+ Thomas Alva Edison180pxProfession: inventorPaís: Data de naissença:11 de febrièr de 1847Luòc de naissença:Milan, Ohio, Estats UnitsData de decès:18 d'octobre de 1931Luòc de decès:West Orange, Nòva Jersey, Estats Units
Thomas Alva Edison (11 de fabrier de 1847, Milan - 18 d'octòbre de 1931, West Orange) es un inventaire e òme d'afaires estatsunidenc de la fin dau sègle XIX e de la premiera partida dau sègle XX. Autor de brevets, melhorèt lo telegraf e l'ampola electrica e inventèt lo fonotraf, la premiera centrala electrica de corrent continú, plusors sistèmas cinematografics, un aparelh de produccion de rais X e un accumulator niquèl-fèrre. Foguèt ansin una figura centrala de l'electrificacion dei país desvolopats e de l'emergéncia dau cinèma estatsunidenc. En parallèl, fondèt plusors companhiás per esplechar e comercializar seis invencions. La mai coneguda es la General Electric que fa totjorn partida dei conglomerats pus importants de l'industria estatsunidenca.
Biografia
Jovença e formacion
thumb|right|Fotografia de Thomas Edison en 1861.
Thomas Edison èra lo seten e darrier enfant de Samuel Edison (1804-1896) e de Nancy Elliot (1810-1871). Son paire èra un Canadenc d'origina neerlandesa que foguèt obligat de quitar lo país après aver participat ai rebellions canadencas de 1837-1838. Foguèt vendeire d'objèctes vièlhs, especier, agent immobilier e fustier. Sa maire, d'origina neerlandesa e escocesa, foguèt institutritz. Encoratjèron la curiositat scientifica e politica de seis enfants. En 1854, Thomas Edison foguèt remandat de l'escòla car son institutor lo considerava coma un iperactiu estupit, incapable de s'adaptar au ritme escolar. Sa maire assegurèt alora son instruccion e Thomas Edison la completèt amb sei lecturas personalas (Dickens, Shakespeare, obratges scientifics trobats per sa maire). Tre 1857, a 10 ans, installèt un pichon laboratòri de quimia dins lo sota-sòu de l'ostau familhala.
En 1859, Thomas Edison obtenguèt una concession exclusiva de vendeire de jornaus, de bevendas e de cigaretas dins lo tren de la « Grand Trunk Railway » que fasiá l'anar venir jornadier entre Port Huron e Detroit. Aquò li permetèt de constituïr una premiera esparnha per crompar de produchs quimics a la farmacia locala. Puei, desvolopèt seis activitats amb la venda d'èrbas e de fruchs dins lei garas(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, p. 28.. En 1860, l'escarlatina lo laissèt quasi sord, mai aquel andicap li permetèt finalament de se concentrar mai sus sei recèrcas(fr) Thomas Alva Edison (trad. Max Roth), Mémoires et observations, París, Flammarion, 1949.. De mai, l'empachèt de perseguir lo desvolopament de seis afaires. Ansin, en 1862, amb au mens dos assistents, crompèt una pressa per imprimir un jornau dirèctament dins lo tren(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, p. 31.. Comencèt tanben d'utilizar lo telegraf per obtenir d'informacions sus d'eveniments importants durant lo viatge. Foguèt autorizat a installar son laboratòri dins un vagon. Pasmens, foguèt remandat après un incendi causat per un flascon de fosfòr reversat per un escart dau tren.
L'emplegat telegrafista
En 1862, Edison sauvèt un enfant dins la gara de Mount Clemens(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, p. 36.. Per lo remerciar, lo paire de l'enfant, J. U. MacKenzie, cap de gara a Port Huron, li aprenguèt l'alfabet mòrse e lei principis d'utilizacion d'un telegraf. Aquò permetèt a Edison de trobar un pòste de telegrafista de nuech a la Grand Trunk Railway(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, pp. 36-37.. Pasmens, dormiá ò menava d'experiéncias de quimia durant seis oras de trabalh. Foguèt ansin a l'origina d'un incident grèu e quitèt rapidament la companhiá(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, pp. 37-38..
En 1863 e 1869, Edison trabalhèt per plusors companhiás de telegrafia. I aquistèt una reputacion d'inventor totjorn lèst a assaiar d'idèas novèlas, mai pas totjorn ben concentrat sus son trabalh(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, pp. 38-41.. En 1866, transformèt son telegraf per li permetre de mandar dos messatges dins de sens invèrs d'un biais simultanèu e automatic. Pasmens, foguèt tornarmai remandat après un accident durant una experiéncia de quimia menada pendent son trabalh(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, pp. 40-41.. De 1867 a 1869, vengut telegrafista a Boston, s'interessèt au telescriptor stock ticker utilizat per transmetre lei cors de la borsa e inventèt una maquina electrica per comptar lei vòtes. Assaièt sensa succès de comercializar seis invencions.
En 1869, Edison quitèt Boston per s'installar a Nòva York. S'interessèt tornarmai au stock ticker e fondèt una companhiá de telegrafia especializada dins la locacion de linhas telegraficas e la fabricacion de maquinas permetent d'enregistrar lei messatges ò de lei transcriure d'un biais pus eficaç. En 1874, la companhiá emplegava un centenau de personas. En parallèl, Edison contunièt sei recèrcas e inventèt un sistèma permetent de mandar quatre messatges d'un biais simultanèu sus un meteis cable. Investiguèt una partida de sei gasanhs dins lo tramvai de Port Huron creat per son fraire.
L'òme d'afaires
Lei laboratòris de Menlo Park
thumb|right|Un laboratòri de Menlo Park en 1880.
En 1876, Edison bastiguèt un laboratòri a Menlo Park dins l'Estat de Nòva Jersey. Aquel endrech, destinat a menar de recèrcas scientificas e a estudiar leis aplicacions concrètas dei descubèrtas realizadas, es considerat coma lo premier laboratòri de recèrca e desvolopament modèrne. Edison i impausèt un ritme de trabalh desfrenat e exigiguèt de resultats. Aquò li permetèt pauc a cha pauc d'enregistrar brevets e de contestar juridicament lei revendicacions de sei concurrents. Edison utilizèt tanben la publicitat e la propaganda per desvolopar seis activitats. Acceptèt ansin fòrça entrevistas per se crear un imatge positiu dins la premsa, mai refusèt estrictament l'accès a sei laboratòris ai jornalistas. Creèt tanben la revista Science en 1880 que foguèt, durant lei premiereis annadas de son existéncia, un pòrtavotz secrèt dei descubèrtas dei companhiás d'Edison(en) « Thomas A. Edison and the Founding of Science: 1880 », Science, vol. 105, n° 2719, pp. 142-148.(en) David Baron, American Eclipse, Liveright, 2017, p. 224.. Aqueleis accions son a l'origina d'una legenda sorna que depinta Edison coma un òme d'afaires pauc escrupulós, capable de raubar legalament lei descubèrtas d'autreis inventors e d'utilizar totei lei mejans ofèrts per sa richessa per pervenir a sei fins. La guèrra dei corrents agravèt pus tard aquel imatge negatiu.
Lei laboratòris de Menlo Park permetèron de realizar plusors descubèrtas importantas. La premiera foguèt lo microfòn de carbon fòrça utilizat en telefonia fins ais ans 1980. Permetiá de ben captar la votz umana entre 200 e Hz(en) Paul Israel, Edison: A Life of Invention, John Wiley & Sons, 2000, pp. 132-141.. Lo sistèma foguèt regularament melhorat durant leis ans seguents amb l'assai de desenaus de materiaus. La segonda foguèt lo fonograf. Quasi magica a l'epòca, aquela invencion li permetèt d'aquistar una importanta notorietat(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, pp. 87-100.. Edison luchèt durant d'annadas per concebre un modèl comercializable en massa car pensava utilizar lo fonograf per concurrenciar lo telefòn. Pasmens, aqueu projècte mau capitèt au començament deis ans 1920 en causa de l'aparicion de la radiò(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, pp. 360-362..
L'electrificacion deis Estats Units
thumb|right|Demostracion de l'eficacitat de l'esclairatge electric organizada en 1897 per Edison.
Edison es una figura centrala de l'electrificacion deis Estats Units e, pus generalament, dei país desvolopats. S'interessèt a la question a partir de 1878 amb l'estudi d'un sistèma d'esclairatge electric(en) Howard B. Rockman, Intellectual Property Law for Engineers and Scientists, John Wiley & Sons, 2004, p. 131.. Lèu, l'objectiu foguèt d'adaptar lo concèpte de l'ampola electrica, ja ben conegut, a una produccion industriala(en) Paul Israel, Edison: A Life of Invention, John Wiley & Sons, 2000, pp. 217-218.. Lo premier problèma de resòuvre foguèt aqueu dau filament. Après divèrsei recèrcas, un filament de bambó foguèt concebut per permetre una utilizacion durant oras(en) Paul Israel, Edison: A Life of Invention, John Wiley & Sons, 2000, pp. 196-197.(en) Brevet estatsunidenc n° A, 4 d'abriu de 1879.. Puei, deguèt tanben reglar lei problèmas de la mesa en plaça dau vuege dins l'ampola e de la formacion de depaus sorns, formats per de particulas de carbòni emesas per lo filament, sus lo veire. Pasmens, dins lo corrent deis ans 1880, l'usatge de l'esclairatge electric se desvolopèt ais Estats Units e en Euròpa(en) Edmund Morris, Edison, Random House, 2019, pp. 418-419..
En parallèl, Edison desvolopèt la produccion d'electricitat. Per aquò, fondèt l'Edison Illuminating Company en 1880 e brevetèt de sistèmas de distribucion de l'electricitat(en) Edmund Morris, Edison, Random House, 2019, pp. 395 e 422.. Puei, melhorèt lei fieus de coire per redurre lei quantitats de metau necessària a l'installacion d'aquelei sistèmas(en) Edmund Morris, Edison, Random House, 2019, p. 422.. Enfin, per estimar e mesurar lei quantitats d'electricitat consumadas, desvolopèt lei premiers comptaires electrics(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, pp. 136-137.. En 1882, la dubertura de la Pearl Street Station permetèt d'alimentar 500 practicas a Nòva York(en) Neil Baldwin, Edison: Inventing the Century, Hyperion, 1995, p. 138..
Pasmens, lei procès electrics d'Edison èran basats sus l'usatge d'un corrent continú. En 1885-1886, la Westinghouse Electric Corporation comencèt de comercializar de sistèmas utilizant un corrent alternatiu. Aquò permetiá un transpòrt pus eficaç de l'electricitat e d'alimentar de luòcs alunchats dei centralas electricas. D'efiech, lo sistèma de l'Edison Illuminating Company èra pas capable d'alimentar d'ostaus situats a mai de 1,6 km de la centrala. Necessitava donc una multiplicacion dei centralas e èra totalament inadaptat ai zònas ruralas e ai vilas pichonas. A partir de 1887, d'autrei companhiás, coma la Thomson-Houston Electric Company, construguèron de rets foncionant amb de corrents alternatius.