miniatura|David Hume, un dij pì amportant esponent dël seticism modern
Ël seticism (dal grech σκέψις, sképsis, "anvestigassion") a l'é na posission filosòfica ch'a buta an dubi la possibilità d'oten-e na conossensa certa o assolùa. A l'é na tradission filosòfica ch'a ambranca vàire forme ëd dubi sistemàtich an sj'afirmassion ëd conossensa.
Definission Ël seticism a peul esse definì 'me: Na posission filosòfica ch'a buta an dubi la possibilità dla conossensa certa N'atitùdin ëd dubi sistemàtich vers le pretèise ëd vrità Un métod për distingue le afirmassion giustificà da cole pa giustificà Na tradission ch'a valorisa l'anvestigassion e l'arserca dla vrità
Stòria
Seticism antich Pirron ëd Elide (360-270 a.C.): fondator dël seticism Arcesilao (315-240 a.C.): seticism dla Scola Media Platònica Carnéade (214-129 a.C.): seticism dla Neuva Academia
Seticism medieval Al-Ghazali (1058-1111): seticism islàmich Nicolàj ëd Autrecourt (1299-1369): seticism cristian Michel de Montaigne (1533-1592): seticism modern primitiv
Seticism modern René Descartes (1596-1650): dùbit metodològich David Hume (1711-1776): seticism empirista Immanuel Kant (1724-1804): arspond al seticism ëd Hume
Forme ëd seticism
Seticism radical Arfud ëd qualsëssìa possibilità 'd conossensa Dubi vers tute le afirmassion Posission filosòfica estrema
Seticism metodològich Dùbit com utiss për l'anvestigassion Dubi temporani për rivé a la certëssa Usà da Descartes ant soe "Meditassion"
Seticism sientìfich Dubi sistemàtich vers le pretèise sientìfiche Esigensa d'evidense empìriche Métod fondamental dla siensa moderna
Argument sétich
Ël problema dl'indussion Coma giustifiché le generalisassion da cas particolar? La natura a peul cangé 'd régole? Crìtica ëd Hume a la causałità
Ël problema dël mond estern Coma savèj che ël mond estern a esist? Possibilità dël seugn o dël demòni malign Argument dël geni malign ëd Descartes
Ël problema dle ment àutre Coma savèj che j'àutri a l'han na ment? Possibilità d'esse l'ùnich esse cossient Problema solipsìstich
Autor amportant
Seticism antich Pirron ëd Elide (360-270 a.C.) Arcesilao (315-240 a.C.) Carnéade (214-129 a.C.)
Seticism modern Michel de Montaigne (1533-1592) René Descartes (1596-1650) David Hume (1711-1776) Baruch Spinoza (1632-1677)
Seticism contemporani Bertrand Russell (1872-1970) Karl Popper (1902-1994) Michael Shermer (1954-)
Euvre fondamentaj Saggï ëd Michel de Montaigne (1580) Meditassion metafìsiche ëd René Descartes (1641) Anvestigassion an sël conossiment uman ëd David Hume (1748)
Seticism modern e moviment
Seticism sientìfich Esigensa d'evidense verificàbij Arfud dle pretèise sensa sostegn empìrich Combatiment contra le pseudo-siense
Moviment setich modern Committee for Skeptical Inquiry (CSI) The Skeptics Society Revista "Skeptical Inquirer"
Seticism an sij media Programa televisiv e podcast sétich Investigassion an sij fenòmen paranormaj Educassion al pensé crìtich
Aplicassion pràtiche
An medzin-a Medzin-a basà an sj'evidense Control ëd le terapìe auternative Prevension dle busiardarìe médiche
An educassion Ansegnament dël pensé crìtich Educassion sientìfica Combatiment contra le superstission
Ant la vita 'd tuti ij dì Verìfica dle neuve Anàlisi dle publicità Prevension dle fregature
Crìtiche al seticism
Ecess ëd dubi Arzigh ëd paràlisi decisionaj Impossibilità d'assion Dësperassion filosòfica
Relativism Negassion ëd qualsëssìa vrità Arfud d'ogetività Perìcol dël nichilism
Ipocrisìa Ël seticism a peul nen esse aplicà a chiel midem Contradission interna Problema dël seticism radical
Eredità e amportansa
An filosofìa Contribù a l'epistemologìa Anfluensa an sla filosofìa dla siensa Svilup dle teorìe dla conossensa
An siensa Métod sientìfich basà an sël dubi Control ëd le ipòtesi Progress dël savèj sientìfich
Ant la società Difèisa dla rason Combatiment contra la superstission Promossion dël pensé lìber
Vëdde 'dcò Epistemologìa Empirism Pensé crìtich Dùbit metodològich Pseudo-siensa
Bibliografìa Hume, D., Anvestigassion an sël conossiment uman, 1748 Descartes, R., Meditassion metafìsiche, 1641 Popkin, R.H., The History of Scepticism, 1979
Categorìa:Epistemologìa Categorìa:Filosofìa Categorìa:Stòria dla filosofìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI