thumb|Shinkansen serie 0 Un tren a àuta velocità a l'é un sistema ëd trasport feroviari caraterisà da velocità motobin pì àute che coj dij tren convensionaj. An general, as definisso "a àuta velocità" ij tren ch'a rivo o a passo la velocità ëd 250 km/h ansima a linie neuve o adatà, e 200 km/h ansima a linie esistente.
Sistema 'd tren a àuta velocità a son ëstàit dësvlupà an vàire part dël mond, ma a l'é 'l Giapon ch'a l'ha dovrà 'l prim sistema comersial al mond: ël Shinkansen (tren balin-a) dël 1964. Soa prima linia, la Tōkaidō Shinkansen, a colegava Tokyo e Osaka a 210 km/h.
Stòria Orìgin L'idèja dël tren a àuta velocità a armonta a la fin dël sécol ch'a fa XIX, ma le limitassion técniche dij binari e dij tren a vapor a l'han ampedine lë s-ciàir. L'ancamin ver a l'é rivà dël 1964 con lë Shinkansen giaponèis, progetà për smon-e un mojen modern për l'Esposission Olìmpica 'd Tokyo.
Dësvlup an Euròpa An Euròpa, la Fransa a l'ha ancaminà 'l programa TGV (Train à Grande Vitesse) ant j'agn '70, con ël prim servissi antra Paris e Lion dël 1981. Ël TGV a l'ha batù vàire record ëd velocità e a l'ha anspirà d'àutri pais coma la Germania (ICE), l'Italia (Frecciarossa, ETR 500), e la Spagna (AVE).
Dësvlup ant j'àutri continent Ant j'ùltim agn, la Cin-a a l'ha dësvlupà la rèj d'àuta velocità pì granda dël mond, con desen-e 'd mila 'd chilòmeter ëd linie. D'àutri pais coma la Corea dël Sud (KTX), la Taiwan (THSR) e l'Arabia Saudita (Haramain High Speed Railway) a l'han butà an pé dij sistema avansà.
Tecnologìa Binari Le linie a àuta velocità a l'han ëd binari speciaj: Curvament ridovù: curve motobin larghe për manten-e na velocità àuta. Rotaje sensa giunture (continuous welded rail): për ridùe jë sbàuss. Distansa pì granda antra ij binari: për podèj ancoresse a le curve. Sistema 'd signalassion an cabina: përchè ij segnaj esterior a son tròp lest për j'andi.
Tren Ij tren a àuta velocità a l'han: Aerodinàmica avansà: për ridùe la resistensa dl'aria. Sospension ativa: për mantnì 'l confòrt an sla pista. Motor distribuì (an vàire vagon) o trassion a locomotiva. Material leger: alumini, compòsit. Fren motobin fòrt: fren a disch elétrich, fren a corent 'd Foucault.
Alimentassion La pì part a son alimentà a tension d'aria për linie elétriche (25 kV, 50 Hz, o 15 kV, 16.7 Hz an Almagna), ma a-i é 'dcò d'esempi a combustion (TGV dël 1981 a l'ha 'd motor diesel për coleghé le linie neuve a cole veje).
Vantagi Velocità: a riduv ij temp ëd viagi antra le sità, fasend concorensa a l'avion për dëstanse fin a 800 km. Efissiensa energética: men energìa për passeger për chilòmeter che l'automòbil o l'avion. Capacità: a peul trasporté milen-e 'd përson-e a l'ora për diression. Sicurëssa: statìsticament motobin sicur, con pòchi incident amportant. Sostenibilità: emission ëd CO2 për passeger motobin basse (se l'eletricità a l'é prodovùa da sorgiss nen fòssij).
Sfide Cost 'd costrussion motobin àut: da 10 a 40 milion d'éuro për chilòmeter. Manteniment motobin car. Aquist ëd teritòri e 'mpat ambiental ant le fase 'd costrussion. Compatibilità con la rèj feroviaria tradissional.
Sistema prinsipal ant ël mond Asia Giapon: Shinkansen (320 km/h, rèj ëd 3.000 km). Cin-a: China Railway High-speed (350 km/h, 38.000 km ëd linie). Corea dël Sud: KTX (305 km/h). Taiwan: Taiwan High Speed Rail (300 km/h).
Euròpa Fransa: TGV (320 km/h, rèj ëd 2.800 km). Almagna: ICE (300 km/h). Spagna: AVE (310 km/h). Italia: Frecciarossa (300 km/h). Regn Unì: Eurostar (300 km/h për ël tràfich sota la Mànica).
América dël Nòrd Stat Unì: Acela Express (240 km/h, limità). Canadà: limità a linie esistent.
Record ëd velocità Velocità pì àuta an servissi regular: 350 km/h (Shinkansen E5, China Railway). Record assolù an preuva: 574.8 km/h (TGV V150, Fransa, 2007). Record për tren a sospension magnética (maglev): 603 km/h (L0 Series, Giapon, 2015).
Futur Le tendense për ël futur a comprendo: Tren a sospension magnética (maglev): sensa contat con la pista, ch'a peulo rivé a 600 km/h. Hyperloop: sistema a bassa pression, an fase ëd proget. Tren autonom: sensa condutor. Anterconession transfrontaliera: linie ch'a traverso vàire pais.
Vëdde 'dcò Shinkansen TGV Frecciarossa ICE Maglev
Ligam estern International Union of Railways (UIC) - High Speed Railway Technology - High Speed Rail Projects
Categorìa:Traspòrt Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI