300px|мини|Administrativna podela Srbije iz 1915. na osnovu koje se vidi zona odgovornosti za organizaciju zdravstva Austrogarske Austrougarska reorganizacija zdravstva u okupiranoj Srbiji obuhvata čitav niz mera, postupaka i radnji koje je okupator sproveo po zaposedanju srpske teritorije, tokom Prvog svetskog rata. Posle povlačenja srpske vojske pred nadmoćnim austrougarskim, nemačkim i bugarskim snagama krajem novembra 1915. godine, početkom decembra 1915. godine, Centralne sile podelile su Srbiju na austrougarsku i bugarsku okupacionu zonu, dok je nemačka vojska imala svoju takozvanu etapnu zonu. Odmah po ulasku u Srbiju 1. januara 1916. komanda austrougarske vojske izdala je naredbu, na svom okupacionom području obrazovala je Vojno-generalni guvernman, koji je obuhvatao grad Beograd i još dvanaest okruga. U trenutku kada su poslednje ratne godine Centralne sile uđle Srbiju, širom nje harale su zarazne bolesti, tifus, polne bolesti, malarija, ali i slučajevi smrti od gripa ( „španske groznice“), a kako je okupacija trajala sve do jeseni 1918. godine (kada su, posle proboja Solunskog fronta od 15. do 23. septembra, srpska vojska i armije Antante oslobodile teritoriju Kraljevine Srbije), Austrougarska je bila prinuđena da u periodu vladanja Srbijom reorganizuje zdravstvo, posebno ona u epidemiološkom pravcu, kako bi se zdravstvena zaštita stanovništva popravi a broj zaraznih bolesti, već u prvoj godini okupacije u Vojno-generalnom guvernmanu u Srbiji značajno smanjio. Promene su bile sistematične i organizovane jer su okupatori imali nameru da u Srbiji ostanu duže vreme, bez obzira na buduće političko uređenje nakon završetka rata.
Imajući ovo u vidu da je okupatorski režim do tančina uređivao društveni život dekretima, naredbama i slićno, potčinjenom srpskom stanovništvu nije ostavljana ni najmanja mogućnost da učestvovanjr u donošenju bilo kakve odluke od životnog značaja, kako u drugih oblasti života, tako i u reorganizaciji zdravstva. U tom smislu Austrougarsku reorganizaciju zdravstva u okupiranoj Srbiji treba smatrati kao „medicinsku zaštitu po dekretu”.
Uslovi koji su vladali u Srbiji tokom okupacije 300px|мини|Ulazak Austrougarskih okupatora u Srbiju na jesen 1915. Reorganizacija vlasti 300px|мини|Represalije nad stanovnicima okupirane Srbije Na osnovu statusa militarizovane zone između prve linije fronta i pozadine, okupirana Srbija bila je dužna da ispuni sve obaveze koje je okupator nametnuo, što je značilo nemilosrdno održavanje zakona i reda na okupiranim teritorijama, uz maksimalno iskorišćavanje ekonomskih i ljudskih resursa za ratnu ekonomiju i ishranu vojnika i lokalnog stanovništva. Austrougarskom okupacionom zonom upravljao je Vojnogeneralni guvernman sa sedištem u Beogradu. Delatnost okupacione uprave u svakodnevnom životu ogledao se kroz obezbeđivanju reda i mira u okupiranoj Srbiji pre svega primenom drakonskih kazni i brutalnih postupaka prema srpskom narodu, kao i zavođenjem sistema nemilosrdne privredne eksploatacije Srbije.
Nakon što su nekadašnja srpska vlada i srpska administracija raspuštene, vojna administracija preuzela je svu odgovornost. Načelnik štaba bio je podređen guverneru i odgovoran za sve takozvane vojne poslove, uključujući sudske kazne, obaveštajni rad, štampu i žandarmeriju. Civilni komesar bio je zadužen za obrazovanje, infrastrukturu i takse.
Interniranje stanovništva Za vreme okupacije masovno interniranje sprovedeno je četiri puta. Prvo interniranje Sprovedeno je odmah nakon uspostavljanja okupacione uprave. Tada je odvedeno od 20.000 do 25.000 ljudi, uglavnom zarobljenih srpskih vojnika. Drugo interniranje Sprovedeno je kada je 1916. godine Rumunija ušla u rat, jer su se u Srbiji očekivali ustanci i nemiri. Tako je, na primer, u leto 1916. godine iz Beograda internirana 491 osoba, iz Kruševca 132, iz Šapca 114, iz Valjeva 52, iz Užica 41, iz Kragujevca 47 i Smedereva 175. Do novembra 1916. internirano je oko 16.500 lica. Krajem 1916. godina austrougarska Vrhovna komanda naredila je vlastima u okupiranoj Srbiji da više ne smeju da interniraju decu mlađu od 17 godina, žene i muškarce starije od 50 godina, kao ni vojno nesposobne muškarce između 17 i 50 godina. Treće interniranje Usledila je na proleće 1917. nakon Topličkog ustanka. Tada su u internaciju najčešće odvođeni četnici koji su se predali vojnim vlastima. Četvrto interniranje Četvrta masovna internacija bila je u septembru 1918. godine, kada su srpska vojska i trupe Antante izvršile proboj Solunskog fronta.
Prinudni rad Koristeći se „Pravilnikom o zakonima i običajima suvozemnog rata” (poznatijim kao Haška konvencija iz 1907. godine), uzimani su taoci i uveden je prinudni rad. Lokalno stanovništvo je moralo da radi na izgradnji puteva ili na imanjima, što je suštinski predstavljalo podršku austrougarskim ratnim naporima. Iako je regrutovanje okupiranog stanovništva bilo zabranjeno, ono je sprovođeno među muslimanima (Turcima i Albancima). Privatna svojina oduzimana je za potrebe rata, a dosta lokalnog nižeg činovničkog kadra izgubilo je posao. Dok su austrougarski vojnici mađarskog i hrvatskog porekla bili izuzetno surovi prema lokalnom stanovništvu, solidarnost sa okupiranim Srbima pokazivali su Česi i pripadnici drugih južnoslovenskih naroda, npr. Slovenci.
Uslovi života Gradovi i srpska selo ostali sue bez velikog broja stanovnika. Seoske porodice su ostale bez stoke, poljoprivrednih alata i mašina, name-štaja i pokućstva. Mnoge kuće bile su porušene, a uništeni su putevi i pruge.
Metode koje je okupaciona vlast koristila s ciljem uvođenja sistema raspodele životnih namirnica i snabdevanja srpskog stanovništva svedene su na razna ograničenja i strogu racionalizaciju domaće potrošnje, rekviziciju i oduzimanje svih vrsta namirnica, oduzimanje na bazi dobrovoljne predaje, kao i koncesioniranje i monopolisanje pojedinih privrednih dobara. Naredbom je ozakonjeno oduzimanje najvažnijih poljoprivrednih proizvoda od seljak i ukinuto pravo na prodaju na pijacama. Okupaciona vlast svake godine zahtevala je da se što više obradivih površina zaseje žitaricama, a celokupnu proizvodnju seljaci su morali da predaju vlastima. Za ishranu su mogli da ostave svega po 300 grama kukuruza dnevno i 42 kilograma pšenice godišnje po članu domaćinstva. Svaka porodica imala je pravo još i na 50 kilograma kukuruza u klipu godišnje. Seljaci nisu smeli da hrane stoku kukuruzom, već samo otpacima od hrane. Za neizvršenje tih naredbi okružne komande izricale su novčane kazne do 5.000 kruna ili zatvor do šest meseci.
Cene životnih namirnica regulisane su propisima o maksimalnim cenama, a za snabdevanje su bile zadužene Centrala za promet robe, Vojna intendantura i Centrala za otkup žetve. Kako bi obezbedila stalan izvor prihoda, Austrougarska je početkom 1916. godine uvela monopol na robu široke potrošnje: so, šećer, papir za cigarete, šibice, petrolej, špiritus. I proizvođači i potrošači bili su podvedeni pod sistem kartica za hranu, državnih prodavnica, racionalne ishrane i obaveze da svoje proizvode predaju državnim ustanovama.
Sve do marta 1916. vlast nije preduzela ništa da bi pomogla stanovništvu, tako da je osnovni način snabdevanja bilo nabavljanja hrane iz okolnih sela, dok je u gradoovima vlado šverc, koji je bio povezan sa podmićivanjem organa vlasti.
Kako je u napred opisanom stanju u Srbiji, značajno narušeno zdrvalje i psihofizička kondicija stanovništa, javljale su se mnogobrojne bolest, a često i epidemije, što je rezultovalo velikom smrtnošću starijih osoba i dece i padom nataliteta. U takvim uslovima, okupaciona sila morala je da organizuje zdravstvenu zaštitu svojih vojnika i službenika, ali i srpskog stanovništva.
Zdravstvene prilike u Srbiji po dolasku okupatora 1915. Okupacijom Srbije u oktobru 1915. godine Austrougarska carevina je sebe dovela u položaj da reorganizuje zdravstvenu službu u okupiranoj Srbiji jer su dvogodišnjim ratom, u ratom opustošenoj zemlji izazvane brojne poteškoće, koje su naročito bile izražene u zdravstvenom pogledu. Austrougarsko okupaciono područje Austrougarsko okupaciono područje, bilo je podeljeno u 13 okruga, koja su obuhvatala površinu od oko 3.088.000 hektara (od čega je otpadalo 2.388.000 hektara na staro područje Srbije, a od prilike 695.000 hektara na albansko, područje, koje je 1913. Srbija tokom Balkanskih ratova zadobila.
Pošto je sveukupno područje Srbije pre bukureštanskog mira iznosilo 4.830.200 hektara, pod austrougarskom upravom našla se polovina tadašnje Srbije, jer je veći deo Srbije bio pod bugarskim upravnim podučjem.
Sveukupno gledano Austrougarsko okupirano područje Srbije odgovaralo je po površini otprilike 20-tom delu monarhije bez Bosne i Hercegovine. Od 13 okruga, koja su činila okupacijono područje nalazili su se i okruzi koji su obuhvatali grad Beograd i njegovu najbližu okolinu. Ovi su okruzi bila podeljeni u 54 kotara, koji su osim beogradske gradske opštine obuhvatali još 853 opština.
Prema podacima statističkog uredu vojne generalne uprave u Srbiji, dobijenim od 10. do 15. jula 1916. godine nako sprovedenog popisa, broj stanovnika izuzevši pripadnike oružane sile Austrougarske monarhije, saveznih država kao i članove njihovih porodica, te ratne zarobljenike: Sveukupni broj stanovnika na okupiranom područja u Srbiji iznosio je oko 1.373.511, Od ukupnog broja 155.484 stanovnika pripadao je albanskim okruzima (76.928 muškaraca i 78.556 žena) U preostalim okruzima u Srbiji gde je živeo pretežno srpski živalj bilo je 1.218.027. stanovnika (498.715 muškaraca i 719.312 žena). Što prema navodima okupatora:
Represivne mere Okupator jr beskompromisno iskorišćavao privredna bogatstva. Odmah po uspostavljanju okupacije upotreba srpskog novca bila je zabranjena, a srpski dinar veštački devalviran za 50% realne vrednosti. Svaki aspekt privrednog života bio je uređivan naredbama: vojska preuzela najvažnija preduzeća, uveden je monopol na najvažnije životne namirnice, zabranjeno je samovoljno klanje stoke, utvrđena su se mesta za meljavu žita i dr.
Dodatnu teškoću predstavljalo je uvođenje prisilnog rada, kuluka, što je psihofizički još viđe narušilo zdravlje stanovništva. Osim građanstva, za teške radove naročito su korišćeni internirci u okviru „radnih četa“, kao i zarobljenici iz Antantinih zemalja (najviše iz Italije i Rusije).
O merama represije okupatora najbolje govori ovaj citat Fon Huga Karhnave preuzet iz njegove knjige Vojna uprava u Srbiji: 300px|мини|Veliki broj leševa na raznim lokacijama u Srbiji, zatekla je Austougarska vojska Epidemiološka situacija u Srbiji s kraja 1915. Kada je savezničk okupaciona vojska ušla u Kraljevinu Srbiju, većina je gradova i mesta bila jr od blata i nečistoće zatrpana, a same kuće su bile prljave pune konjskih otpadaka, jer su za vreme ratnih operacija u njima skrivani konji.Figatner, Milan. „Zdravstveni preporod Srbije, Reorganizacija zdravstva.” (PDF). Liječnički vesnik, God. 39, Zagreb, 15. maj 1917. br.6, str. 230
Bolnica je bilo malo ili nikakvih, a većina postojećih bila je prazne, bez uređaja i instrumenata. Apoteke su takođe bile skoro prazne.
Zdravstvenih kadrova bilo je jako malo jer je ionako mali broj lekara napustio Srbiju sa izbeglom vojskom, tako da je stanovništvo ostalo bez adekvatne lekarske pomoći.
Groblja su bila zapuštena, a brojni grobovi razasuti oko kuća, škola i crkava, jer je zbog velike epidemije pegavog tifusa koja je u Srbiji harao tokom 1914 i 1915. godine umrlo preko 20% stanovništva.