thumb|right|Poređenje 2,5 kg sala (žute boje, sa hemijskom olovkom radi uvida u veličinu) i 2,5 kg čistog mišića (crvene boje).
150п|thumb|Merenje telesne težine. Dijeta je način ishrane, koji u nekim slučajevima prerasta i u način života, a koji se uglavnom praktikuje u borbi protiv gojaznosti, kao i nekih drugih kao npr. celijakija, dijabetes ili razne netolerancije i alergije, kao npr netolerancija na gluten ili laktozu. Standardna pojednostavljena teorija kaže da se telesna težina može smanjiti unošenjem hrane sa manjim brojem kalorija, i povećanjem fizičkih aktivnosti i vežbanjem. Problem s ovom definicijom je da vežbanje u opštem slučaju povećava mišićnu masu, gde mišići imaju znatno veću gustinu od sala pa usled vežbanja može da dođe i do povećanja mase, ali smanjenja masnih naslaga. Primer nepodesne ishrane su slatkiši.
Telo gori kalorije da bi funkcionisalo. Deo kalorija se troši i na varenje. Mišići gore ponajviše kalorija, tako da je opšte pravilo da što više mišića neko ima, to brže gubi kilograme. Iz ovog razloga se u poslednje vreme dizanje tegova preporučuje za mršavljenje.
Neki ljudi opet praktikuju dijete zarad povećanja telesne mase, i to uglavnom u obliku mišićne mase. Dijeta se može praktikovati i u cilju održanja telesne mase. Postoje i dijete koje prate određena verovanja, kao npr postovi, halal, košer dijete.
Dijete koje podstiču mršavljenje se mogu podeliti u četiri kategorije: dijete sa niskim unosom masti, dijete sa niskim unosom ugljenih hidrata, dijete sa niskim unosom kalorija, i dijete sa izuzetno niskim unosom kalorijama. Ljudsko telo kroz ishranu konzumira proteine i masti kao gradivne materije, i masti i ugljene hidrate kao izvore energije. Kalorija je jedinica količine energije, tako da smanjenje unosa masti i/ili ugljenih hidrata kroz ishranu, samo po sebi predstavlja smanjenje unosa kalorija.
Metaanaliza 6 nasumično odabranih kontrolnih ispitivanja je pokazala da ne postoje razlike između osnovnih tipova dijeta u samom gubljenju kilograma, i sve rezultiraju sa gubitkom od 2–4 kg. U periodu od dve godine, sve dijete sa smanjenim kalorijama rezultiraju jednak gubitak težine, nebitno koji makronutrijent je odabran kao glavna namirnica. U opštem slučaju, najefektivnija je ona dijeta pri kojom subjekat s uspehom konzumira manji broj kalorija od uobičajenog. To znači da je nekim ljudima lakše da smršaju na voću (niske masti) a drugima na mesu (niski ugljeni hidrati).
Američka fiziološka asocijacija (APA) je pokazala da "dijete ne dovode do održivog gubitka telesne mase ili poboljšanja zdravstvenog stanja za većinu ljudi." Ovaj fenomen se često naziva "Jo-jo efekat" jer se težina, poput igračke uvek vraća. Druge studije pak pokazuju da prosečna osoba ipak uspeva da se trajno reši dela kilaže nakog dijete. Mršavljenje dijetama može poboljšati zdravstveno stanje onih koji su okarakterisani kao nezdravi, ali takođe može i da neznatno poveća mortalitet kod inače zdravih ljudi.
Dijete su veoma aktuelne, jer je sve veći broj gojaznih ljudi. Važno je odabrati dijetu koja odgovara datoj osobi, tako da se osoba može lako pridržavati odrednica, a sve uz konsultacije sa doktorom. Ovo je dovelo do velikog broja dijeta koje se često nazivaju "ćef dijete (fad diets)". Prva takva "ćef" dijeta je bila "Banting", po Vilijamu Bantingu koji ju je osmislio. U pamfletu koji je objavio 1863-e godine, "Reč o korpulentnosti, adresirano javnosti (Letter on Corpulence, Addressed to the Public)", on je obrazložio osnove posebne dijete, niske u ugljenim hidratima, i niske u kalorijama, zahvaljujući kojoj je i on sam izgubio veliki broj kilograma. Još jedan popularan primer ćef dijete bi bila čuvena "Atkins dijeta". U opštem slučaju se mogu podeliti na spore i brze dijete, gde su brze dijete primamljive jer se za kratko vreme može izgubiti veliki broj kilograma, ali su i na meti nutricionista i doktora jer mogu biti loše po zdravlje.
Istorija
thumb|Vilijam Banting, je popularizovao jednu od prvih dijeta za mršavljenje još u 19 veku. Jedan od prvih dijetologa je bio Engleski doktor Džordž Čejn. On sam je bio izvanredno gojazan i stalno je konzumirao velike količine bogate hrane i pića. Započeo je vegetarijansku dijetu, konzumirajući samo mleko i povrće, i ubrzo povratio svoje zdravlje. Počeo je javno da preporučuje ovakav način ishrane svima onima koji su patili od preterane gojaznosti. 1724-e, je objavio "Esej o zdravlju i dugom životu (An Essay of Health and Long Life)", u kome je preporučio vežbanje i svež vazduh, kao i izbegavanje tzv luksuznih hrana.
Škotski vojni hirurg, Džon Rolo, objavio je "Zapisi o slučaju dijabetesa (Notes of a Diabetic Case)" 1797-e. Opisao je kako mesnata dijeta povoljno deluje na obolele od dijabetesa, bazirajući ovu preporuku na otkriću glikozurija, doktora Metju Dobsona. Koristeći se Dobsonovom test procedurom (test na glukozu u urinu), Rolo je zaključio da dijeta bazirana na mesu, daje dobre rezultate kod oboljenja koje se danas naziva dijabetes tipa 2.
Prva popularna dijeta bila je "Banting" dijeta, po Engleskom pogrebniku Vilijemu Bantingu. On je 1863-e, napisao buklet, koji je sadržao plan ishrane koga se on lično, s uspehom, pridržavao. Njegova dijeta se sastojala od četiri obroka dnevno, uključujući meso, zeleniše, voće, i suvo vino. Akcenat je bio na izbegavanju šećera, slatkih hrana, skroba, piva, mleka i butera. Bantingov pamflet je ostao popularan u godinama koje su usledile i postao je model na kom se baziraju moderne dijete. Popularnost pamfleta je bila tolika da je pitanje "Da li bantuješ?" vremenom preraslo na sve dijete. Njegov pamflet je ostao u štampi čak i u 2007-oj godini.
Prva knjiga o mršavljenju koja je promovisala tzv "brojanje kalorija", i prva knjiga o mršavljenju koja je postala best-seller, bila je "Dijeta i zdravlje: Ključ za brojanje kalorija" objavljena 1918-e, a autorka je bila Američka doktorka i kolumnista Lulu Hant Peters. Kod nas je računanje kalorija notirano 1926, kao „najnovija ludorija mode”.„'Jedite s pisaljkom u ruci!'”, Politika, 11. jun 1926, str. 4
Vrste Dijeta
Standardna zapadnjačka dijeta
Standardna zapadnjačka dijeta, koju neki nazivaju i standardna američka dijeta, je popularan način ishrane koji ne primenjuje nikakve restrikcije. Ovakva dijeta se praktikuje i kod nas, a glavnicu ishrane predstavljaju žitarice, industrijske prerađevine, hrane koje sadrže velike količine dodatog šećera, gazirani napici, kofein, i sl., sve to praćeno sedentarnim načinom života (hipodinamija), pušenjem, konzumacijom alkohola, i ostalim lošim navikama.
Dijete sa smanjenim unosom masti
Ove dijete podrazumevaju ishranu sa smanjenom količinom masti. Unos kalorija je smanjen pošto je smanjena količina masti. U ove dijete spadaju vegetarijanstvo, veganizam, NCEP dijete.
Dijete sa smanjenim unosom masti su bile promovisane za prevenciju bolesti srca. Smanjenje unosa masti od 35-40% od ukupnih kalorija na 15-20% se pokazalo kao efikasna mera u smanjenju totalnog holesterola i holesterola niske gustine, tzv lošeg holesterola, za oko 10 do 20%.
thumb|right|Kompletni podaci u studiji sedam država Ansela Kiza.
Jako dugo je važilo uverenje da do ovog smanjenja holesterola u krvi, dolazi usled redukcije zasićenih masnih kiselina (životinjskih masti) u ishrani, pošto su ove masti po pravilu bogate holesterolom. Tokom godina, izvršene su mnoge studije koje su pokazale vezu između povišenog holesterola i životinjskih masti. Jedna od najpoznatijih je "studija sedam zemalja" Ansela Kiza. Kiz je, između ostalog, na dijagramu prikazao odnos između unosa zasićenih masti po državama, i broja srčanih oboljenja u tim državama, i rezultat je više nego jasno pokazao vezu između ovakve dijete i srčanih oboljenja. U godinama koje su usledile, veliki broj drugih studija je pokazao slične rezultate. Pokazalo se da zasićene masti povećavaju ukupni i LDL holesterol i samim tim je pokazana veza između zasićenih masti i srčanih oboljenja.
U skladu s ovim, dijete su se jako dugo pridržavale ideje da smanjenje životinjskih masti ne samo da dovodi do gubitka telesne mase, već i do poboljšanja zdravlja. Skoro je otkriveno da Anselova studija nije počela sa sedam zemalja. Broj država koje je on proučavao je bio mnogo veći, ali je na kraju on odbacio sve rezultate koji se nisu uklapali u njegovu teoriju. Ovakvo lažiranje rezultata se nažalost često sreće u svetu nauke i naziva se "sklonost ka potvrđivanju sopstvenih pretpostavki (conformation bias)". U skorije vreme se javljaju nove studije koje u potpunosti ili delimično opovrgavaju Anselove zaključke. Šta više sve su češće tvrdnje da su upravo životinjske masti dobre za zdravlje (misli se na organski gajene životinje), dok ga biljne masti narušavaju.
Obrazloženje ovog paradoksa je da telo samo proizvodi holesterol, i to kao reakciju na inflamacije. Smanjenjem upala u organizmu, smanjuje se i količina holesterola u krvi. Omega-6 masne kiseline, koje preovlađuju u biljnim uljima, su jedan od brojnih izazivača upala, pa samim tim i jedan od uzročnika povišenog holesterola. Suzbijanje inflamacije, pa samim tim i smanjenje holesterola, se postiže tek onda kad konsumpcija omega-3 masnih kiselina u organizmu bude gotovo izjednačena sa unosom omega 6. Glavni izvori omega 3 masnih kiselina su pre svega masne ribe poput skuše, koštunice poput Badema, i organski gajena crvena mesa.
NCEP dijete
NCEP dijete, tip I i tip II su dijete namenjene ljudima sa visokim holesterolom u krvi. Ideja da se smanjenim unosom masti, posebno zasićenih masti životinjskog porekla, smanji i holesterol u krvi. Ova teorija je opovrgnuta brojnim istraživanjima.
Metaanaliza 16 zasebnih istraživanja u trajanju od 2–12 meseci je pokazala da dijete sa smanjenim unosom masti, bez namernog smanjenja unosa kalorija, rezultiraju gubitkom od 3.2 kg u odnosu na standardnu dijetu.
Vegetarijanstvo i veganizam
Vegetarijanstvo je praksa apstinencije od konzumacije mesa, uključujući tu crveno meso, živinu, morsku hranu kao i meso ostalih životinja.
Varijacije vegetarijanstva su: ovo-vegetarijanske dijeta koja dozvoljava jaja, ali ne i mlečne proizvode; lakto-vegetarijanske dijeta koja dozvoljava mlečne proizvode ali ne i jaja; i ovo-lakto vegetarijanske dijeta koja dozvoljava i jaja, i mlečne proizvode.
Veganska dijeta ne dozvoljava ništa od životinjskih proizvoda, a isključuje i jaja, mlečne proizvode, pčelinji vosak, i med.
Vegetarijanstvo i veganstvo nisu samo načini ishrane, već i način života, pa ponekad uključuju i apstinenciju od nekih nejestivih proizvoda klanja životinja (kod tzv "etičkog vegetarijanstva"), kao što su koža, pa čak i svila za odeću, i guščija mast za obuću.
Ozbiljan problem veganske dijete predstavlja činjenica da konzumacija isključivo hrane biljnog porekla, čovek ne može da unese vitamin B12, koji se isključivo nalazi u proizvodima životinjskog porekla.
Fat-free proizvodi
Decenije promocije štetnosti masti u ljudskoj ishrani su rezultirale velikim brojem proizvoda koji nose oznaku "fat free" - "ne sadrži masti". Mada ovakav natpis sugeriše da je proizvod dijetalan i zdrav, on nije nijedno. Ukus hrane leži ili u mastima ili šećerima. Svi proizvodi koji ne sadrže masti su zasićeni šećerom inače ne bi imali nikakav ukus.
Dijete sa smanjenim unosom šećera