Władysław Siemaszko (pseudonym Wir; * 8. jún 1919, Curitiba† 11. december 2025Nie żyje Władysław Siemaszko. Miał 106 lat) bol poľský právnik, kombatant Armii Krajowej, kresový aktivista, od 80. rokov 20. storočia výskumník volynského masakra počas druhej svetovej vojny. Rytier Radu bielej orlice.
Životopis Ako syn poľského diplomata žil v rokoch 1924 až 1944 vo Volyni. V roku 1940 ho sovietsky súd odsúdil na trest smrti (neskôr mu trest zmenil na 10 rokov v pracovnom tábore). Väznený v Lucku do júna 1941 sa vyhol masovej poprave zo strany NKVD. V rokoch 1942 až 1944 bojoval v Krajinskej armáde ako dôstojník 27. volynskej pešej divízie. V roku 1945 ho sovietske úrady opäť zatkli a následne vydali poľským komunistickým úradom. Vo väzení zostal až do roku 1948. Po vojne absolvoval Právnickú a správnu fakultu Jagelovskej univerzity v Krakove. Až do odchodu do dôchodku pracoval ako právny poradca.
V roku 1984, po publikovaní článku Jerzyho Tomaszewského v časopise „Nurt“, v ktorom autor obvinil Krajinskú armádu z vraždy ukrajinských civilistov, začala veteránska komunita vojakov 27. volynskej divízie Krajinskej armády zhromažďovať svedectvá o udalostiach z obdobia rokov 19431944. Dokumentačná práca, ktorá sa v tom čase začala, viedla k publikáciám Władysława Siemaszka a jeho dcéry Ewy Siemaszko o zločinoch spáchaných ukrajinskými nacionalistami proti Poliakom na Volyni.Musieliśmy pokazać tragedię na Wołyniu , „Nasz Dziennik”, 22.–23. 11. 2008 [prístup 6 august 2010]
Jeho štúdiu publikovanú v roku 1990 s názvom Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu, ktorú napísal spolu s J. Turowskim, kriticky zhodnotil Andrzej Leon Sowa„Zamieszczony w książce materiał nie został opracowany przez autorów krytycznie, lecz jedynie uporządkowany chronologicznie – stąd wątpliwe są daty, podawana liczba ofiar (raz pisze się o liczbie ofiar, innym razem o liczbie rodzin), a nawet nazwy miejscowości. Nie wykluczone, iż niektóre wydarzenia podawane są dwukrotnie, tyle że z innymi datami. (...) Jeszcze większe zastrzeżenia wzbudzają wątpliwe metodologiczne próby dokonania całościowej oceny liczby ofiar polskich na Wołyniu. Stąd też praca doczekała się ocen krytycznych, tak ze strony polskiej, jak i ukraińskiej.” Andrzej Leon Sowa – „Stosunki polsko-ukraińskie 1939–1945”, Kraków 1998, s. 22–23. Jest to ocena pracy W. Siemaszki i J. Turowskiego Zbrodnie nacjonalistów ukraińskich dokonane na ludności polskiej na Wołyniu 1939–1945 wydanej w 1990. a ukrajinský historik Ihor IljuszynIhor Iljuszyn – „UPA i AK. Konflikt w Zachodniej Ukrainie (1939–1945)”, Warszawa 2009, , s. 34-37 sa tiež kriticky vyjadril ku knihe „Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945“. Túto štúdiu zase pozitívne zhodnotili poľskí historici – Grzegorz Hryciuk„Największą wartość merytoryczną ma imponujące pod względem objętościowym, będące efektem wieloletniej benedyktyńskiej pracy, opracowanie Władysława i Ewy Siemaszków. Przynosi ono najpełniejsze, co nie oznacza, że bezdyskusyjne, zestawienie i dokumentację polskich ofiar.” Grzegorz Hryciuk – Przemiany narodowościowe i ludnościowe w Galicji Wschodniej i na Wołyniu w latach 1931–1948, Toruń 2005, , s.14 a Grzegorz Motyka.„Książka ta w wersji faktograficznej jest trudna do przecenienia. Autorom, po wykonaniu benedyktyńskiej wprost pracy, udało się zebrać ogromne bogactwo informacji na temat losów Polaków na Wołyniu. Niestety jest ona znacznie słabsza w części analitycznej.” Grzegorz Motyka, Ukraińska partyzantka 1942–1960, Warszawa 2006, , s.26 Pozitívne ju ohodnotil aj Ryszard Szawłowski.„Podsumowując całość: dzieło Siemaszków doskonale dokumentuje całokształt ludobójstwa ukraińskiego na Polakach na Wołyniu w latach II wojny światowej. Stanowi w swej dziedzinie to, co w świecie anglosaskim określa się często jako definitive work – pracę ostateczną w sensie pełnego, dogłębnego i obiektywnego przebadania tematu.” – Ryszard Szawłowski, Przedmowa [w:] Władysław Siemaszko, Ewa Siemaszko, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945, Varšava 2000, , s.21.
Často osobne poskytoval pomoc Poliakom žijúcim na Volyni tým, že im poskytoval potrebnú materiálnu pomoc.„Biuletyn informacyjny 27 DWAK”, nr 3( 35), Warszawa lipiec-wrzesień 1992, s. 16
Ocenenia a vyznamenania Medaila Polonie Mater Nostra Est (2002). Literárna cena Józefa Mackiewicza spolu s jeho dcérou Ewou za monografiu Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939–1945Pamięć i sprawiedliwość, Instytut Pamięci Narodowej, ISSN 1427-7476 (recenzja) (2002).Nagroda Mackiewicza 2003 Veliteľský kríž Rádu Polonia Restituta za vynikajúce zásluhy o nezávislosť Poľskej republiky (2007)M.P. z 2007 r. nr 59, poz. 678 Medaila „Pro Memoria“ s jeho dcérou Ewou (2010) Cena Strážcu národnej pamäti s dcérou Ewou (2011) Rad Bielej orlice ako uznanie za vynikajúce zásluhy v dokumentovaní a šírení historickej pravdy, za aktivity pre komunity veteránov (2019)
Referencie
Iné projekty
Externé odkazy Kríže z Przebraže, obsahuje krátky životopis W. Siemaszka (archív, 2008) Siemaszkowie na webe akcja.pl (archív, 2010) Životopisná poznámka na webovej stránke IPN (archív, 2012)
Kategória:Osobnosti z Curitiby Kategória:Poľskí právnici Kategória:Poľskí historici Kategória:Absolventi Uniwersytet Jagielloński Kategória:Kustód národnej pamäti Kategória:Laureáti Literárnej ceny Józefa Mackiewicza Kategória:Nositelia Radu Polonia Restituta Kategória:Nositelia Radu bielej orlice Kategória:Nositelia Medaily Polonia Mater Nostra Est Kategória:Nositelia Medaily Pro Memoria Kategória:Príslušníci Krajinskej armády Kategória:Odsúdení na trest smrti Kategória:Storoční ľudia