Informaciono komunikacioni sistem (, , ) je sagledavanje funkcija i uloge medijskog sistema. Njega pored sredstava masovnog informisanja čine, institucionalno/organizaciona sredina (agensi kao sto su političke, partije, država, ekonomske organizacije, religijske institucije, profesionalne grupe), i primajući podsistem (publika i javnost).
Definicija informaciono komunikacionog sistema Informaciono komunikacioni sistem zapravo je skup posebnih institucija, kanala i aktivnosti pomoću kojih grupe specijalista (na način koji je utemeljen društvenim normama) informišu javnost o djelovanju pojedinaca, grupa, institucija i organizacija. Njegova je svrha omogućavanje masovnog pristupa informacijama i transparentnost vlasti i drugih organizacija u društvu.
Informaciono komunikacioni sistem ne može biti ni potpuno otvoren, ni potpuno zatvoren. U njegovoj prirodi je težnja ka što većom otvorenošću, jer on postoji da bi omogućio opticaj, a ne samo protok informacija.
Postoje dvije dimenzije njegove otvorenosti/zatvorenosti: unutrašnja podrazumijeva globalno društvo kojem taj informaciono komunikacioni sistem pripada; spoljašnja se tiče odnosa informaciono komunikacionog sistema prema okruženju, odnosno prema informaciono komunikacionom sistemu drugih globalnih društava, ili prema međunarodnoj zajednici kao cjelini. Ove dvije dimenzije su međusobno povezane.
Nastanak informaciono komunikacionog sistema Istorijski gledano, informaciono komunikacioni sistem nastao je umnožavanjem kanala koji pospješuju i ubrzavaju ljudsku komunikaciju. To je tehnološka osnova njegovog nastanka i razvoja. Socijalnu osnovu čine niti kulturnih (duhovnih) tvorevina, jer je informaciono komunikacioni sistem složen proizvod ljudskog duha, kojim u obliku informacija protiče mnoštvo ideja (proizvoda socijalne i individualne imaginacije), umjetnosti, mitova i saznanja.
Od svoje pojave na planeti Zemlji, čovjek je neprestano razvijao svoje sposobnosti, ali ne manje i sredstva koja su zadovoljavala njegovu temeljnu potrebu za komuniciranjem. Mnoga od tih sredstava nisu kanali koji bi spadali u ono što danas smatramo sastavnim dijelom informaciono komunikacionog sistema. U te istorijske oblike komunikacionih kanala mogu se ubrojiti razmjena i trgovina, saobraćaj, velike migracije naroda, pa čak i ratni sukobi.
Riječ je o dodiru i susretu pripadnika različitih kultura, za šta se u antropologiji koristi termin kulturni kontakt, a u komunikologiji je to međunarodno komuniciranje. Ovaj susret po svom trajanju može da bude kratkotrajan ili dugotrajan, a prema intenzitetu površan ili dubinski. Sva pomenuta kretanja, posrednička sredstva i situacije nisu komunikacioni kanali u punom savremenom značenju tog izraza. Sa razvojem pravih komunikacionih tehnologija, oni obuhvataju srazmjerno sve manji obim komuniciranja u okvirima svakog pojedinog društva, a prelaze u svjetske okvire. Edvard Sapir (1969) sve te sposobnosti označava zbirnim terminom primarne tehnike komuniciranja. Tek na složenijim nivoima civilizacijskog razvitka nastaju i primjenjuju se savršenija, specijalizovana sredstva komuniciranja za koje Edvard Sapir koristi naziv sekundarne tehnike komuniciranja.
Jezik u svojoj verbalno-zvučnoj formi i načini njegovog fiksiranja u materijalnim simbolima (pismo), spada u predistoriju informaciono komunikacionog sistema u pravom smislu. I samo pismo u svom prvom stadijumu (piktografskom), odslikavalo je oskudan duhovni svijet čovjeka tog vremena. Tek kada se prešlo na fonetsko pismo, stvorena je mogućnost da se pismeno komuniciranje neslućeno ubrza, a da se civilizacijske tekovine nematerijalne prirode lakše prenose na nove generacije. Jezička forma se razbila na osnovne jedinice - foneme, a svaki glas je označen distriktivnim, likovnim simbolom. Tako se bogatstvo jezika formalizuje kroz ogroman broj kombinacija fonema, odnosno slovnih simbola. Slovna jedinica mogla je da se standardizuje, a zatim na različite načine fiksira radi višekratne upotrebe. (R. Bugarski, 2000)
U svom istorijskom razvoju, čovjek je stvarao sve složeniju organizaciju društva. Država je sigurno jedna od najkompleksnijih civilizacijskih tvorevina. U takvim uslovima, organizovani kanali za protok informacija pokazali su se kao neophodni, jer bez njih ne bi bilo moguće funkcionisanje sve složenijeg društvenog sistema. Primjer za to su društva nastala u slivovima velikih rijeka - Inda, Tigra, Eufrata i Nila.
Tek 1456. godine, kombinovanjem otkrića i iskustava evropske i kineske civilizacije - Johan Gutenberg je pošao za rukom izum prese sa pokretnim slovima kao osnove za razvoj civilizacije knjige. Sa ovim izumom, koji se smatra prekretnicom u svijetu komunikacije uopšte, nastaju sekundarne tehnike komuniciranja. Komunikaciona tehnologija poslije toga je prošla mnogo izvanredno brzih revolucija. Slijedili su izumi telegrafa, telefona, filma, radija, televizije i multimedija.
Komunikacioni kanali vremenom su se povezivali sa svojim institucijama i subjektima i tako su nastajali raznovrsni tipovi informaciono-komunikacionog sistema. Prema svojim ciljevima i učincima, masovno komuniciranje ima dominantan uticaj na političke procese u savremenom društvu (svako vođenje politike podrazumijeva upotrebu sredstava za masovno komuniciranje).
Političko komuniciranje kao vid masovnog komuniciranja, obično se shvata kao proces koji se iz malobrojnih centara usmjerava ka velikoj masi pojedinaca. Ipak, njegova priroda je takva da je treba shvatiti kao razmjenu informacija između društvenih grupa.
Dvije nužne pretpostavke za nastanak informaciono komunikacionog sistema su grupe i institucije.
Grupe su najvažniji subjekti političkog komuniciranja u savremenom društvu. Kao subjekti društvenog komuniciranja, prije svega se ističu najveće grupe-klase, a potom srednje i male društvene grupe.
Neizbježno se postavlja pitanje da li su mediji po sebi društveno i politički neutralni. Mišljenja istraživača svrstavaju se u četiri grupe: Neutralnost - mediji su politički neutralni, čak i apolitični. Demokratska usmjerenost - postojanje više vrsta medija omogućava pružanje više vrsta informacija. Elitizam - mediji stvaraju uska grla, koja su pod kontrolom pripadnika elite. Suprotstavljeni uticaji - pozitivni i negativni uticaji medija se isprepliću i djeluju na različite načine. Tako na primjer, televizije jeste "prozor u svijet", ali i ograničenje za istinske oblike neposredne društvenosti. Ova četiri stanovišta predstavljaju valjanu osnovu za zaključak da su mediji, odnosno, njihova tehnička svojstva, ipak samo pretpostavka za nastanak sistema, koja se realizuje na različite načine u zavisnosti od odnosa snaga (ekonomskih, političkih) u svakom konkretnom društvu.
Pretpostavke funkcionisanja informaciono komunikacionog sistema
Komuniciranje je jedno od najsloženijih, najobuhvatnijih i svakako najdinamičnijih aktivnosti u ljudskom društvu. Ono je jedna od njegovih neospornih konstanti. Sve veći broj naučnika (sociologa, antropologa, psihologa) smatra da se ne može ni pokušati definisanje ljudske zajednice, a da se ne krene od tvrdnje da se upravo procesom komuniciranja ona neprestano konstituiše i samoobnavlja u socijalnom prostoru i vremenu.-{Foss, K. & Littlejohn, S. (2008). Theories of Human Communication, Ninth Edition. Belmont, CA.}-
Iz perspektive komunikologije, čovjek je -{„animal simbolicum“}-. On je izgradio svijet informacija, (simbola, riječi) i u njemu živi isto onako kako živi u svijetu drugih ljudi i stvari.-{Berger, C. R., Calabrese, R. J. (1975). Some Exploration in Initial Interaction and Beyond: Toward a Developmental Theory of Communication. Human Communication Research, 1, 99–112.}- Ukoliko nema društva, ne može biti ni komuniciranja.
Vrste komunikacije Postoji pet vrsta komunikacije: Intrapersonalna komunikacija. Riječ je o unutrašnjem govoru tokom kojeg se obraćamo samima sebi, razmišljamo o našim namjerama, aktivnostima i porukama koje tek namjeravamo da uputimo drugima, ili smo ih od drugih primili. Interpersonalna komunikacija. Uspostavljanje odnosa sa drugima, upoznajemo ih, kao i njihov odnos prema nama. Grupna komunikacija. Mi povezani sa drugima, razmjenjujemo ideje i mišljenja, nastojimo da utvrdimo zajednička interesovanja, da formulišemo i pokušamo da riješimo probleme koji su zajednički za sve pripadnike grupe. Masovna komunikacija. U ovoj vrsti komunikacije važnu ulogu igraju mediji koji nastoje da nas informišu, zabave ili ubijede. Svojim navikama, očekivanjima i interesovanjima mi povratno utičemo na medije. Da bi bili čitani, slušani i gledani, oni moraju da nam prilagode, kako formu, tako i sadržaj. Interkulturna komunikacija. Radi se o susretanju pripadnika drugih društava i kultura. Mi ih doživljavamo kao strance čiji se jezik, često razlikuje od našeg. Pored razlike u jeziku, javljaju se i kulturne i normativne razlike, kao i drugačija predstava o prostoru i vremenu u kojem se nalazimo.
Informaciono komunikacioni sistem je u svakom svom pojavnom obliku - kako u istorijskoj, tako i u uporednoj perspektivi tijesno povezan sa sistemima ostalih ključnih društvenih institucija i zato, poput sistema spojenih sudova, reaguje na svaku promjenu globalnog društvenog sistema u koji je uklopljen.
"Daniel Lerner", 1960 - „Ljudi koji žive u političkoj zajednici razvijaju modele za rasprostranjivanje informacija, kao što to rade za rasprostiranje drugih proizvoda. Modeli informacionih tokova su u mnogo tačaka u interakciji sa modelima moći, bogatstva, statusa i drugih vrijednosti koje stvaraju sistem; to znači da institucionalna promjena u jednom modelu izaziva odgovarajuću i uslovljenu promjenu u drugom.“
Iako je komuniciranje u najvećoj mjeri odraz ljudske sposobnosti i slobode, ono se svjesnom društvenom akcijom oblikuje u informaciono komunikacioni sistem koji ga usmjerava i kanališe, ali nerijetko ograničava i zabranjuje.
U osnovi nove ekonomije je razmjena informacija pri čemu se uspostavlja novi odnos između ekonomskih proizvodnih snaga i kulturnog kapitala društva. Robert.l.Shiler, (2001.) ukazuje da upravo ova oblast postaje vodeća u onim društvima koja su iz postindustrijske faze prešla u epohu dominacije informacionih tehnologija, čija je osnova prenos roba materijalne prirode- informacija. Industrije sadržaja- , poznatim i kao , zasnivaju se na intelektualnoj svojini i u osnovi se bave informacijama. Industrije sadržaja uključuju, kako proizvođače (produkcione timove, umjetnike, i tvorce softvera ), tako i distributere (elektronske medije, izdavačku industriju, i telekome).
Prema mišljenju Manuel Castels (1999), nastaje nova civilizacijska tvorevina- Dualni grad koji, sa jedne strane odlikuje stvaranje kosmopolitska elita koja je funkcionalno, ekonomski i kulturno u dnevnom dodiru sa cijelim svijetom. Sa druge strane, |tribalistička lokalna zajednica se u okviru svojih lokalnih identiteta suprotstavljaju odlikama kosmopolitske elite. I jedan i drugi grad podjednako su živi i stvarni. Svako od nas živi na razmeđi jednog i drugog - pripadajući im istovremeno u manjoj ili većoj mjeri.
U savremenom društvu najvažniji vid komunikacije je političko komuniciranje. Ovo organizovano, institucionalizovano i masovno komuniciranje u svoje procese uključuje mnogobrojne subjekte društva. Organizuje se i, uslovno rečeno, otpočinje iz čitavog niza društvenih institucija, (država, državni organi, političke stranke, privredna preduzeća, religijske organizacije, nevladine organizacije, itd.). Tu informacije teku unaprijed određenim i tehnički vosokopropusnim kanalima, koji su postali sastavni elementi osnovne infrastrukture društva. Zato se sa pravom govori o informaciona magistrala,(A. Iris, 1999) koje za prenošenje informacija znače ono što za promet robe znače klasični auto-putevi, željezničke pruge i stalne avionske ili brodske linije.
Predmet izučavanja informaciono komunikacionog sistema Predmet izučavanja informaciono komunikacionog sistema se konstituiše na dva nivoa: