thumb|Na rapa 'd Nebieul La viticoltura an Piemont a l'é l'ansema dj'atività ëd coltivassion ëd la vis e produssion ëd vin fàite ant la region Piemont, al nòrd-òvest ëd l'Italia. La region a l'ha 17 DOCG e 42 DOC, e gnuna IGT; pì dël 80% dla produssion a l'é ëd vin con denominassion d'origin. Ant ël 2024, la surfassa a vis a l'era ëd 44 471 ha, e la produssion stimà a l'ha passà i 2,25 milion ëd hl.

Stòria La presensa ëd la vis an Piemont a riva almen a la mesa Età ëd Bronz, vers ël 1500 a.C. A son stàit trovà dij pòlin ëd vis dël V sécol a.C., quand ch'ël Piemont a l'era leu d'ancontr e scambi tra Etrusch e Selt. Ij pòpoj selt-ligurin a coltivavo la vis prima ëd la conchista roman-a; sota ël domini roman, la vis a s'é difondùa longh le strà prinsipaj.

Plini ël Vej a l'ha nominà ël Piemont com un-a dle zòne pì adate a la viticoltura ant l'antiga Italia. Ant ël I sécol d.C., doe stele funerarie piemontèise con la figura d'un vendeur ëd vin a mostro l'importansa dël comersi vinìcol ant la region.

Ant ël Médi Ev a son stàite identificà le zòne pì vocà: ant ël VII sécol, ij canònich dël Dòm ëd Casal Monfrà a pianto vigne ëd barbesin — l'atual grignolin — an Monfrà. La prima cita documentassion dël nebieul a l'é dël 1268, riferìa a vigne an sla moren-a ëd Rìvole; Pietro de' Crescenzi a torna a nominelo ant ël 1330 ant ij sò Ruralium Commodorum Libri Duodecim.

Ant ël XIX sécol, ij grand vin ross piemontèis a l'han ciapà le caràteristiche che a-j fan conosse ancheuj. Ël Bareul modern a l'é nassù vers j'ani Tranta ëd col sécol gràssie a l'euvra dla famija Falletti, dël enòlogh fransèis Louis Oudart, dël general Francesco Staglieno e ëd Camillo Benso cont ëd Cavour, dal castèl ëd Grinzane. Ël Barbaresch a l'ha definì soa identità a la fin ëd col sécol gràssie a Domizio Cavazza, diretor ëd la Scòla Enològica d'Alba, che ant ël 1894 a l'ha fondà la Cantin-a Social ëd Barbaresch.

La filossera, la fòrta framentassion ëd le proprietà campagnin-e, la Prima Guèra Mondial e la massissa emigrassion vèrs j'Amériche a l'han caraterisà la prima mità dël XX sécol. Ant ël 1927 la Gazzetta Ufficiale a l'ha publicà ël decret sij vin tìpich, che a l'ha delimità uficialment la zòna dël Bareul. Tra ël 1961 e ël 1990, la surfassa a vis a l'é calà da 146 692 a 61 997 ha a càusa ëd l'industrialisassion e dlë spopolament campagnin.

Ël ritorn a la tèra ant le Langhe, ël Monfrà e ël Roé ant j'ani '80 e '90 a l'ha portà a la revision dij métod ëd vinificassion, inspirà ai grand vin ëd Borgogna e Bordeaux, con l'obietiv ëd vin pì elegant e equilibrà.

Zone vitivinicole Ël territori piemontèis a l'é spartì tra montagna (43,3 %), pianura (26,4 %) e còlin-e (30,3 %). La viticoltura a l'é svilupà quasi esclusivament an sle colin-e, con marcà diferense pedoclimàtiche tra le sot-zòne. Le denominassion d'orìgin a individuo eut zòne distinte:

Nòrd Piemont (Novara e Vërsèj): con le DOCG Gatinara e Ghëmme, e le DOC Lessona, Bramatèra, Boca, Sissan e Fara; con nebieul (ciamà Span-a an col leu), croatin-a, barbera e erbalus. Canavèis e confin con la Val d'Aosta: DOC Canavèis e Carema, con nebieul e erbalus. Còline Torinèise: DOC Collina Torinese e DOCG Erbaluce di Caluso. Monfrà: zòna stòrica ch'a comprend tra j'àutre le DOCG Barbera dël Monfrà Superior, Brachèt d'Acqui, Dojan-e, Ovada, Gavi e Ruchè ëd Castagnole Monfrà. Astigian: la pì importanta zòna dë spumant, basà sël moscà bianch, con le DOCG Ast e Canej. Roé: a nòrd dël Tani, DOCG Roé con nebieul e arnèis. Langhe: la zona pì conossùa, con le DOCG Bareul e Barbaresch. Tortonèis: an sùd-est, con ël timorass com base ëd la DOCG Colli Tortonesi.

Ij paesagi vitivinìcoj ëd Langhe-Roé e Monfrà a son stàit iscrit ant la Lista dël Patrimoni Mondial UNESCO ant ël 2014.

Clima Ël clima dël Piemont a l'é continental, con invern longh e frèid, ìstà càude e sicitose e marcà escursion tèrmiche tra ël di e la neuit e tra le stagion. La caden-a alpin-a a fà da para contra ij vent atlàntich frej, mentre le colin-e meridionaj a rëcevo influense dël Mar Ligur atravers ij pass apenìnich.

Ij teritòri piemontèis a nòrd dël Pò a mostro condission distinte rispet a le colin-e meridionaj; ant minca ëd coste, le diferense tra le sot-zòne a son significative per temperatura e precipitassion.

Teren Ël teritori piemontèis a l'é organisà an tre grand ansema geolòogich: l'arch alpin ossidental a l'ester, la pianura e la vasta zòna colinar dël Monfrà e dle Langhe a l'intern.

Ij teren a son përlopì ëd tipo marnos-argilos, calcaros-marnos, con arenarie, giss e conglomerà. La strutura geològica dle Langhe a l'é formasse ant ël Miocen, tra 15 milion d'ani fa; ël Roé a l'é pì giovo, formà ant ël Pliocen vers 5 milion d'ani fa, con teren pì sabios e rich ëd fòssij marin.

Ij tèren argilos-gissos ëd la Langa a tendo a dé vin con strutura pì robusta, mentre ij teren mòj e sabios dël Roé a favorisso vin con un pì ampi spetr aromàtich.

Varietà La viticoltura piemontèisa a s'apògia përlopì an sij vitign autòcton. Ij pì coltivà per surfassa a son la barbera (30 %), ël moscà bianch (21 %), ël dossèt (13 %) e ël nebieu (9 %), seguità da cortèis (6 %) e brachèt (3 %).

Varietà autòctone a asinel nèir Albarossa Avarengh Barbera Becuet Brachèt Croatin-a Dossèt Durasa Frèisa Grignolin Malvasia ëd Casors Malvasia dë Schieran Moscà nèir Nebieul Neirëtta Cuneèisa Pelaverga Ruchè

Varietà autòctone a asinel bianch Arnèis Cortèis Erbalus Favorìa Moscà bianch Nassëtta Timorass

Varietà internassionaj Le varietà internassionaj a l'han na parte cita: Chardonnay e Pinot Nèir ansema a rivo nen a pì dël 3 % dël total. A son dovrà dzortut për jë spumant métod clàssich, com ant la DOCG Alta Langa.

Produssion Dàite generaj Ant ël 2024, la produssion ëd vin dël Piemont a l'é stàita stimà an pì ëd 2,25 milion ëd hl, con n'aument dël 5 % rispet ai 2,06 milion dël 2023. Ël 93 % ëd col volume — 2,10 milion ëd hl — a aparten ai vin DOP. La sufassa vis ant ël 2024 a l'era ëd 39 400 ha second l'ISTAT, concentrà ant le province ëd Coni, Ast e Alessandria.

Prinsipaj vin

Vin Categoria Vitigno principal Bareul DOCG Nebieul Barbarèsch (vin) DOCG Nebieul Ast DOCG Moscà bianch Moscà d'Ast DOCG Moscà bianch Barbera d'Ast DOCG Barbera Barbera d'Alba DOC Barbera Gavi / Cortèis ëd Gavi DOCG Cortèis Dojani DOCG Dossèt Gatinara DOCG Nebieul Ghëmme DOCG Nebieul Erbalus ëd Caluso DOCG Erbalus Alta Langa DOCG Pinòt Nèir, Chardonnay Brachèt d'Aich DOCG Brachèt Ruchè ëd Castagnòle Monfrà DOCG Ruchè Nissa DOCG Barbera Roé DOCG Nebieul, Arnèis Colli Tortonesi / Derthona DOCG Timorass

Denominassion e normativa Ël Piemont a l'ha gnuna IGT; tute le denominassion a son DOC o DOCG. Ël quàder normativ vigent a l'é ël Testo Unico del Vino (lege n. 238 dël 12 dzèmber 2016), che a régola la produssion, ij contròj, l'etichetatura, ij registr telemàtich e le sansion dël setor, armoniosament con la normativa europea. La DOCG a peul esse ciamà për ij vin che a l'han già avù ël reconossiment DOC da almen des ani.

Ogni denominassion a l'é regolà da un dissiplinar che a fissa la zòna ëd produssion, ij vitign autorisà, le rèise màssime, le tècniche ëd vinificassion e j'esigense analìtiche e organolétiche dël vin.