thumb|Penélope Cruz Penélope Cruz Sánchez, mej conossùa tanme Penélope Cruz, a l'é n'atris e 'd vire modela, nà ël 28 d'avril dël 1974 a Madrid, an Spagna.
Biografìa Penélope Cruz a l'é nà da Encarna Sánchez, na pruchera, e Eduardo Cruz, un mërcant. A l'ha doi frel pì cit: la cantanta Monica Cruz e l'ator Eduardo Cruz. Fin da masnà, a l'ha mostrà na grand passion për la dansa e l'art dramàtica. A l'ha studià dansa clàssica al National Conservatory of Spain për neuv agn, e dansa spagneula con la famosa Cristina Hoyos. A 15 agn, a l'ha vagnà un concors ëd talent e a l'ha ancaminà a travajé ant la television spagneula tanme presentatris e atris, an partessipand a vàire programa e serie.
Dël 1992, a l'ha fàit soa prima part amportanta ant ël film Jamón, jamón ëd Bigas Luna, ch'a l'ha daje 'n sucess nassional. Soa colaborassion con ël regista Pedro Almodóvar a l'ha marcà soa cariera: a l'ha travajà an Carne trémula (1997), Todo sobre mi madre (1999) e Volver (2006), për l'ùltim a l'é stàita nominà a l'Òscar për la mej atris.
A la fin dj'agn 1990, a l'ha ancaminà na cariera ant ël cine anglòfon, an recitand an film com All the Pretty Horses (2000), Blow (2001), Vanilla Sky (2001) e Sahara (2005). Dël 2009, për soa part an Vicky Cristina Barcelona ëd Woody Allen, a l'ha vagnà l'Òscar për la mej atris ëd sostegn, dventand la prima atris spagneula a vagné n'Òscar.
Dël 2010, a l'ha marià l'ator spagneul Javier Bardem, che a l'avìa conossù an sël set ëd Jamón, jamón e che a l'avìa arpijà la relassion ant ël 2007. La cobia a l'ha doi fieuj: Leo (n. 2011) e Luna (n. 2013).
Atività artìstica Penélope Cruz a l'é conossùa për soa versatilità, an recitand an film dramàtich, comedie, e 'd vie ant ël cine d'autor. A l'ha travajà con ij regista pì amportant dël mond, coma Pedro Almodóvar, Woody Allen, Fernando Trueba, Bigas Luna, e Rob Marshall. A l'é 'dcò stàita testimonial ëd vàire marche 'd lusso, an particolar ëd L'Oréal.
Ant j'ùltim agn, a l'ha colaborà torna con Almodóvar an Los amantes pasajeros (2013), Madres paralelas (2021) e an d'àutri proget.
Premi e arconossiment Penélope Cruz a l'ha vagnà vàire premi antërnassionaj, an tra 'i quaj: Òscar për la mej atris ëd sostegn (2009) për Vicky Cristina Barcelona Premi BAFTA (midem film) Premi dël Cinemà Europengh për la mej atris (për Volver, 2006) Tre Premi Goya (për Volver, Los amantes pasajeros, Madres paralelas) Na stèila an slë Hollywood Walk of Fame (2011)
A l'ha 'dcò arseivù la Medaja d'òr al Mérit ant le Art dël Minister ëd la Coltura spagneul (2018).
Angagg social Penélope Cruz a l'é angagià an vàire càuse umanitarie. A l'é ambassadris ëd bon-a volontà për l'UNESCO e a sosten d'organisassion ch'a bato contra ël càncher e për ij drit ëd le fomne. Dël 2020, durant la pandemìa ëd COVID-19, a l'ha donà 1,5 milion d'euro a j'ospidaj ëd Madrid.
Filmografìa Ann Tìtol original Regista Përsonagi 2007 The Good Night Jake Paltrow Anna 2006 Volver Pedro Almodóvar Raimunda 2006 Bandidas Joachim Roenning e Espen Sandberg Maria 2005 Chromophobia Martha Fiennes Gloria 2005 Sahara Breck Eisner Eva Rojas 2004 Head in the Clouds John Duigan Mia 2004 Noel Chazz Palminteri Nina Vasquez 2004 Non ti muovere Sergio Castellitto Italia 2003 Gothika Mathieu Kassovitz Chloe Sava 2003 Fanfan la tulipe Gérard Krawczyk Adeline La Franchise 2003 Masked and Anonymous Larry Charles Pagan Lace 2001 Vanilla Sky Cameron Crowe Sofia Serrano 2001 Sin noticias de Dios Agustín Díaz Yanes Carmen Ramos 2001 Captain Corelli's Mandolin John Madden Pelagia 2001 Blow Ted Demme Mirtha Jung 2000 All the Pretty Horses Billy Bob Thornton Luisa 2000 Woman on Top Fina Torres Isabella Oliveira 1999 Volavérunt Bigas Luna Pepita Tudó 1999 Todo sobre mi madre Pedro Almodóvar Seur María Rosa Sanz 1998 The Hi-Lo Country Stephen Frears Josepha O'Neil 1998 La niña de tus ojos Fernando Trueba Macarena Granada 1998 Talk of Angels Nick Hamm Pilar 1998 The Man with Rain in His Shoes María Ripoll Louise 1998 Don Juan Jacques Weber Mathurine 1997 Abre los ojos Alejandro Amenábar Sofia 1997 Carne trémula Pedro Almodóvar Isabel Plaza Caballero 1997 Et hjørne af paradis Peter Ringgaard Doña Helena 1996 El amor perjudica seriamente la salud Manuel Gómez Pereira Diana, Caterina 1996 La Celestina Gerardo Vera Melibea 1996 Brujas Álvaro Fernández Armero Patricia 1995 Entre rojas Azucena Rodríguez Lucìa 1994 Todo es Mentira Álvaro Fernández Armero Lucìa 1994 Alegre ma non troppo Fernando Colomo Salomé 1993 La Ribelle Aurelio Grimaldi Enza 1993 El Laberinto Griego Rafael Alcázar Elise 1993 Per amore, solo per amore Giovanni Veronesi Mary 1992 Belle epoque Fernando Trueba Luz 1992 Jamón, jamón Bigas Luna Silvia
Cruz, Penélope