Мараморошськый діялект ци субдіялект () тото єден из діялекту румынського языка (дако-румынського). Його ґеоґрафічноє пошириня ся приблизно збігат из історичным реґіоном Мараморошом, котрый ныні є розділеным меже Румынійов тай Украйинов.

Класіфікація Мараморошськый діялект надлежит ид ґрупі удносно фраґментованых трансілванськых рузновиду, в рокаши из крішанськым діялектом. Сесе кладе го до сіверної ґрупы румынськых діялекту, котра так само включат молдовськый діялект. И банатськый діялект, удокремлено уд южної ґрупы, до котрої надлежит лем валашськый субдіялект.

У контекстови переходных тай дуже фраґментованых языковых рузновиду Трансілванії класіфікація мараморошського діялекта гий удокремоленого рузновида є чажков. Подобно, як из крішанськым діалектом, авадь ищи булше, тота чажкость є скапчана из малов кулкостьов характерных фонетічных особностю. Позад того лум зглядачу, особливо в раньых стадіях зглядованя румынськых діялекту, не признавали екзістованя удокремленого мараморошського діялекта. Сякоє никаня мали Ґустав Ваіґанд, Александру Філіппіде, Йорґу Йордан и Емануел Василію тай другі. У май пузньых зглядовань признавало ся екзістованя того рузновида, айбо из даяков опатрностьов. Уто заставило дакотрых ученых (уприклад Еміл Петровічі и Секстіл Пушкарію) розробляти рузні класіфікації у залежности уд крітирію, подля котрых мараморошськый рузновид ся признає авадь нє. Днишні класіфікації, зотворині Ромулусом Тодораном, Йоном Котеану тай другыми, признавут марамороськый діялект ги окремый.

Ґеоґрафічноє поширіня Мараморошськый діялект є пошириным у границях історійного реґіона Мараморош, што включат теріторії Румынії тай Украйины. У Румынії ареал того діялекта ся покрыват сіверно-выходну частину повіта Мараморош, вздовж долин Тисы, Вышова, Мары и Косау; читава часть носитилю жиє у Сиготі, Вышова и Борші. В Украйині носитилі діялекта ся находят у выходнуй части Закарпатської области (сіверный Мараморош),майгруба йихня діяспора є у Солотвинськуй варощиковуй громаді, тай йих число ся меншит.

Субдіялекты Хоть діялект поширеный на малому просторови, го мож розділити на три ґрупы, головно подля лексічных особенностю:Universitatea din Timișoara, Analele Universității din Timișoara, 1969, p. 274

широка централна частина, котра є май репрезентатівнов; сіверно-западна частина, котра має вплыв уд діялекта края Оаш; юго-выхудна часть.

Особливости Много особенностю є сполочні из крішанськым діалектом, другыма сусідньыма трансилванскыма рузновидами и дакотрыма особенностями молдавського діялекта.

Фонетічні особенности Серидні голосні наближавут ся до , авадь до серидньых позіцій. Май часто мінят ся на : місто літературного de, de la. коли находит ся у двох послідовных складах, пирьвоє розкрыват ся на : (літературне fete ). Діфтонґ монофтонґує ся на : місто літературного ușoară , noapte . По конзонантови перидні голосні роблят ся централными, а діфтонґ монофтонґує ся на : f місто літературного singur, seară, zeamă, jir, țin, zi. Конзонанты мавут май малу палаталізацію, ги у літературному языкови, и посериднювут слідувучоє стає : місто літературного cer, ger.Matilda Caragiu-Marioțeanu, Compendiu de dialectologie română, Editura Științifică și Enciclopedică, 1975, p. 159 По губных конзонанту, стає , а діфтонґ монофтонґує ся на : місто літературного merg, meargă, pe. Надголошеный діфтонґ монофтонґує ся на в кунцьовых позіціях: місто літературного avea, vrea. Діфтонґ мінят ся на у даякых словах: місто літературного băiat, muiat. Девокалізовані находят ся в кунцьовых позиціях: місто літературного păcurar, cer. Діфтонґ монофтонґує ся на : місто літературного câine, mâine, pâine. Етімолоґічноє усокочує ся у словах, гий îmblu, îmflu, întru (літературне umblu, umflu, intru). Архаічні усокочувут ся у словах, гий (літературноє ).Matilda Caragiu-Marioțeanu, Compendiu de dialectologie română, Editura Științifică și Enciclopedică, 1975, p. 171 Конзонанты палаталізувут ся сперед перидньыми голосными: місто lemne, vine. Палаталізація губных сперед перидньыми голосными має особенні формы: стає : місто piele; стає : місто bine; стає : місто mic; стає : місто să fie; стає : місто vierme.

Присвуйный артікел є незмінный: a meu, a mea, a mei, a mele („муй/моє“, поруняйте из літературным al meu, a mea, ai mei, ale mele). Проґсімалні займенникы ближе ид свойим латінськым коріням: aista, aiasta. даякі часослова 1 і 4 конюґацій не берут суфіксы -ez и -esc: lucră, mă rușin, străluce („ун робит“, „я ганьблю ся“, „ун сяє“, поруняйте з літературным lucrează, mă rușinez, strălucește). Айбо суфікс -esc даколи появляє ся у часословах, што го не мавут у літератури: împărțăsc, omorăsc, simțăsc („я розділюву“, „я убиваву“, „я чуву“, поруняйте из împart, omor, simt). У вкремых формах часослув звук замінят ся инакыма звуками: („я кажу“, „я йду“, поруняйте из spun, vin). Ся особенность є сполочнов из валашськым діялектом. Помучноє слово в складенуй формі перфекта діля 3-ої особы є o у єднині і or / o у множині: („ун указав“, „уни вказали“, поруняйте із a zis, au zis). Формы тритьої особы субжунктива, єднины и множины, вызиравут сяк: să deie, să steie, să beie, să vreie, із кунцьом, в тот час гий у літературному языкови є să dea, să stea, să bea, să vrea, ending in . Плусквамперфект можут будовати ся аналітічно: m-am fost dus, am fost venit („я быв пуйшов“, „я быв прийшов“, поруняйте из літературным mă dusesem, venisem). Часослова a aduce („приносити“) і a veni („приходити“) мавут особні імператівні формы: adă, vină (літературноє adu, vino). Є сполочна тендинція скорочовати слова: o fo (літературне a fost), Gheo ( вмісто Gheorghe, мужськоє имня) и т. д.

Лексічні особенности Специфічні слова: a cușăi („смаковати“, літературноє a gusta), cocon („дітина“, літературноє copil), pup („бутон косиці“, літературноє boboc), potică („патика“, літературноє farmacie), zierme („змія“, літературноє șarpe).

Приклады Мараморошськый діялект:

Румынськый літературный штандарт: Se roagă lui Dumnezeu, își face cruce și zice: Doamne, ajută-mi. Și femeia ia un ou și-l sparge de car, ca să-i fie ușoară arătura, ca și oul.

Товмачіня по русинськы: „Уна ся молит ид Богови, ерстит ся тай говорит: ‚Боже, поможи ми. А жона бере яйце тай розбиват го уб вуз, убы плугованя было леткоє, ги яйце.“

Бібліоґрафія Ilona Bădescu, „Dialectologie“, навчалный матеріал для Універзідії в Крайови (румынськый). Vasile Ursan, „Despre configurația dialectală a dacoromânei actuale“, Transilvania (new series), 2008, No. 1, pp. 77–85 (in Romanian) Elena Buja, Liliana Coposescu, Gabriela Cusen, Luiza Meseșan Schmitz, Dan Chiribucă, Adriana Neagu, Iulian Pah, Raport de țară: România, звід крайины для Проґрамы цілийоживотного ошколованя MERIDIUM (румынськый).

Пудміткы

Далшоє читаня Mioara Avram, Marius Sala, Enciclopedia limbii române, Editura Univers Enciclopedic, 2001 (in Romanian)

Никай втож Румынськый язык Румынська фонолоґія Румынські діалекты Крішанськый діалект Банатськый діалект Молдовськый діалект

Удкликаня

Катеґорія:Румыния Катеґорія:Мараморош Катеґорія:Діалекты Катеґорія:Языкознавство