__TOC__ thumb|right|Thor/Donar, Divinità germànica dla lòsna, simbolegìa da sò martel, Mjolnir. Pitura ëd Mårten Eskil Winge, anv. 1872. As dis Tribù germàniche n'ansem ëd popolassion ch'a parlavo dle lenghe indo-europenghe, originarie dël Nòrd Euròpa e unificà da sò parlé dle lenghe germàniche, ch'a son derivà da 'nt la lenga comun-a germànica dij temp dl'Eta dël Fèr pre-roman-a. A son rivà ant la storiografìa ossidental mach ant ij darié temp dl'imperi roman, dzortut coma soldà mersenari, e dont i l'oma pa vàire dat dij temp anans ch'a rivèisso an contat coj roman. La definission a resta an broa antra lenghìstica e stòria, e soèns jë studios a discuto se na popolassion ëd cole che jë stòrich roman e peui arnassimentaj a ciamavo germàniche a fusso peui germàniche da bon.
A resta dzortut malfé dé dle definission s-ciapà për via ch'as trata ëd gent che soèns a restavo identificà dzortut an sens polìtich, coma unificà sot a un cap. Na vira che sò cap a-i fussa pì nen na popolassion a la podìa passé a esse anglobà ant n'àutra tribù. Ij German midem a l'avìo l'idèja dë rivé tuti dal midem pòst e dal midem sangh, ma as peul nen disse ch'a-i fussa na cossiensa nassional, étnica ò religiosa ant ël sust modern dl'espression. As tratava pitòst ëd na cultura oral tribal spantià. An efet le popolassion intrà an contat coj roman a l'avìo vàire trat culturaj e religios an comun, contut che djë studios dël dì d'ancheuj a contesto che dadré a sòn a-i fussa ëdcò n'unità étnica.Lund, Die ersten Germanen, 1998.
Le gent germàniche a son bogiasse për l'Euròpa dla tarda antichità e dl'àut medioev. Soe lenghe a son ëvnùite dominante longh ij confin roman (Àustria, Gërmania, Pais Bass e Anghiltèra), ma ant ël rest dle provinse roman-e ossidentaj, ij German imigrà a l'han anandiasse a parlé dij dialèt latin (romanz). An dzorpì, tute le gent germàniche a la fin dle fin a son ëstàite cristianisà, ant na manera ò 'nt l'àutra.
Ij German a son rivà coma part ëd la trasformassion ëd l'imperi roman an lòn ch'a l'é peui stàita l'Euròpa medioeval, contut che al dì d'ancheuj la mitologìa arnassimental ch'a-j vorìa responsabij dël droché dl'imperi e anvasor a l'abia përdù sò sust. A l'é pitòst tratasse ëd na mecànica sossial e econòmica complessa, ch'a l'ha mnà ij roman a amporté gent foresta a tribù antreghe, dzortut për avej dij militar a bon pat. Comsëssìa, sò tramudesse ant ël mond roman a l'ha giutà a dësvlupé n'identità, na stòria e na cultura ch'a son ëvnùite motobin pì larghe dij confin lenghìstich germànich europengh.
Etnònim La paròla latin-a Germani a la smon vàire etimologìe possìbij. Coma agetiv, germani a resta ël plural ëd germanus (da germen, "smens" ò "but"), ch'a l'ha 'l sust ëd "parent".e dont a-i ven-o la paròla catalan-a germà, lë spagneul hermano e ël portughèis irmão, "fradel" Coma etnònim, sta paròla as treuva la prima vira dël 223 aGC, ant l'iscrission Fasti Capotolini, DE GALLEIS INSVBRIBVS ET GERM, andoa a podrìa 'cò mach arferisse a gent "parente", visadì parente dij Gaj. S'a fussa mai che ël nòm pròpi Germani a vnisèissa da sòn, a podrìa esse vnùit a dovresse për via che ij roman a l'avìo soèns fàit l'esperiensa dë trové dle tribù germàniche coma anlià dij Selt.
Ël prim a dovré la paròla col sust ëd "gent dla Germania, ch'a son diferent daj Gaj" a l'é Giulio Céser. E con sòn a podrìa esse n'amportassion da 'nt le lenghe séltiche, e as traterìa ëd n'esònim aplicà a le tribù germàniche, basà ant sla paròla ch'a vorìa dì "avzin". Coma tersa ipòtesi a-i é cola che a ven-a da 'nt ël nòm dla tribù dj'Hermunduri. Tàcit a dis ch'a sarìa stàit ël nòm ëd na tribù sola, e che peui sta tribù a l'avrìa cambià nòm na vira che ij roman a l'avìo gia tacà a dovrelo con un sust general, mach ch'a-i é pa gnun-a preuva che sòn a sia rivà da bon.
thumb|220px|left|Odin ch'a cavalca Sleipnir (Pera figurà ëd Tängvide, sécol ch'a fa VIII dGC).
L'idèja che 's nòm a ven-a dal gàlich për "avzin" a part dal Vej Irlandèis gair, *galèis ger, "davzin",Oxford Dictionary of English Etymology 1966) irlandèis gearr, "taj, curt" (visadì davzin), da 'nt na rèis pròto-séltica *gerso-s, ch'a resta colegà al grèch antich chereion, "anferior" a l'anglèis gash "taj".McBain's An Etymological Dictionary of the Gaelic Language La rèis pròto-indoeuropenga corispondenta a podrìa avej la forma *khar-, *kher-, *ghar-, *gher-, "taj", dont a-i riva ëdcò la forma hitita kar-, "taj", e ël grèch caràter.
A smija che le tribù germàniche a l'avèisso pa na paròla për ciamesse daspërlor tùit ansema ("endònim") ën gavand via ij nen-germànich. Però na paròla për ciamé ij nen-germànich a-i era (e as dovrava dzortut për ij selt, ij roman, ij grech e tùit ij sitadin dl'imperi roman). Lor-lì as disìo *walha-.
La paròla a l'é restà an vàire nòm modern coma: Valèis (canton svìsser), Wales ("Gàles"), Welsh ("galèis"), Welschtirol ("Trentin, visadì Tiròl "latin", nen germànich)), Wailschu ("italian" an lenga Walser), Cornwall ("Cornvaja"), Valon, Valachia, la forma polonèisa Włochy ("Italia") e via fòrt
La forma general *þiuda- "gent" (ch'as treuva an vàire nòm ëd përson-a, coma Thiud-reks e ëdcò ant l'etnònim djë Svedèis da na derivassion da 'nt ël Vej Anglèis Sweo-ðēod) a l'é pa na designassion ëd lor midem coma gent separà. Comsëssìa, l'agetiv derivà, *þiudiskaz, "popular" (dont a-i ven "tedësch"), già dël 786 dGC a l'era dovrà për dì dla lenga dla gent, coma diferenta da 'nt ël latin. La paròla a l'é restà ant ël piemontèis tuder ("tedësch", al dì d'ancheuj a l'ha valor ofensiv) ant ël tedësch Deutsch ("tedësch"), ant l'anglèis Dutch ("olandèis"), ant le forme olandèise Duits -> "tedësch", Diets -> "olandèis", ant ël danèis tysk ("tedësch") ant la lenga walser titsch o töitsch.
Da 'nt j'anviron dl'875 dGC, peui, jë scritor latin a taco a definì le lenghe germàniche con l'agetiv teutonicus. Da sòn a ven-o le forme moderne derivà ch'a-i son anco' an vàire lenghe, e ch'a l'han mai ël sust ëstrèit dla tribù dij Tevton, batùa daj roman ant la Bataja d'Aquae Sextiae dël 102 aGC.
Classìfica thumb|250px|Detaj ëd l'iscrission rùnica d'Uppland 871 (sécol ch'a fa XII dGC) Ël concet ëd "Germànich" coma etnìa distinta a l'é stait fortì la prima vira da l'antich geògraf grech Strabon , ch'a butava daspërlor ij barbar dl'Euròpa setentrional, ën disend ch'a j'ero pa Selt. Posidonius, ch'as sapia, a sarìa stàit ël prim a dovré ës nòm, anviron l'80 aGC, an sò lìber ch'a fa 30, lìber che peui a l'é përdusse. I lo soma për via dël quart lìber d'Athenaeus, che anviron al 190 dGC a fa na sitassion ëd Posidonius, ën arportand-ne 'l frament "ij German a mesdì a mangio carn rustìa e làit, e sò vin as lo bèivo sensa pa mës-celo con l'eva".
Dël I sécol aGC, jë scrit ëd Giulio Céser, Tàcit e àutri scritor roman a smonìo na division dle gent ch'a parlavo germanich an partìe ëd tribù basà ant j'anviron: dl'Òder e dla Vìstola (Polònia) (tribù germàniche orientaj), dël bass Ren (Istvaeones), dl'Elba (Irminones), dlë Jutland e dj'ìsole danèise (Ingvaeones).
Ij fieuj ëd Mannus: Istvaeones, Irminones e Ingvaeones tùit ansema a-j diso tribù germàniche ossidentaj, e le gent germàniche ch'a son restà an Scandinavia a jë diso tribù germàniche setentrionaj. Da ste tribù a son dësvlupasse vàire dialèt diferent, ch'a l'han fàit da fondamenta për le lenghe germàniche dël dì d'ancheuj.
Sta division geogràfica antra àree setentrionaj, orientaj e ossidentaj a l'é na division fàita da ij lenghìsta dël dì d'ancheuj. Vàire studios grech antich a fasìo mach na distinsion antra Selt e Schit, ant ël Nord-òvest e Nordest dël Mediteran, e sta classìfica-sì a l'é restà motobin dovrà ant la literatura greca bele fin a la Tarda Antichità. J'etnògraf grech e latin (coma Tàcit, Plinio 'l Vej, Toloméo e Strabon) dij prim doj sécoj dapress a Gesù Crist a fan la lista dle gent ch'a conto për germànich longh Elba, Ren, Danubi e Vìstola, e ant sël Mar Bàltich. Tàcit a në conta 40, Toleméo 69. Dël prim sécol, l'etnografìa clàssica a dis Suebi vàire tribù diferente. A smija che 's nòm-lì a fussa bele che antramentr ch'a-j pijava 'l pòst a l'etnònim general Germànich.
Dapress a le guère coj Marcomann a l'é stàit dzortut ël nòm dij Gòt a vnì viaman pì amportant. Cheidun dij nòm étnich dovrà da j'etnògraf dij prim doj sécoj dGC për conté d'Òder e 'd Vìstola (Gutones, Vandali) a riva peui torna fòra dël III sécol dGC da 'nt le part basse ëd Danubi e a nòrd dij Carpat. Dla fin dël V sécol dGC ël nòm "Gòt" (conforma a lòn ch'a në diso le sorgiss stòriche) as peul dovresse për dla gent motobin diferenta, coma ij Gòt dla Galia, dla penìsola ibérica e dl'Italia, për ij Vàndaj dl'Àfrica, ij Gépid ch'a stan a Tisza e a Danubi, ij Rugg, jë Schir ij Borgond e 'cò fin-a j'Alan, ch'a son d'orìgin irànica. Sta gent as classificavo coma "Schit" e soèns as disìa ch'a vnisèisso da j'antich Ghet (sorgiss pì amportanta: Cassiodor/Giordanes, Getica anv. 550 dGC).
Cultura Ch'a varda ëdcò mitologìa scandìnava, paganèsim germànich, art germànica dl'época dle migrassion
Organisassion polìtica Le tribù germàniche a restavo andipendente l'un-a da 'nt l'àutra, sota a 'n rè ereditari (ch'a varda rè germànich). Sti rè a smija ch'a disèisso d'esse ij dissendent dij mìtich fondador dle tribù, dont chèich nòm a l'é rivane: Angul — Angli (dij Rè ëd Mersia, conforma a le cròniche anglosàssone, j'àutre dinastìe anglosasson-e a son ëvnùite da dj'àutri dissendent ëd Woden) Aurvandil — Vàndaj (dont as sa pòch) Borgond — Borgond Cibidus — Sìbid Dan — Danèis Nór — Norvegèis Gothus — Gòt Ingve — Yngling Irmin — Irminones Longobardus — Longobard Saxneat — Sasson Valagothus — Valagòt Suiones — Suion Thüringer — Turingg
Le tribù as butavo ansema dapress al valor d'un cap militar ò d'un clan famijar, dont amportansa a l'era assé për fé da identificativ sossial. Mòrt-ie (ò batù an bataja) 'l cap, soèns a-i rivava che ij clan ch'a formavo na tribù as n'andèisso për sò cont, a giontesse ai clan d'un cap pì prestigios. Vàire dle tribù ch'as consìdero coma étniche, a podrìo esse stàite, an efet, mach dle confederassion ëd clan sensa na gran unità originaria, che peui (për cole ch'a son durà assé për felo) a peulo avèj anandià ël dësvlup ëd na cultura soa, ën ëvnisend dj'entità stòriche dont a l'é salvasse la memòria coma popolassion.
Sistema dij valor Ij german a restavo, coma squasi tute le culture tribaj, dominà dal concet ëd l'onor andividual e familiar. Antra ij trat antropològich dominant ëd la cultura sossial dle tribù germàniche (ch'a restavo motobin part ëdcò dla cultura roman-a), a-i son element coma onor personal, vendeta obligatòria dij tòrt antra famije, gelosìa sessual, superstission e via fòrt.
La differensa fondamental antra roman a german a l'era nen tant ant la concession dël valor dla përson-a, ma pitòst an col dl'organisassion sossial midema. Cola roman-a, ën derivand da cola greca, a l'era basà ant sla sità coma mascheugn, visadì ant sël concet che la vita urban-a a fussa nen natural, e ch'a l'andèissa preservà an continuo con dij rituaj màgich d'agregassion. Për ij german l'unità d'agregassion fondamental a l'era pitòst ël clan, coma ansema ëd famije amparentà ò colegà antra lor da vàire anteressi. Se për ij roman l'esistensa ëd partì (tant sossiaj che polìtich) a restava un maleur ch'a-j fasìa darmagi a lë stat, për ij german as tratava dla condission natural dle còse.