Os hienodontídeos (Hyaenodontidae Leidy, 1869, que significa: hyaena - hiena; odonte - dente; e idea - relacionado, designação comum às famílias de animais) foram uma família de mamíferos placentários carnívoros de aspecto muito arcaico, incluídos tradicionalmente na ordem Creodonta e superordem Ferae, mas cujas afinidades verdadeiras possam ser com mamíferos afrotheres. Sua primeira aparição no registro fóssil data do Paleoceno Superior africano, e extinguiram-se no final do período Mioceno. Uma classificação mais usual inclui os Limnocyoninae como uma subfamília dos hienodontídeos, sendo subdividida em duas tribos, os Limnocyonini e os Machaeroidini. As relações destes dois subgrupos com o resto da família são muito polêmicas, assim como a relação dos hienodontídeos como um tudo com o outro grupo de Creodontes, os Oxyaenidae, mais antigos e no passado considerados como os antecessores dos Hyaenodontidae. Os novos achados de hienodontídeos muito primitivos no Paleoceno Superior do Marrocos, Tinerhodon e Boualitomus, fortaleceram a hipótese de que este grupo de mamíferos carnívoros descendem de eutérios primitivos do grupo dos Cimolesta.

Taxonomia da família Hyaenodontidae Subfamília Proviverrinae Consobrinus Lange-Badré, 1979 - Eoceno Superior a Oligoceno Inferior, sul da Europa. Consobrinus quercy Lange-Badré 1979 Paenoxyaenoides Lange-Badré 1979 Paenoxyaenoides ligurtator Lange-Badré 1979 Tinerhodon Gheerbrant 1995 Tinerhodon disputatum Gheerbrant, 1995 - Paleoceno Superior, Ouled Abdoun, Marrocos Glibzegdouia Crochet, Peigne & Mahboubi 2001 Glibzegdouia tabelbalaensis Crochet, Peigne & Mahboubi 2001 - Eoceno, Glib Zegdou, Argélia Indohyaenodon Bajpai et alii, 2009 Indohyaenodon raoi Bajpai et alii, 2009 - Eoceno Inferior, Vastan, Índia Orienspterodon Egi et al., 2007 Orienspterodon dahkoensis (Chow, 1975) - Eoceno médio (Formação Lumeiyi, Bacia de Lunan, Yunnan, sul da China; Rencun, Formação Heti, Bacia de Yuanqu, Henan, China central; Formação Pondaung, Myanmar.

Subfamília Arfianinae Arfia Van Valen, 1965 - América do Norte e Europa Arfia langebadreae Lavrov & Lopatin, 2002 - Eoceno Inferior, Bumbanian, Naran Bulak, Mongólia Arfia junnei Gingerich, 1989 - Eoceno Inferior, Wasatchiano (Wa0), EUA Arfia opisthotoma (Matthew, 1901) - Eoceno Inferior (Wa2-Wa3), Four Mile, EUA Arfia shoshoniensis (Matthew, 1915) - Eoceno Inferior (Wa2-Wa3), Four Mile, EUA Arfia zele Gingerich & Deutsch, 1989 Arfia gingerichi Smith & Smith, 2001 - Eoceno Inferior, Esparnaciano (MP7), Dormaal, Bélgica Subfamília Sinopaninae Solé, 2012 Prototomus Cope, 1874 - América do Norte Prototomus deimos Gingerich & Deutsch, 1989 - Eoceno Inferior, Wasatchiano (Wa0-Wa3), EUA Prototomus martis Gingerich & Deutsch, 1989 - Eoceno Inferior (Wa2-Wa3), Four Mile, EUA Prototomus phobos Gingerich & Deutsch, 1989 - Eoceno Inferior (Wa2-Wa3), Four Mile, EUA Prototomus robustus (Matthew, 1915) - Eoceno Inferior (Wa2-Wa5), Four Mile, EUA Prototomus secundarius Cope, 1875 - Eoceno Inferior (Wa2-Wa5), Four Mile, EUA Prototomus viverrinus Cope, 1874 Prototomus girardoti Smith & Smith, 2001 - Eoceno Inferior, Esparnaciano (MP 7), Dormaal, Bélgica Prototomus minimus Smith & Smith, 2001 - Eoceno Inferior, Esparnaciano (MP 7), Dormaal, Bélgica Prototomus sp. - Eoceno Inferior, Bumbanian, Naran Bulak, Mongólia Acarictis Gingerich & Deutsch, 1989 Acarictis ryani Gingerich & Deutsch, 1989 - Eoceno Inferior, Wasatchiano (Wa0), América do Norte Gazinocyon Polly, 1996 Gazinocyon vulpeculus (Matthew,1915) (=Sinopa vulpecula) Galecyon Gingerich & Deutsch, 1989 Galecyon morloi Smith & Smith, 2001 - Eoceno Inferior, Esparnaciano (MP7), Dormaal, Bélgica Galecyon mordax (Matthew, 1915) - Eoceno Inferior, Wasatchiano, EUA Proviverroides Bown, 1982 Proviverroides piercei Bown, 1982 - Eoceno Médio, EUA Sinopa Leidy, 1871 - China e América do Norte Sinopa major Wortman, 1902 Sinopa rapax Leidy, 1871 - EUA Sinopa grangeri Sinopa minor Sinopa pungens Tritemnodon Matthew, 1906 - China e América do Norte Tritemnodon agilis (Marsh, 1872) - EUA Tritemnodon strenuus Pyrocyon Gingerich & Deutsch, 1989 Pyrocyon hians Pyrocyon dioctetus Gingerich & Deutsch, 1989 - EUA Subfamília Proviverrinae Schlosser, 1886 (sensu Solé) Matthodon Lange-Badré & Haubold Matthodon tritens - Eoceno Médio, Geiseltal Inferior (MP11), Alemanha Oxyaenoides Oxyaenoides bicuspidens Matthes, 1967 - Eoceno Médio, Geiseltal (MP11), Alemanha Francotherium Rich, 1971 Francotherium lindgreni Rich, 1971 - Eoceno Inferior, Ypresiano (MP10), Mancy, França Parvagula Godinot et al.,1987 Parvagula palulae Godinot et al.,1987 - Eoceno Inferior, Esparnaciano (MP7), Palette, França. Lesmesodon Morlo & Habersetzer, 1999 Lesmesodon edingeri (Springhorn, 1982) (="Proviverra" edingeri) - Eoceno Médio, Luteciano (MP 11), Messel, Alemanha Lesmesodon behnkeae Morlo & Habersetzer, 1999 - Eoceno Médio, Luteciano, Messel (MP 11), Alemanha Quercitherium Quercitherium tenebrosum - Eoceno Superior, França e Suíça.Proviverra Rütimeyer, 1862Proviverra longipes (Peterson, 1919)Proviverra typica Rütimeyer, 1862 - Eoceno Superior, Bartoniano, Egerkingen Fissura Gama (MP14), Suíça; Eoceno Médio (MP11-13), Geiseltal, AlemanhaProviverra gracilisProviverra eisenmanni Godinot, 1981 - Eoceno Inferior (MP 7), Rians, França.Praecodens Lange-Badré, 1981Praecodens acutusGeiselotherium Matthes, 1952Geiselotherium pilzi Matthes, 1952Geiselotherium robustum Matthes, 1952Alienetherium Lange-Badré, 1981Alienetherium bruxwilleri("AVANÇADOS")Allopterodon Ginsburg, Arques, de Broin et al. 1978Allopterodon minor (Filhol, 1877)Allopterodon bulbosus Lange-Badré, 1979Allopterodon torvidus (Van Valen 1965) - Eoceno Superior, Bartoniano (MP 14), Egerkingen Fissura Gama, SuíçaLeonhardtina Matthes, 1952Leonhardtina gracilis Matthes, 1952 - Eoceno Médio, Luteciano (MP12-13), Geiseltal, AlemanhaEurotherium Polly & Lange-Badré, 1993Eurotherium matthesi Lange-Badre & Haubold 1990 (=Allopterodon matthesi) - Eoceno Médio (MP11), Unterkohle Geiseltal, AlemanhaEurotherium theriodis (Van Valen 1965) (=Allopterodon theriodis)Prodissopsalis Matthes, 1950Prodissopsalis eocaenicus Matthes, 1952 - Eoceno Médio, Luteciano (MP 11), Messel, Alemanha; Mittelkohle Geiseltal (MP12-13).Prodissopsalis phonax - Eoceno Médio, Egerkingen, Suiça (=Allopterodon?)Prodissopsalis ginsburgi - Eoceno Superior, Bartoniano, Rhone-Alpes, FrançaCynohyaenodon Filhol 1873Cynohyaenodon cayluxi Filhol, 1873 - Eoceno Superior, Bartoniano (MP 16), Le Bretou, Quercy, França.Cynohyaenodon lautricensis Lange-Badré, 1979Cynohyaenodon trux - Eoceno Médio, Egerkingen (MP14) e Geiseltal (MP12-13).Paracynohyaenodon Martin, 1906Paracynohyaenodon magnus (Crochet, 1988) (=Cynohyaenodon magnus) - Eoceno Superior, Bartoniano (MP 16), Le Bretou, Quercy, França.Paracynohyaenodon schlosseri - Eoceno Superior, Bartoniano, Rhone-Alpes, FrançaParacynohyaenodon morrisi - Irdin Manha, Mongólia (CLADO AFRO-ASIÁTICO) "Sinopa""Sinopa" ephalmos"Sinopa" atrox"Sinopa" aethiopica Andrews, 1906Teratodon Savage, 1965Teratodon spekei Savage, 1965 - Mioceno Inferior, Napak, UgandaTeratodon enignae Savage, 1965Paratritemnodon Ranga Rao, 1973Paratritemnodon indicus Ranga Rao, 1973Paratritemnodon jandewalensis Thewissen, Williams & Hussain, 2001Masrasector Simons & Gingerich 1974Masrasector pithecodacosMasrasector ligabuei Crochet et al., 1990 - Oligoceno Inferior, Ashawq, Taqah, Omã.Masrasector aegypticus Simons & Gingerich 1974 - Oligoceno Inferior, Jebel Qatrani, Egito.Yarshea Egi et alii, 2004Yarshea cruenta Egi et alii, 2004 - Eoceno Superior, Pondaung, MyanmarKyawdawia Egi et al., 2005Kyawdawia lupina Egi et al., 2005 - Eoceno Superior, Pondaung, Myanmar

Subfamília Koholiinae Lahimia Solé et alii, 2009Lahimia selloumi Solé et alii, 2009 - Paleoceno Superior, Ouled Abdoun, MarrocosBoualitomus Gheerbrant, 2006Boualitomus maroccanensis Gheerbrant, 2006 - Eoceno Inferior, MarrocosKoholia Crochet, 1988Koholia atlasense Crochet, 1988 - Eoceno Médio, El Kohol, Argélia

Subfamília Hyaenodontinae Neoparapterodon Lavrov, 1996Neoparapterodon rechetovi (Dashzeveg, 1985) (="Pterodon" rechetovi) - Eoceno Médio, Khaitchin, Mongólia e Mongólia Interior.Neoparapterodon sp. - Eoceno Inferior, Alai, QuirguíziaIsphanatherium Lavrov and Averianov, 1998Isphanatherium ferganense Lavrov and Averianov, 1998 - Eoceno Inferior, Alai, Quirguízia. "Pterodon""P." hyaenoides Matthew and Granger, 1925 - Eoceno Médio, Shara Murun, Mongólia e Mongólia Interior."P." exploratus Dashzeveg, 1985 - Eoceno Superior, Ergilin Dzo,MongóliaHyaenodon Laizer and Parieu, 1838Hyaenodon exiguus (Gervais, 1872)Hyaenodon leptorhynchus Laizer and Parieu, 1838 - Oligoceno Superior, Chattiano, EuropaHyaenodon filholi Schlosser, 1877 (=H. vulpinus) - EuropaHyaenodon rossignoli - EuropaHyaenodon dubius - EuropaHyaenodon heberti - Eoceno Superior, EuropaHyaenodon milloquensis - Oligoceno Superior, Chattiano, EuropaHyaenodon bavaricus - Oligoceno Superior, Chattiano, EuropaHyaenodon venturae (=Protohyaenodon venturae Mellett, 1977 - Eoceno Superior, Duchesneano a Chadroniano, EUAHyaenodon montanus (=Protohyaenodon montanus)- Eoceno Superior, Chadroniano, EUAHyaenodon crucians (=H. leptocephalus, Pseudopterodon minutus, H. paucidens, "Protohyaenodon crucians") - Eoceno Superior, Duchesneano, a Oligoceno Superior, Orellano, EUA e Canadá.Hyaenodon brevirostrus Macdonald, 1970 - Oligoceno Médio, Whitneyano, a Oligoceno Superior, Arikareeano.Hyaenodon horridus (= H. cruentus, "Neohyaenodon horridus")- Eoceno Superior, Chadroniano, a Oligoceno Médio, Whitneyano, EUA.Hyaenodon megaloides Mellett, 1977 - Eoceno Superior, Chadroniano, EUAHyaenodon microdon- Eoceno Superior, Chadroniano, EUAHyaenodon minor - Eoceno Superior, Headoniano (MP17), França e InglaterraHyaenodon mustelinus- Eoceno Superior, Chadroniano, EUAHyaenodon raineyi - Eoceno Superior, Chadroniano, EUA.Hyaenodon vetus Stock, 1933 (=Pterodon californicus, Neohyaenodon vetus)Hyaenodon yuanchuensis Young, 1937 - Eoceno Médio, Heti, Bacia do Yanqu, China.Hyaenodon gigas Dashzeveg, 1985 (=Neohyaenodon gigas) - Eoceno Superior, Ergilin Dzo,MongóliaHyaenodon mongoliensis (Dashzeveg, 1964) (=Megalopterodon mongoliensis, Neohyaenodon mongoliensis) - Eoceno Superior, MongóliaHyaenodon weilini Qiu & Wang, 2005 - Mioceno Inferior, Membro Médio da Fornação Xianshuihe, Zhangjiaping, China.Hyaenodon incertus Dashzeveg, 1985- Eoceno Superior, Ergilin Dzo,MongóliaHyaenodon eminus Matthew & Granger, 1925 - Eoceno Superior, Ergilin Dzo,MongóliaHyaenodon chunkhtiensis Dashzeveg, 1985 (= H. eminus?) - Eoceno Superior, Ergilin Dzo,MongóliaHyaenodon pervagus Matthew & Granger, 1924 - Oligoceno Inferior, Loh, Hsanda Gol, MongóliaHyaenodon neimongoliensis Huang & Zhu, 2002 (=H. pervagus?)Propterodon Martin, 1906Propterodon irdinensis Matthew & Granger, 1995 - Eoceno Médio, Mongólia.Macropterodon Lavrov, 1999Macropterodon zelenovi- Eoceno Superior, Ergilin Dzo,MongóliaIschnognathus Stovall, 1948Ischnognathus savagei Stovall, 1948 - EUA

Família Limnocyonidae ou Subfamília LIMNOCYONINAE Subfamília Limnocyoninae ou Tribo Limnocyonini Subfamília Machaeroidinae ou Tribo Machaeroidini''

Filogenia Egi et alii, 2005 +------Proviverra | `+--+--Allopterodon | `---Leonhardtina `-+--+--Eurotherium | `---Prodissopsalis `-+--+--Paracynohyaenodon | `---Cynohyaenodon `-+-- "Sinopa" africana `--+-----Metasinopa `-+--+--- Anasinopa | `-- Dissopsalis `-+--o---- Paratritemnodon `----+- Masrasector `-- Kyawdawia Peigné et alii, 2007 +-+-+----Proviverra

| +----Allopterodon | | `---Leonhardtina | +--+--Eurotherium | | `---Prodissopsalis | `-+--+--Paracynohyaenodon | `---Cynohyaenodon `--+--+--+-Arfia

| +--+----+-- "Sinopa" africana | | `--+-----Metasinopa | | `----+--- Anasinopa | | `-- Dissopsalis (HYAINAILOURINAE) | `----------+---- Paratritemnodon | `-- Kyawdawia +----+- Prolimnocyon | `----+- Limnocyoninae `--+--------- Masrasector `-+---- Prototomus `----+- Sinopa e outros

Referências