Alemanha (; en alemand Deutschland), oficialament la Republica Federala dAlemanha (en alemand Bundesrepublik Deutschland), es un país dEuròpa enviroutat per la Mar dau Nòrd, Danemarc e la Mar Baltica au nòrd, per Polonha e la Republica Chèca a lèst, per Àustria e Soïssa au sud e per França, Luxemborg, Belgica e lei Païses Basses a loèst. Amb mai de 80 milions dabitants, Alemanha es lo país pus poblat de lUnion Europèa e la premiera poissança economica dEuròpa.
Istòria
Antiquitat e periòde roman
Au sègle VI avC, lo territòri alemand èra poblat majoritàriament per de populacions cèltas. Dins lo corrent dei sègles seguents, dei tribús germanicas, probablament vengudas dEscandinàvia, sinstallèron pauc a pauc sus lo territòri actuau dei Païses Basses, dAlemanha e de la mitat orientala de Polonha. Lei tèxtes pus ancians mencionant la preséncia daquelei populacions son dorigina grèga e romana e datan dau sègle I avC. Labsència de documents pus vièlhs mostra quuna separacion politica importanta deviá existir entre leis Europèus dau nòrd e dau sud.
Pasmens, lei Germans representavan una menaça important per lEmpèri Roman e de guèrras acomencèron tre lo sègle I avC dins lo sud de França. La victòria dau consul Marius en 101 avC entraïnèt labandon deis ambicions germanicas sus Gàllia. Puei, la conquista romana de la region vèrs la mitat dau sègle I avC confirmèt aquela situacion e establiguèt definitivament lei tribús germanicas au nòrd de lEmpèri Roman. Maugrat de conflictes regulars, aquela frontiera demorèt relativament establa fins ais invasions barbaras de 406-407.
LEdat Mejana e lo Sant Empèri Roman Germanic
thumb|right|Representacion dau Sant Empèri Roman Germanic en 1789.
Après lafondrament de lEmpèri Roman dOccident au sègle V, lei barbars germanics creèron destats novèus en Euròpa Occidentala. Au sègle VI, lei Francs prenguèron lo contraròtle de la màger part de Gàllia e fondèron lEmpèri Merovingian. A la seguida duna crisi de succession, aquel empèri foguèt remplaçat en 751 per lEmpèri Carolingian questabliguèt sa dominacion sus Gàllia, Catalonha, Alemanha e nòrd dItàlia. En 843, lEmpèri Carolingian foguèt partejat entre lei tres eiretiers de Loís I lo Piós (814-840). Tres estats foguèron formats : Francia Occidentala que serà a lorigina dau Reiaume de França. Francia Mediana que serà partejada entre lei fius de Lotari I en 855 e serà plus jamai reünificada. Francia Orientala que serà a lorigina de lEmpèri Roman Germanic. Lo Sant Empèri Roman Germanic foguèt una dei poissanças majoras de lEdat Mejana e sei caps foguèron capables unei còps dintervenir dins leis afaires intèrns de la papautat. Pasmens, ai sègles XI e XII, aquela influéncia entraïnèt una reaccion de la Glèisa quafebliguèt lo poder centrau de lEmpèri e favorizèt lautonomia de sei vassaus ja fòrça independents. Au sègle XVI e XVII, lei divisions religiosas dau continent europèus contunièron dafeblir lEmpèri car cada camp fondèron dalianças basada sus la religion e lei Protestants venguèron pron poderós per resistir a la repression. De 1618 a 1648, la Guèrra de Trenta Ans renfòrcèt aquelei divisions e la desfacha finala dau poder centrau marquèt limpossibilitat definitiva per lemperaire de fondar un poder centrau fòrt. Ansin, seis estats venguèron quasi totalament independents e Napoleon poguèt aisament dissòuvre lEmpèri en 1806 per una Confederacion Germanica sota protectorat francés.
Lunificacion alemanda
thumb|right|LEmpèri Alemand en 1871.
La Confederacion dau Rin sota protectorat francés safondrèt amb la desfacha napoleonca. Lo Congrès de Viena la remplacèt per una Confederacion Germanica gropant 39 estats còntra unei centenaus per lo Sant Empèri. Plaçada sota la direccion onorifica de la dinastia dei Habsborg, la confederacion va venir un luòc dafontrament entre Austria e Prussia. Defèct, Prussia contunièt sa politica dexpansion dins lo nòrd dAlemanha ja acomençada avans la Revolucion Francesa e se turtèt ais interés austrians. De mai, amb lo desvolopament deis idèas novèlas de la Revolucion, la nacionalisme faguèt son aparicion en Alemanha estructurant pauc a pauc de corrents politics favorables a son unificacion. Après una revirada entre 1848 e 1850, larribada au poder dau cancelier Bismark va permetre de complir aquela politica per una tièra de conflictes còntra Danemarc per un afaire de frontieras, còntra leis Austrians en 1866 per eliminar Viena de la gestion intèrna dAlemanha e còntra França per assegurar lunitat deis estats dau nòrd protestant amb leis estats dau sud catolic. Lo 18 de genier de 1871, la desfacha francesa permetèt la proclamacion de lEmpèri Alemand a Versailles. Pasmens, lannexion de lAlsàcia-Lorena va causar una fònt de conflicte permanenta en Euròpa e crear pauc a pauc un blòt de país (França, Reiaume Unit e Russia) opausat a la dominacion alemanda sus lo continent.
Lei dos conflictes mondiaus
thumb|Presoniers sovietics au camp de Mauthausen.
Au començament dau sègle XX, lEmpèri Alemand èra la premiera poissança continentala e acomençava de menaçar la supremacia navala britanica entraïnant la formacion de la Tripla Entenduda entre França, Reiaume Unit e lEmpèri Rus. En 1914, Alemanha sengatjèt dins la Premiera Guèrra Mondiala amb son aliat austrian. Après lei premieras batalhas, levolucion dau conflicte foguèt blocada per lei progrès defensius e lei dos camps deguèron sorientar vèrs una guèrra de posicion lònga e murtriera. Sacabèt per una desfacha alemanda en 1918.
Lo Tractat de Versalhas, quorganizèt Euròpa après la guèrra, entraïnèt per Alemanha la pèrda de km² e uech milions dabitants. Lo servici militari foguèt abolit e larmada limitada a òmes. De mai, Alemanha foguèt jutjada responsabla de la guèrra e deguèt pagar de reparacions importants ai país venceires. Pus grèu, una partida dei territòris perduts venguèron rapidàment la fònt de crisis diplomaticas importantas coma lestatut de la vila de Dantzig o lo cas de la Silesia.
Aquò va permetre lo desvolopament dun corrent politic nacionalista poderós. La crisi economica de 1929, quaguèt de consequéncias grèvas en Alemanha, permetèt rapidàment au NSDAP, partit nacionalista e racista, de prendre lo poder dun biais legau en 1933. Son cap, Adolf Hitler, eliminèt rapidàment seis oposants e venguèt lo mèstre dau país après la dissolucion deis autrei partits politics e leliminacion dei comunistas. Fondèt un estat novèu dich Tresen Reich basat sus la superiotat de la « raça alemanda » que deviá assegurar sa subrevida en fàcia dei raças dichas inferioras e deis elements dichs degenerats, principalament lei Jusieus e leis Eslaus. Leis atrocitats daquela politica, especialament son sistèma dexterminacion massiva, va marcar durablament lumanitat e entraïnar ladopcion de mesuras doccupacion duras dau país après 1945.
A partir de 1938, Hitler acomencèt una politica de revision dei frontieras dessenhadas per lo Tractat de Versalhas que va entraïnar lo començament de la Segonda Guèrra Mondiala sus lo continent europèu lo 1 de setembre de 1939. Lei premiereis annadas dau conflicte foguèron dominadas per lAlemanha Nazi que conquistèt una partida granda dEuròpa, especialament França puei la partida occidentala dUnion Sovietica. Pasmens, en 1942-1943, leis Aliats (URSS, Reiaume Unit, Estats Units, Canadà, França...) prenguèron lavantatge après una tièra de desfachas alemandas majoras (Stalingrad, Korsk...). En 1945, Alemanha foguèt envaïda e Hitler se suicidiguèt lo 30 dabriu.
La division dau país e la reünificacion
thumb|right|Zonas docupacions dAlemanha en 1945.
Devastada per la guèrra, Alemanha foguèt devesida entre Union Sovietica, Estats Units, Reiaume Unit e França. La situacion èra similara a Berlin devesit entre lei quatre venceires principaus de la guèrra europèana. De mai, lo país perdiguèt un nombre important de territòris. De projèctes foguèron estudiats per fondar una Alemanha novèla mai lo començament de la Guèrra Freja empachèt la conclusion dun acòrd e lo país demorèt devesit fins ai darriereis annadas de loposicion entre lÈst e lOèst. Dos estats foguèron donc creats : la Republica Federala dAlemanha (RFA) dins lei zonas docupacions deis aliats de lOTAN situadas dins la mitat occidentala. la Republica Democratica Alemanda (RDA) dins la zona docupacion sovietica situada au nòrd-èst. Larribada de refugiats venent dei regions perdudas en 1945 permetèt a leconomia de compensar lei pèrdas de la guèrra e limpulsion donada per lo plan Marshall permetèt de restaurar rapidàment leconomia de la RFA. En revènge, la situacion foguèt diferenta en RDA que son desvolopament economic foguèt pus feble meme se lo país aviá un nivèu de vida entre lei pus auts dau blòt sovietic. De 1961 a 1989, la muralha de Berlin foguèt lo simbòl daquela division e lafondrament de lUnion Sovietica permetèt la reünificacion dau país e levacuacion de son territòri per la màger part dei fòrças estrangieras. Pasmens, lo nivèu economic diferent entraïnèt de dificultats economicas importantas dins lei regions de lex-RDA.
Geografia
Localizacion e frontieras
Lo país es situat dins lo centre dEuròpa au sud de la peninsula de Danemarc e au nòrd deis Aups soïssas entre la vallada dau Ren e la linha Oder-Nesse. Son territòri tèn una superficia egala a km². Es enviroutat per Danemarc, Polonha, Republica Chèca, Àustria, Soïssa, França, Luxemborg, Belgica e Païses Basses.
Geografia fisica
thumb|right|Carta generala dAlemanha.
La geografia alemanda es dominada per lo Plan dEuròpa dau Nòrd quocupa lo nòrd, per de cadenas de montanhas ancianas e daltituds gaire autas au centre e per leis Aups e un bacin sedimentari au sud. Lei cimas principalas fan partida deis Aups amb daltituds entre e m. Leis autrei relèus alemand agantan rarament mai de m. Tres fluvis principaus son situats dins aquelei sistèmas. Lo pus important es Ren que passa dins la mitat occidentala dau país e forma una vallada importanta deis Aups a la Mar dau Nòrd. Lo segond es Elba que prend sa fònt dins lei Monts dei Gigants en Republica Chèca e se trai dins la Mar dau Nòrd au nivèu dHamborg. Enfin, lo tresen es Danubi que passa dins lo bacin sedimentari dau sud.
Clima
Alemanha es situada dins la zona temperada de lemisfèri nòrd e tèn un clima continentau temperat amb una influéncia oceanica venent dau nòrd-oèst. Es donc un clima de transicion entre aqueu dEuròpa atlantica e aqueu dEuròpa continentala. De mai, coma lo país subit linfluéncia dau Gulf Stream e de lanticiclon deis Açoras, a una doçor climatica pauc frequenta sota aquelei latituds. Au sud dau país, lo foehn, vent venent deis Aups, pòu agantar una velocitat de km/h e aumenta la temperatura divèrn e de la prima accelerant la fonda de la nèu. Divèrn, dautrei movements dèr fregs vènon de Sibèria. Lo litorau es regularament somés a de tempèstas frequentas, especialament en causa duna amplitud de temperatura accentuada.
Reparticion espaciala de la populacion
thumb|right|Densitat de populacion dAlemanha.
Amb 83,1 milions dabitants, Alemanha tèn una densitat de populacion de 233 ab/km². Aquela populacion es repartida principalament dins lo sud e loèst, principalament de lòng de la vallada dau Ren e dins la region de la Ruhr. En revènge, lei regions dau nòrd-èst son mens pobladas.
Organizacion politica e sociala
Forma de lestat