miniatura|Immanuel Kant, un dij pì amportant filòsof modern La filosofìa moderna a l'é ël period dël pensé filosòfich ch'a va dal sécol XVII al sécol XIX, marcà da na riflession an sij fondament dël savèj e da la nàssita dle siense moderne. A l'é caraterisà da l'antëress për l'epistemologìa, la crìtica dla tradission e la serca ëd métod neuv ëd conossensa.
Contest stòrich La filosofìa moderna a l'é nàita ant un contèst ëd gròss cambiament: La Rivolussion Sientìfica (Copernico, Galileo, Newton) La Reforma protestant e le guère ëd religion La nàssita djë Stat nassion modern Ël dësvlup dël capitalism e dla borghesìa L'Iluminism e la Rivolussion Fransèisa
Periodisassion La filosofìa moderna as peul divid-se an tre perìod prinsipaj: Prima età moderna (sécol XVII): rassionalism e empirism Iluminism (sécol XVIII): fiusa ant la rason e crìtica social Idealism e romanticism (sécol XIX): arvolussion filosòfica alman-a
Caraterìstiche prinsipaj Epistemologìa al prim pòst: problema dël fondament dël savèj Crìtica dla tradission e dle autorità Soget al sènter dla riflession filosòfica Métod com problema filosòfich central Autonomìa dla filosofìa rispet a la religion
Scòle e corent prinsipaj
Rassionalism A fortiss la superiorità dla rason për la conossensa: René Descartes (1596-1650): cogito ergo sum, dùbit metodològich Baruch Spinoza (1632-1677): monism e determinism Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716): mònade e armonìa prestabilìa
Empirism A sosten che la conossensa a ven da l'esperiensa sensorial: John Locke (1632-1704): tabula rasa e drit naturaj George Berkeley (1685-1753): esse a l'é esse percepì David Hume (1711-1776): crìtica dël prinsipi ëd causà
Iluminism A valorisa la rason, la libertà e ël progress: Voltaire (1694-1778): toleransa e crìtica dle superstission Jean-Jacques Rousseau (1712-1778): contrat social e volontà general Denis Diderot (1713-1784): Ancyclopédie e materialism
Idealism alman Arvolussion filosòfica an Germania: Immanuel Kant (1724-1804): arvolussion copernican-a, criticism Johann Gottlieb Fichte (1762-1814): idealism sogetiv Friedrich Schelling (1775-1854): idealism ogetiv Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831): idealism assolù, dialética
Materialism A sosten che la realtà a l'é mach materia: Paul-Henri Thiry d'Holbach (1723-1789): materialism e ateism Ludwig Feuerbach (1804-1872): crìtica dla religion
Tema prinsipaj Ël problema dla conossensa: com conòssoma? Ël rapòrt antra soget e oget La natura dël soget pensant La fondassion ëd la moral e dla polìtica Ël rapòrt antra siensa e filosofìa La crìtica dla religion e dla metafìsica
Eredità e anfluensa La filosofìa moderna a l'ha: Dàit nassita a la siensa moderna e a soe metodologìe Anspirà le rivolussion polìtiche moderne Creà le base për la filosofìa contemporania Dësvlupà j'idèje ëd libertà, egalità e drit individuaj Butà le base për la psicologìa e la sociologìa
Autor amportant René Descartes (1596-1650) Baruch Spinoza (1632-1677) John Locke (1632-1704) Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) David Hume (1711-1776) Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) Immanuel Kant (1724-1804) Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) John Stuart Mill (1806-1873) Karl Marx (1818-1883)
Opere fondamentaj Discors sul métod ëd Descartes (1637) Sagi an sla ment uman-a ëd Locke (1689) Crìtica dla rason pura ëd Kant (1781) La fenomenologìa dlë spìrit ëd Hegel (1807) Ël capital ëd Marx (1867)
Vëdde ëdcò Filosofìa contemporania Epistemologìa Iluminism Rassionalism Empirism Idealism alman
Bibliografìa Copleston, F. Storia della filosofia moderna, 1978 Cassirer, E. La filosofia dell'Illuminismo, 1932 Hegel, G.W.F. Lezioni sulla storia della filosofia, 1833-1836
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Stòria dla filosofìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI