La polmonìte a l'é n'anfession ch'a càusa l'infiamassion dij sachet d'aria (alvéoj) ant un o tuti e doi ij polmon. A peul esse causà da bateri, virus, fonz o d'àutri micro-organism. A l'é un-a dle maladìe respiratòrie pì comune e grave, dzortut ant le përson-e déboj, ij vej e ij cit.

Cause

Le cause prinsipaj ëd polmonite a comprendo: Bateri: Streptococcus pneumoniae (ël pì frequent), Haemophilus influenzae, Legionella pneumophila. Virus: Influensa, SARS-CoV-2 (COVID-19), virus respiratòri sincissial. Fonz: Ràir, ma possìbij ant le përson-e imunodeprimùe (es. Pneumocystis jirovecii). Àutri: Aspirassion ëd sustanse tòssiche o saliva.

Sìntom

Ij sìmptom prinsipaj a son: Toss con o sensa catar. Frev, tërmolon e sudor. Dificoltà respiratòria o fià curt. Dolor al pèt, dzortut cand as respira. Confusion (ant j'ansian). Pèrdita d'apetit e stanchëssa.

Diagòstica

Ël diagòstich as basa su: Esam fìsich: Sente ij polmon con ël stetoscòpi për trové son anòrmaj. Radiografìa dël pèt: Për visualisé le zone infiamà. Esam dël sangh e dël catar: Për identifiché l'agent patògen. TAC (Tomografìa Assial Computerisà): Për cas complicà.

Tratament

Ël tratament a dipend da la causa: Polmonìte batérica: Antibiòtich com amoxicilin-a, macròlid, o cefalosporin-e. Polmonìte viral: Antiviràj (es. për influensa), ma dzortut arpos e idratassion. Polmonìte da fungh: Antifonz. Ossigen terapìa o ventilassion mecànica ant ij cas grave.

Prevension

Vacin: Esisto vacin contra Streptococcus pneumoniae (pneumocòch) e contra l'influensa. Igene: Lavesse le man ëd soens, sté lontan da përson-e malavie. Stil ëd vita: Evité ëd fumé, mangé bin, fé atività fìsica.

Stòria

La polmonìte a l'é stàita identificà për la prima vira ant l'Egit antich. Ant ël 1882, ël siensià Carl Friedländer a l'ha identificà ël bateri Klebsiella pneumoniae. Prima dl'introdussion dj'antibiòtich, la polmonìte a l'era na càusa comun ëd mòrt.

Complicanse Se nen tratà, la polmonìte a peul porté a: Sepsi: Anfession generalisà. Ascess polmonar: Acumulassion ëd pus ant ij polmon. Difoltà respiratòria crònica.

Riferiment

(EN) Musher, D.M. (2020). "Pneumonia". New England Journal of Medicine.

Categorìa:Biologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI