miniatura|Sìmboj astrològich, un esempi clàssich ëd pseudo-siensa
La pseudo-siensa a l'é n'ansem ëd credense, teorìe o pràtiche ch'a pretendo d'esse sientìfiche ma ch'a manco djë standard metodològich e epistemològich ëd la siensa vera. A l'é un concet amportant an filosofìa dla siensa për ël problema dla demarcassion.
Definission La pseudo-siensa a peul esse definìa com: N'atività ch'a pretend d'esse sientìfica ma ch'a manca dle caraterìstiche essensiaj dla siensa Na pretèisa ëd conossensa ch'a faliss a sodisfé ij criter dël métod sientìfich Un sistema ëd credense ch'a smija sientìfich ma ch'a l'é nen verificàbil o arfutàbil
Caraterìstiche
Element distintiv Mancansa ëd faussificabilità Arfud dë sfide con j'arzultà sperimentaj Assensa ëd progression dël savèj Selession dj'evidense a favor
Técniche comun Usagi d'un lengagi técnich sensa sostansa Arferiment a complòt o a autorità misteriose Confusion antra corelassion e causałità Arfud dij mecanism ëd revision dij par
Esempi ëd pseudo-siense
Stòrich Frenologìa: studi dle protuberanse dël crani Alchimìa: trasformassion dij metaj an òr Astrologìa: influensa dj'astr an sla vita uman-a
Contemporani Creassionism: negassion dl'evolussion Disegn inteligent: version moderna dël creassionism Omeopatìa: diluission estreme për le cure Teorìe dël complòt: spiegassion alternative dj'event
Problema dla demarcassion
Ël criteri ëd Popper Karl Popper a l'ha propnù la faussificabilità com criteri: Na teorìa sientìfica a dev podèj esse arfudà Le pseudo-siense a son nen faussificàbij Esempi: marxism e psicoanàlisi
Àutri criteri Thomas Kuhn: mancansa ëd paradigma condivis Imre Lakatos: program ëd riserca ch'a regrediss Paul Thagard: mancansa ëd progress e arfud d'afronté ij problema
Diferense con àutri concet
Pseudo-siensa vs siensa malavia La siensa malavia a l'é siensa ch'a faliss për lìmit metodològich La pseudo-siensa a arfuda ël métod sientìfich
Pseudo-siensa vs proto-siensa La proto-siensa a peul dventé siensa La pseudo-siensa a resta sempe fòra dla siensa
Pseudo-siensa vs religion La religion a pretend pa d'esse sientìfica La pseudo-siensa a fa pretèise sientìfiche
Rason psicològica
Bias cognitív Bias ëd conferma: serché evidense ch'a confërma le credense Efet Forer: acetassion ëd descrission vaghe com personaj Ilusion ëd corelassion: vëdde d'associassion andoa a-i son pa
Fator sociaj e culturaj Bisogn ëd control e sigurëssa Arfud dla complessità Atrassio për le spiegassion semplificà
Perìcoj e conseguense
Salute pùblica Arfud dle vacinassion Sostitussion ëd le cure médiche Diete pericolose
Decision polìtiche Negassion dël càud global Polìtiche ambientaj pa basà an sij dat Sperper ëd risòrse pùbliche
Educassion Confusion antra siensa e pseudo-siensa Dësvlup ëd l'analfabetism sientìfich Minorassion dla qualità dl'ansegnament
Aprocc filosòfich
Anàlisi epistemològica Studi dij criteri ëd validità sientìfica Anàlisi dle struture dle teorìe pseudo-sientìfiche Svilup d'utiss për la demarcassion
Filosofìa dla siensa social Comprension dël contest social dle pseudo-siense Studi dij mecànism ëd difusio e acetassion Anàlisi dle relassion ëd podèj
Combate la pseudo-siensa
Educassion sientìfica Ansegnament dël métod sientìfich Svilup dël pensé crìtich Alfabetism sientìfich dai prim agn
Comunicassion sientìfica Spiegassion ciàira dij resultà sientìfich Trasparensa ant ël process sientìfich Diàlogh con ël pùblich
Responsabilità dij media Verìfica dle sorgiss Evité ël "false balance" ant ij débat Educassion dij giornalista sientìfich
Débat contemporani
Lìmit dla siensa Còsa a peul e còsa a peul pa fé la siensa? Ël ròl ëd la fede e dla rason Ij confin tra siensa e filosofìa
Libertà 'd paròla vs responsabilità Fin a che pont as peulo toleré le pseudo-siense? La tension antra libertà d'espression e protession dël pùblich Ël ròl dle piataforme an ligna
Autor amportant Karl Popper (1902-1994) Thomas Kuhn (1922-1996) Paul Feyerabend (1924-1994) Mario Bunge (1919-2020) Carl Sagan (1934-1996) Richard Dawkins (1941-)
Euvre fondamentaj La logica dla dëscuerta sientìfica ëd Popper La strutura dle arvolussion sientìfiche ëd Kuhn Ël mond infestà dai démon ëd Sagan
Vëdde ëdcò Métod sientìfich Filosofìa dla siensa Pensé crìtich Teorìa dël complòt Analfabetism sientìfich
Bibliografìa Popper, K., La logica dla dëscuerta sientìfica, 1934 Sagan, C., Ël mond infestà dai démon, 1995 Bunge, M., Filosofìa dla siensa, 1998
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Epistemologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI