Leis abelhas (Anthophila en latin) son un clade d'insèctes imenoptèrs de la superfamilha deis Apoidea. Son un ensems d'insèctes butinaires que se norrison de pollen, de nectar e de mèu. A l'ora d'ara, espècias son estadas identificadas. Certanei pòdon formar de colonias socialas fòrça importantas e, coma Apis mellifera, èsser l'objècte d'un norrigatge per produrre de mèu (apicultura).
Leis abelhas son aparegudas i a probable 100 milions d'ans a partir d'una espècia de vèspa solitària. La màger part deis espècias sembla donc totjorn una vèspa e es tanben dotada d'un agulhon verinós. Activas durant la sason cauda dins lei regions temperadas e tota l'annada dins lei regions caudas, leis abelhas fòrman generalament de resèrvas de pollen per norrir sei larvas. La ponda e la construccion dau nis varian fòrça segon leis espècias. La màger part se contentan de cavar un trauc per sòu mai certanei an desvolopat una arquitectura fòrça complèxa formada de miliers d'alveòls de ciera. La durada de vida deis abelhas es pereu fòrça variabla. Generalament, dura quauquei setmanas mai leis espècias que passan l'ivèrn ò lei rèinas dei colonias eusocialas pus sofisticadas pòdon subreviure plusors ans.
Insèctes butinaires fòrça frequents dins lo mond, leis abelhas asseguran la màger part de la pollinizacion dins totei leis ecosistèmas de la planeta. Leis espècias son generalament generalistas e pòdon butinar plusors flors diferentas. Pasmens, d'espècias fòrça especializadas existisson tanben. Levat quauqueis espècias raras, leis abelhas son d'insèctes diürns. Per trobar de zònas de butinar, dispausan d'un sistèma de localizacion basat sus la posicion dau Soleu. Pòdon tanben s'orientar gràcias au camp magnetic terrèstre ò gràcias a la polarizacion dau cèu.
Gràcias a son anar similar an aqueu dei vèspas e a son agulhon venimós, leis abelhas an pauc de predators. Dins aquò, i a d'espècias especializadas dins la caça ais abelhas, coma lo vespier, e mai d'un insècte ò d'un aucèu pòu ne'n caçar. En particular, es lo cas dei cabridans.
Lo mèu produch per certaneis espècias, principalament Apis mellifera, Apis cerana e divèrsei Meliponini, es esplechat per l'òme dempuei la Preïstòria. Pasmens, lei tecnicas de recòlta se son fòrça modernizadas dempuei lo sègle XIX e la produccion mondiala de mèu aganta uei mai de 1,3 milions de tonas. Dins aquò, lo sector conoís a l'ora d'ara una crisi grèva car leis abelhas son decimadas per lei pesticidas modèrnes, especialament en Euròpa e en America dau Nòrd. L'arribada de malautiás novèlas es un factor d'agravacion d'aqueu declin dei populacions.
Evolucion e taxonomia
thumb|right|Fossil de Melittosphex burmensis que foguèt una dei premiereis espècias d'abelhas. thumb|right|Classificacion deis abelhas en 2013.
Leis abelhas son aparegudas durant lo Cretacèu i a aperaquí 100 milions d'ans. Son eissidas de vèspas insectivòras de la familha dei CrabronidaeAquela familha existís totjorn a l'ora d'ara e tèn aperaquí 9000 espècias. qu'evolucionèron vèrs un regim alimentari centrat sus la consumacion de pollenUn fossil de Melittosphex burmensis datant d'aquela epòca i mòstra l'aparicion d'abelhas primitivas dotadas dei caractèrs anatomicas tipics deis abelhas mai presentant encara de trachs pròpris ai vèspas.. Lei causas d'aquela evolucion son desconegudas mai es benlèu liada a la predacion d'insèctes que vivián dins de flors e qu'èran donc cubèrts de pollen.
La familha deis Apidae, que gropa la màger part deis abelhas actualas, apareguèt vèrs 87 Ma. L'aparicion deis autrei tipes d'abelhas es pus recenta : entre 50 e 25 Ma per totei lei familhasLei datas actualas retengudas son au mens 50 Ma per lei Melittidae, 50 Ma per lei Megachilidae e lei Halictidae, 34 Ma per leis Andrenidae e 25 Ma per lei Colletidae. franc dei Stenotritidae aparegudas i a dos milions d'ans.
Fòrça especializadas dins la collècta de pollen, leis abelhas venguèron rapidement lo principau insècte pollinizatorEn revènge, leis abelhas son pas lo premier insècte pollinizator. Aqueu caractèr èra ja installat en d'autrei insèctes coma leis escaravais.. Aquò entraïnèt un fenomèn de coevolucion entre abelhas e flors que favorizèt la seleccion dei plantas pus favorablas ais abelhas e deis abelhas pus favorablas a la pollinizacion. Per exemple, apareguèt lo nectar, manjar fòrça consumat per leis abelhas, e se desvolopèron, sus leis abelhas, d'organs permetent de portar mai de pollen (paniers de pollen, pèus escopaus...).
Reparticion
D'abelhas se tròban sus totei lei continents franc Antartida. En particular, es lo cas deis Apidae, dei Megachilidae e dei Halictidae. Pasmens, totei lei familhas existentas an pas un airau tant important. Lei Melittidae vivon en Africa e dins lei regiond temperadas de l'emisfèri nòrd. Leis Andrenidae preferisson lei zònas aridas ò temperadas. Lei Colletidae se tròban principalement en Austràlia e en America dau Sud mai i a quauqueis espècias europèas ò nòrd americanas. Enfin, lei Stenotritidae vivon unicament sus lo territòri australian.
Lo cas dApis mellifera, de la familha deis Apidae, es fòrca particular car son airau de reparticion foguèt aumentat per l'òme. Cubrís d'ara endavant totei lei continents franc lei regions polaras e l'interior de Sahara. Lei rasons d'aqueu succès son son utilizacion per la produccion de mèu.
Morfologia
Anatomia
Leis abelhas son d'insèctes imenoptèrs e butinaires. Sa talha varia fòrça segon leis espècias e va de 2 mm en la tribú Meliponini a 39 mm per Megachile plutoDavid Grimaldi, Michael S. Engel, Evolution of the Insects, Cambridge University Press, 2005, p. 454.A. C. Messer, "Chalicodoma pluto: The World's Largest Bee Rediscovered Living Communally in Termite Nests (Hymenoptera: Megachilidae)", Journal of the Kansas Entomological Society, 1984, 57 (1): 165–168.. La tèsta tèn dos uelhs compausats largs e tres uelhs simples dichs uelhets. Aquò li dòna una bòna vision qu'es completada per d'autreis organes de deteccion, sensibles au gost, au tocar, a l'odor, au sòn e ai movements d'èr, que se situan dins leis antenas. La boca permet lo trissatge, gràcias a de mandibulas, e lo suçament gràcias a una trompa.
Lo torax es format de tres segments que pòrtan un pareu de cambas robustas. Lei dos segments an tanben un coble d'alas membranosas. Accionadas per de muscles poderós, permèton un vòl rapide e precís per anar rapidament a un endrech alunchat (zòna de flors, migracion de l'eissame) ò per realizar de pichons desplaçament (entre doas flors vesinas, doas brescas...). L'abdomèn es fach de nòu segments e assosta, en leis abelhas que ne son dotadas, l'agulhon venimós.
Lo torax e lei cambas an plusors organes permetent lo transpòrt de pollen. Lei pus caracteristics son lei pèus que permèton d'entrocar de bolas de pollen ai cambas de l'abelha. Pasmens, d'autreis existisson coma lei « paniers » que tènon certaneis abelhas solitàrias.
Polimorfisme
Lo polimorfisme, es a dire l'existéncia de diferéncias de talha entre individús d'una meteissa espècia, es present entre mascles e femèlas. Es acompanhat per de diferéncias au nivèu d'organes coma leis uelhs ò leis antenas que son sovent pus desvolopats dins lei mascles per melhorar la deteccion dei femèlas.
Un segond tipe de polimorfisme es tanben present en leis abelhas amb un caractèr eusociau marcat. Entraïna l'aparicion de diferéncias entre la rèina e leis obrieras. Per exemple, dins lo cas d'''Apis mellifera, la rèina mesura de 15 a 20 mm e leis obrieras de 11 a 13 mm. Coma aqueu fenomèn s'observa unicament en leis espècias eusocialas, regarda la màger part de la populacion mondiala d'abelhas mai solament una pichona minoritat d'espècias.
Desvolopament e reproduccion
Desvolopament
Lo cicle de vida d'una abelha passa per quatre etapas principalas que son l'uòu, la larva, la pupa e lo temps adult. L'uòu a una forma longaruda e corbada. Dins leis espècias solitàrias, es plaçat a costat d'una bola de pollen e de nectar que constituís la resèrva alimentària de la larva. Dins lei colonias socialas, lo manjar es portat per leis obrieras. Lei larvas son fachas de 15 segments e pòdon se desplaçar lentament. Gràcias a una glanda situada en dessota de la boca, pòdon secretar una mena de seda que li permet de fabricar son cocon. Dedins, la larva se transforma en pupa puei en adult alat. Pòu trabalhar tre sa sortida dau cocon.
Reproduccion
La reproduccion es assegurada per lei mascles e per lei femèlas fertilas. En leis espècias solitàrias ò gregàrias, aquò regarda totei lei individús mai es pas lo cas dins lei colonias socialas. D'efèct, dins aqueu cas, la màger part deis abelhas son generalament d'obrieras esterilasEn certaneis espècias socialas, leis obrieras pòdon pondre d'uòus. Pasmens, aqueleis uòus son generalament esteriles e son eliminats per leis autreis obrieras.. L'acoblament a generalament luòc entre plusors mascles e una femèla. Aquò permet a la femèla d'emmagasinar una gròssa quantitat d'espèrm e de l'utilizar per fertilizar seis uòus. Lo mascle subreviu pas a l'acoblament. De son caire, la femèla fertilizada fonda una colonia ò comença la construccion de nis.
En certaneis espècias socialas, especialament Apis mellifera, existís un autre mòde de reproduccion dei colonias ja ben formadas qu'es l'eissamatge. Es una division d'una colonia quand una rèina comença de vielhir e que sa produccion d'uòus vèn tròp febla. D'efèct, aquò entraïna lo desvolopament de larvas de rèinas novèlas que son protegidas per leis obrieras per la remplaçar. Pasmens, dins certanei cas, la rèina anciana pòu quitar lo brusc amb una partida deis obrieras per s'installar dins un autre endrech. Aquò permet donc de crear una colonia novèla e de laissar l'anciana dins de condicions favorablas (preséncia de resèrvas de manjar e rèina joina). Dins quauquei cas fòrça favorablas, lo brusc d'origina subís una division novèla amb un eissamatge segondari menat per una rèina jova.
Durada de vida
La durada de vida deis abelhas varia segon leis espècias e, en lei colonias socialas, lei castas e lei sasons. Va de quauquei desenaus de jorns per leis obrieras d'estiu dei bruscs eusociaus a quauqueis ans per lei rèinas e per certaneis abelhas solitàrias. Lei mascles vivon generalament mens lòngtemps que morisson durant l'acoblament ò son expulsats dei colonias avans l'ivèrn.
Comportament e ecologia
Caractèr sociau de certaneis espècias
En leis abelhas, s'observa mai d'un comportament sociau que va dau partiment de certanei ressorsas entre individús d'una meteissa espècia a la formacion de colonias eusocialas acampant plusors miliers d'obrieras devesidas en castas. Aqueu caractèr es aparegut d'un biais independent au sen de plusors espèciasSeán G. Brady, Sedonia Sipes; Adam Pearson, Bryan N. Danforth, "Recent and simultaneous origins of eusociality in halictid bees", Proceedings of the Royal Society of London B: Biological Sciences, 2006, 273 (1594): 1643–1649. – e tanben en d'autreis insèctes coma lei vèspas ò lei formigas.
Segon son nivèu de sociabilitat, plusors tipes d'abelhas pòdon èsser definits : leis abelhas solitàrias que vivon totalement soletas e qu'asseguran elei meteissei la construccion dei nis. leis abelhas gregàrias que partejan generalament un meteis luòc per bastir son nis. Aquò dòna sovent l'illusion d'una colonia mai cada individú s'ocupa de sei nis. L'interès es de melhorar la defensa deis uòus e dei larvas qu'es assegurada per mai d'una abelhaGeorge C. Eickwort, "Gregarious Nesting of the Mason Bee Hoplitis anthocopoides and the Evolution of Parasitism and Sociality Among Megachilid Bees", Evolution, 1975, 29 (1): 142.. leis abelhas semisocialas fòrman de colonias ont una division dau trabalh pòu s'observar. Pasmens, i a ges de casta e cada femèla pòu pondre d'uòus. Aqueu tipe d'abelha es relativament frequent mai gaire conegut a l'ora d'ara.