas de las comunas medievalas A partir del sègle XI, lo movement comunal se desvolopa en Euròpa, per exemple en Soïssa, en Alemanha, en França e en Itàlia. Aquò consistís dins l'obtencion de cartas comunalas pels abitants d'una vila, fondadas sus jurament comun, e amb per objectiu de garantir de libertats als borgeses (los abitants de la vila), e tanben una relativa autonomia politica e juridica al respècte de las autoritats reialas e senhorialasAinsi, le serment prêté au Roi par les habitants d'Aragon stipulait : « Nous qui sommes autant que vous et qui réunis valons plus que vous, nous vous choisissons pour seigneur, à condition que vous respecterez nos lois ; sinon non ». Cité par Edmond Demolins, dans Le mouvement communal et municipal au Moyen Âge : essai sur l’origine, le développement et la chute des libertés publiques en France, 1875. Consultable en ligne sur Gallica.fr. Foguèron balhadas pels senhors e pel rei contra pagament, e a vegada l’eissida d’insurreccions popularas. Aquestas cartas preveson de modalitats democraticas de gestion de las comunas, coma l'eleccion annadièra de magistrats per d’assembladas comunalas reünidas al sen de las glèisas o dels espacis au publics.
En França, se dins fòrça comunas los afars municipals son gerits per d’escabins (dins lo Nòrd) o de cònsols (dins lo Sud), son las quitas assembladas popularas que règlan dirèctament aquestas dins fòrça vilas, subretot pels afars jutjats importants, e mai sovent, las decisions presas pels elegits devián teoria obténer théoriquement obtenir l'assentiment de las assembladas. Atal, Francis Dupuis-Déri dich, dins son libre Democracia. Istòria politica d’un mot als Estats-Units e en França, que « Las "comunautats d’abitants", que dispausavan quitament d’un estatut juridic, foncionèron sul biais de l’autogestion pendent de sègles. Los reis e los nòbles se contentavan de gerir los afars ligats a la guèrra o a lors domènis privats, d’administrar la justícia e modelizar lors subjèctes per de corvadas e de mobilizar lors subjèctes per de corvadas. Las autoritats monarquicas o aristocraticas se mesclavan pas dels afars de la comunautat, que se reunissián en assemblada per deliberar al subjècte dels enjòcs politics, comunals, financièrs, judiciaris e parroquials ».
De cartas (per exemple aquestas de Sens, 1189, o de Soissons, 1116) preveson un amenda pels abitants se presentant pas a l'assemblada (mai sovent anonciada al son de las campanas).
La democracia dirècta al sen dels movements revolucionaris
Pendant la revolucion americana En 1841, Guillaume Tell Poussin escriviá que « [l]a comuna foguèt pels Estats-Units lo verai berç de las institucions democraticas; es tan aciana que los primièrs establiments de la Novèla Anglatèrra »Guillaume Tell Poussin, Considérations sur le principe démocratique qui régit l'Union Américain, Paris, Imprimerie de Bourgogne et Martinet, 1841. . Fins a uèi las vilas de Novèla Aglatèrrales son dirigidas per lors reünion comunalas (town meetings), ont los abitants vòtan directament las leis e consacran los budgetsCynthia Ghorra-Gobin, Villes et société urbaine aux États-Unis, Paris, Armand Colin, 2003, , .
Pendent la revolucion francesa La Revolucion francesa foguèt l’escasença d'una practica de la democracia dirècta amb lo sistèma de las seccions, d’en primièr a París, puèi dins fòrça grandas vilas del païs. Las secccions o districtes parisiencs venguèron permanents a partir del 14 de julhet de 1789, e èran d’assembladas popularas e deliberativas que podavan participar tot ciutadan mascle, e que concentravan lo poder legislatiu e executiu sus un escalon local e municipalMaurice Genty, Pratique et théorie de la démocratie directe : l'exemple des districts parisiens (1789-1790), Annales historiques de la Révolution française, 1985, Volume 259, (consultable en ligne).
L'idèa d'un exercici dirècte del poder pel pòble foguèt defenduda mai pels sens culòtas enper aquestes qu’incarnavan aqueste movement. Foguèt le cas de Robespierre, que dins fòrces discors fustigava « l’independéncia absoluda ont los representants se metèron d’espereles a vejaire de la nacion ». Foguèt tanben lo cas dels Rabioses, coma Jean-François Varlet e Jacques Roux, que denonciavan lo « despotisme senatorial » qu’aviá succedit al despotisme de la monarquia.
Mai, la Constitucion de l'an I (1793), jamai aplicada, d'inspiracion rousseauista e robespierrista, consacrava l'existéncia de las assembladas primárias, lor balhavan lo drech de regetar las leis prepausadas pendent 40 jorns, lo contraròtle de las leis pel pòble essent un dispositiu essencial de la democracia dirècta.
La Comuna de París (1871)
Pendent la Comuna de París foguèron instaurats diferents dispositius de democracia dirècta, coma lo mandat imperatiu e la revocabilitat permanenta del elegits. Aqueste periòde revolucionari influencièt fòrça pensaires e movements libertaris, e foguèt l'objècte del laus de la part de Marx.
Los soviets de Russia
Los conselhs obrièrs en Alemanha e en Itàlia (1918-1920)
Las comunautas libertàrias pendent la revolucion espanhòla (1936)
Los conselhs obrièrs pendent la revolucion ongresa (1956)
Lo movement zapatista a Chiapas (Mexic, dempuèi 1994)
Las democracias dirèctas dins lo mond
Las primièras formas de democracia dirècta en Soïssa son mecinadas a partir del sègle XV dins las vilas de Bèrna, Lucèrna, Soleure e Zuric, ont son organizats des , reünions de ciutadans devent aprobar unas decisions politicas importantas cité par Sébastien Micotti et Michael Bützer, La démocratie communale en Suisse : vue générale, institutions et expériences dans les villes 1990-2000, ..