Русиньске школство є сістема освітнїх інштітуцій, проґрамів і ініціатів заміряных на учіня русиньского языка, історії і културы, як ай інштітуцій, в котрых ся русиньскый язык поужывать як главный учебный язык. Історія русиньского школства сягать до 17. стороча, коли взникли першы церьковны школы на теріторіях з компактным залюднїнём Русинів. Далшый розвой і значны штруктуралны зміны прошла тота область в періодї габсбурьской монархії, в меджівойновім періодї (главно в Чехословакії і Польску), як ай по другой світовой войнї. В сучасности русиньске школство фунґує в розлічных формах (як волительный або повинный предмет, недїльны школы, языковы кружкы або повноцїнны ґімназіалны класы) в штатах, де жыє русиньска народностна меншына: на Словеньску, у Польску, у Сербії (де має русиньскый язык штатут урядного учебного языка в дакотрых школах Войводины), у Хорватії, у Мадярьску, у Румунії, у Чеську, у США, у Канадї і на Українї.
Історія Найстаршы документы о русиньскім школстві Найстаршы документы о русиньскім школстві на теріторії компактно заселеній Лемками суть зос церьковных школ і ся датують од року 1638. В документї з 20. децембра року 1647, котрый быв адресованый мушиньскому старостови, єпіскoп Пётр Ґембіцькый выдав таке наряджіня: Свої дїти жытелї обидвох міст (Мушины і Тиліча), як і підданы із сел до школ на навчаня посылати мають, жебы їх там в богослужобных ділах навчали а молити ся учіли так коло католицькых костолів, як і коло руськых церьквей.
Список школ із року 1780, зробеный в часах папской візітації інформує, же на 36 уніатьскых парохіях мушиньского деканату, лем 4 парохії не мали церьковну школу. В церьковных школах ся учіли такым „руськым“ языком, якым школярї бісїдовали дома, але із своїм півцёучітелём, котрый звычайно походив із того самого ці сусїднёго села. Учіли ся тыж чітати і писати по польскы. О тім, же Лемкове з давных доб мали інтерес школовати ся, свідчать архівны штатістікы із знамой колеґії, пізнїше ґімназії в Подолинцї на Спішу.
Русиньске школство у Габсбурьской монархії Іщі за фунґованя Габсбурьской монархії можеме відїти зачаток навчаня русиньского языка. Жебы підвышити уровень освіты ґрекокатолицького духовенства была в роцї 1774 у Відню (і з ініціатівы Андрія Бачіньского) заложена Кралёвска ґенерална ґрекокатолицька семінарія при храмі св. Варвары (Королевская общая грекокатолическая семинария в Вене при св. Варваре — Regium Generale Seminarium Greaco-Catholicum Viennae ad Sanctum Barbaram). Про каждоденну потребу а потім і офіціално была прията скорочена назва Барбареум (Barbareum).
Церьков св. Варвары ся стала про ґрекокатоліків парохіалным центром. Бачіньскый завів і навчаня русиньского языка в семінарії, якый ся став урядным языком і єпіскопской канцеларії. За 10 років фунґованя ся в нім навчало 46 ґрекокатолицькых штудентів. З того 11 місц было зарезервованых про семінарістів з Мукачевской єпархії, 6 про Перемышльську єпархію і 6 про Крижевацьку єпархію. 6 абсолвентів семінарії ся стало єпіскопами, 10 професорами універзіт і єпархіалных семінарій, 8 директорами семінарій і 8 писателями. Меджі іншыма в Барбареу здобыли освіту і Ґріґорій Тарковіч, першый уніатьскый метрополіта Антоній Ангеловіч, Алексій Повчій, Михайло Щавницькый (першый ректор Ґенералной ґрекокатолицькой семінарії у Львові) і др. В 1784 роцї было Барбареум заперте.
Священици церькви св. Варвары зіставали одповідныма за семінарістів з Пряшова, Мукачова і Перемышля, котры ся навчали в семінарії „Штадтконвікт“ фунґуючій меджі роками 1803—1848. Семінарія мала 368 учнїв. Дакілько абсолвентів ся стало дуже вызначныма дїячами русиньского народного возроджіня, напр. Михаил Лучкай, Віктор Добряньскый ці єпіскоп і галічскый метрополіта Йосіф Сембратович. В часї фунґованя семінарії Штадтконвікт, ся в церькви св. Варвары сходив лінґвістічный кружок, головов котрого быв вызначный славіста — філолоґ Бартоломій Копітарь. В кружку ся тыж сходили вызначны русиньскы персоны, авторы русиньскых ґраматік споминів Михаил Лучкай і Іван Фоґарашій. Меджі священиками церькви св. Варвары были тыж русиньскы културны актівісты Іван Ольшавскый і Николай Нодь.
Аж в роцї 1852 было у Відню заложене друге Барбареум, котре єствовало до 13. авґуста 1893 рока. Обидві семінарії зограли велику роль не лем про розвиток церьковного, але і народно-політічного руху Русинів. В роцї 1784 была у Львові заложена Ґенерална ґрекокатолицька духовна семінарія, де галічскы штуденты віденьского Барбареа могли продовжовати в штудію. Першым ректором ся став Михаил Щавницькый (од 1784 до 1787). Вєдно із Львівсков універзітов прияв (на основі декрету цісаря Ёзефа ІІ.) заложыня „Студіум Рутенум“ (Studium Ruthenum) 9. марца 1787 рока, як першого світьского высшого научного інштітуту про Русинів Австрійской імперії. Щавницькый быв і орґанізатором штудія. На Студіум Рутенум могли наступовати кандідаты, котры уже мали 17 років, знали чітати і писати руськым языком і были з Галічіны. Уквартелёваны были в Ґенералній духовній семінарії. Студіум Рутенум дїяло до 1809 рока. За цілый час фунґованя Студіум Рутенум закінчіло 470 штудентів.
Од року 1848 фунґовала на Львівскій універзітї Катедра русиньского языка і літературы.
Русиньске школство в Угорьску Перша універзітна катедра, яка ся занимала Русинами жыючіми на юг од Карпат была заложена на Будапештьскій універзітї в роцї 1919. На єй челї стояв Александер Бонкало. В 20. сторочу ся русинистіка зачала учіти на універзітї аж в послїдній четвертінї на Універзітї в Новім Садї.
Закон з рока 1868 о тзв. „рівноправности народностей“ допущав лем єден народ, мадярьскый, зато нияка орґанізація народностных меншын ту не могла леґално екзістоваты. Комплікованый быв і факт, же освітна сістема не продуковала ниякых новых актівістів. На середнїх школах у Пряшові, котры были під справов ґрекокатолицькой церькви, педаґоґічный процес проходив в мадярьскім языку. Зато навчіти ся кіріліку і заміряти ся на свойу первісну културу могли школярї лем на низшых уровнях школьской сістемы — в основных школах. В 1874 роцї былп у пряшівсім реґіонї 247 школ, в котрых ся в педаґоґічнім процесї даяков формов вжывав русиньскый язык. Но о 30 років пізнїше, в р. 1906, їх кількость упала лем на 23 а в 68 основных школах ся вело білінґвалне русиньско-мадярьске навчаня. Далшый рік ся тото чісло наслїдком інтензівной мадярізації зменшыло докінця на 9 школ. З історічных документів є інтересный вырочный справодай в мадярьскім языку з білінґвалной Пряшівской кралёвской католицькой главной ґімназії, зо школьского року 1910/11. Выука русиньского языка там была орґанізована од 2. по 8. класу шість раз до тыждня. В єднім школьскім роцї 1910/11 ся русиньскый язык нараз учіло аж 60 штудентів з ґрекокатолицькых родин.
Русиньске школство Лемковины Выслїдкы народнобудительского снажіня ся стали очівісныма в XIX. сторочу, коли з Лемковины вышла ціла плеяда вызначных людей в конфесійнім, научнім, літературнім і културнім жывотї Ґаліції, меджі котрыма суть і особности цїлоевропского вызнаму. З них уведеме двох галічскых ґрекокатолицькых метрополитів — Ёзефа і Сілвестра Сембратовічовых, єпіскопів Фому Поляньского і Юліяна Пелеша (Пелеш быв окрем іншого і учітелём наслїдника цісарьского трону — князя Рудолфа), професорів теолоґії, окрем высше спомянутых тыж Онуфрея Криницького, Тіта Мішковского і Василя Масцюха.
Хоць лемківска інтеліґенція в бівшій мірї была інтеліґенціёв церьковнов, в тім часї ся у Лемків профіловало світьске навчаня. Велику популаріту здобыли штудії права. В XIX. сторочу Лемковина вступила і до світа юрісдікції — мала едукованых судцїв, адвокатів, но і політіків і журналістів.
Могли бы сьме спомянути іщі много далшых вызначных Лемків про годновірность школьской сістемы на Лемковінї. Едукачному процесу Лемків в другій половинї XIX. стороча были великыма помічниками тзв. „Руськы бурсы“, дякуючі котрым могли штудовати і дїти з худобнїшых померів. В „бурсах“ штуденты мали забезпечене не лем бываня і страву, але і патріотічну выхову і едукацію. Одхованцї сандецькой і ґорліцькой „бурсы“ были найактівнїшыма патріотами і културныма дїятелями Лемковины в меджівойновім періодї. Їх думаня і почутя было наміряне в дусї еманціпації лемківской културы. Тот факт має велике значіня про статус лемківского языка. Од року 1891 ся жывый язык лемківского села навсе дістає до писаных текстів. То значіть, же зачінать выходити першый часопис в лемківскім языку — двотыжденнік, нескорше тыжденнік Лемко (1911—1914). Школярї ся учіли з учебників, котры написав Метод Трохановскый і были выданы Штатным выдавательством школьскых учебників у Львовї. Были то: Лемківскій Буквар (Львів 1933) і Перша лемківска чытанка (Львів 1934). Прирїхтованы были і далшы учебникы, про высшы класы, но тоты уже небыли выданы.
Русиньске школство у Чехословакії На Підкарпатьскій Руси „містный язык“ ся став (вєдно з чеськым языком), едным з двох офіціалных „штатных“ языків. Чехословацька влада уж 18. новембра 1919 в Ужгородї выдала Ґенералный штатут про орґанізацію і адміністрацію Підкарпатьской Руси, в якім назначіла рїшіня языкового вопросу Русинів: навчалным і урядным языком ся мав стати „народный язык“. Штатур тыж рекомендовав „орґанізовати як найскорше русиньскы школы“, причім русиньскый язык бы быв навчалным языком у першых класах а поступно тыж у высшых класах у вшыткых школах. При уводжованю до жывота, взникали многы проблемы, котры были найвыразнїшы в школстві. В школьскім роцї 1923/1924 на выходнім Словеньску было лем 95 народных школ, в котрых ся вжывав русиньскый діалект. По крітіках америцькых Русинів быв і презідент Масарик примушеный конштатовати, же Русины на Словеньску не мають адекватну кількость школ.
В роках 1932—1937 чехословацьке міністерство школства поволило, жебы 59 народных школ зо словеньского языка перешло на русиньскый а в 43 далшых ся завело навчана русиньского языка в розсягу найменше по три годины на тыждень. То значіть, же в роцї 1938 было на Словеньску довєдна 168 русиньскых народных школ а в далшых 43 ся счасти учів русиньскый язык.
Од рока 1940 навчаня в народных школах мало належати до компетенції церькви. То доволило навчаня і в русиньскім языку а зарівно сі то выжадало выданя штирёх новых учебників. Настолїня комуністічного режіму в 1948 роцї значіло загамованя природного процесу самоідентіфікації русиньского жытельства на Словеньску, як і політічны амбіції русиньской меншыны. Русины были у вшыткых офіціалных документах евідованы як Українцї а самособов так то было і в русиньскых народных школах (в р. 1952 адміністратівным способом змінены на україньскы). Мушена українізація принесла із собов далшый важный проблем, котрый нарушів і до теперь нарушує русиньскый самоідентріфікачный процес — добровольну словакізацію, в тім часї приниману як лїпшу путь із двох не приятелных.
Сучасна школска сфера у Польску Пять річный період фунґованя лемківского языка в штатній школьскій сістемі охабило тверды шляпаї в самоусвідомлюючім процесї Лемків. Кедь язык Лемків быв на конець заміненый україньскым языком, нескорше польскым, Лемкы были уже пересвідчены о едукачнім потенціалї свого материньского языка, котрого навчаня загамовала політічна сістема. Зачали ся мобілізовати ку тому, жебы назад здобыли можность школованя в материньскім языку в штатных школах. Довгый час ся то не дало.
Основна зміна в процесї навчаня лемківского языка пришла аж в посткомуністічнім Польску. В згодї з демократізаціёв штату, жытелї Польска надобыли право слободного выберу світоназору і заложіня орґанізації в згодї із своїма потребами. Потреба Лемків презентовати ся, была така велика, же уже в маю 1989 заложыли орґанізацію — Стоваришыня Лемків.
Цілём орґанізації є: Захрана, розвиток і шыреня духовной і матеріалной културы Лемків, навчаня в лемківскім языку, популарізація історії Лемковины і здобываня зналостей о жывотї і актівітах Лемків за граніцями Польска.