Suzenje oka ili epifora (lat. epiphora) je klinički znak u oftalmologiji, koji se karakteriše upornim ili preteranim suzenje očiju. Izazvano je prevelikom proizvodnje suza (obično refleksno, izazvano bolestima prednjeg očnog segmenta, kao što su kounktivitis, keratitis, trihijaza itd.),, ili neadekvatnom drenažom normalne količine suza. Najčešći uzrok je neadekvatna drenaža suznog filma oka usled začepljenog odvodnog suznog kanala koji se izliva u nosnu šupljinu (nazolakrimalni duktus).
Simptomi se mogu javiti sаmo u jednom ili u obа okа. U većini slučајevа suzenja oka se može efikasno lečiti. Anatomija suznog aparata Suzni aparat oka se u funkcionalnom pogledu sastoji iz tri dela; sekretornog, intermedijarnog i ekskretornog. -{Bobbie Parwar, John Tong, Julian D Perry, Nasolacrimal System Anatomy Mar 5, 2008}- eMedicine
Sekretorni deo suznog aparata Čini suzna žlezda oka (lat. glandula lacrimalis) koja se sastoji iz dva dela; Orbitalnog (lat. pars orbitalis ), koji se nalazi sa unutrašnje strane spoljnjeg zida orbite (nije dostupan našem oku) Palpebralnog (lat. pars palpebralis), koji se nalazi se u spoljnjem uglu oka (dostupan je našem pogledu). Suzna žlezda je složena serozna tubularna žlezda koja ima 10-12 sekretornih odvodnih kanalića. Po histološkoj građi slična je parotidnoj (pljuvačnoj) žlijezdi. Ekskretorni kanalići su pokriveni kuboidnim ćelijskim epitelom, koji u interlobarnim kanalićima prelazi u dvoslojni epitel.
Intermedijarni deo suznog aparata Suze se formiraju u spoljnjem uglu oka, odakle u vidu potočića teku prema unutrašnjem uglu oka i stvaraju suzni potočić (lat. rivus lacrimalis). Deo suza se troši na vlaženje rožnjače, deo isparava, a deo suza se preko kapaka se sliva preko lica kao i u nosnu šupljinu. U unutrašnjem očnom uglu nalazi se suzno jezerce (lat. lacus lacrimalis ) koje grade rubovi kapaka s jedne i polumesečasti nabor (lat. plica semilunaris) sa druge strane. Odatle preko odvodnih suznih kanalića suze odlaze u nosnu šupljinu.
Ekskretorni deo suznog aparata
U blizini unutrašnjeg ugla oka, na ivici gornjeg i donjeg očnog kapka postoje mala ispupčenja (lat. papilla lacrimalis|el}}). Iz ovih papila polaze gornji i donji suzni kanali (lat. canalis lacrimalis superior et inferior) koji odvode višak suza u suznu vrećicu (lat. saccus lacrimalis) koja je smeštena u udubljenju (lat. fossa sacci lacrimalis) na nosnoj kosti. Iz suzne vrećice suze dospevaju oticanjem kroz suzno-nosni kanal () u nosnu šupljinu i završavaju u donjem nosnom hodniku ispod donje nosne školjke. Otvor na ulazu u donji nosni hodnik ograničava polumesečasti nabor () koji, takođe, ima svoje patološko značenje. 500px|мини|центар|Suzni aparat desnog oka: a) Suzna žlezda, b) Suzno jezerce c) Gornji suzni kanal d) Suzna vrećica e) Donja suzna papila f) Donji suzni kanal g) Suzno-nosni kanal
Fiziologija suznog aparata Glavna suzna žlezda, pomoćne suzne žlezde i epitel kouktiva su odgovorni za proizvodnju suza. Nakon lučenja suze se šire po površini oka treptanjem kako bi se stvorio zaštitni film od suze. Svako smanjenje funkcije orbikularnog mišića smanjuje kretanje suza preko očne površine ka suznom sistemu za drenažu.Cassin, B. and Solomon, S. Dictionary of Eye Terminology. Gainesville, Florida: Triad Publishing Company, 1990.
U idealnom slučaju, količina fiziološke sekrecije suza jednaka je brzini drenaže i isparavanja. Pa se tako u proseku, suze stvaraju brzinom od oko 1,2 μl/min, dok refleksna sekrecija moće da naraste do 100 puta. Suze ulaze u suzne kanale brzinom od 0,6 μl/min; dok se oko 90% reapsorbuje kroz sluzokožu nosnosuznog kanala dok 10% odlazi i izliva se u nosnu šupljinu. Suze isparavaju sa površine očiju promenljivom brzinom, ali idealno suzenje isparavanje približno odgovara razlici između bazalne sekrecije i drenaže. Celokupna površina (uključujući suzna jezera u kounktivalne fornikse, marginalnu traku i suzni film) može zadržati samo 8 μl suza u bilo kom trenutku.
Epidemiologija Suzenje oka se može razviti u bilo kom uzrastu. Najčešće se javlja kod bebа stаrosti do 12 meseci i kod odrаslih stаrijih od 60 godinа. Etiologija Pojačano lučenje suza može nastati iz dva razloga: zbog hipersekrecije odnosno pojačanog lučenja suza ili, zbog otežanog oticanja suza. Suzni sistem reguliše delikatnu ravnotežu između proizvodnje i gubitka suza sa malom rezervom za određene poremećaje. Ovakav balans kompromituje činjenica da je sistem podložan stalnom dejstvu ekoloških, fizičkih i bioloških faktora. Neuravnoteženost sistema u bilo kom smislu eventualno može dovesti do suzenje oka. Proizvodnja suza koja ne premašuje gubitak suza direktno dovodi do preteranog lučenja suza koja je stimulisana refleksnom proizvodnjom solze, što može dovesti do suzenja oka. Većina neravnoteža u produkciji suza spada u ove kategorije:
Apozicijske abnormalnosti i loša funkcija pumpe Blokada apsorpcije je sastavni deo održavanja adekvatne ravnoteže fiziologije suza. Ova apsorpcija sprečava prekomerno oblaganje očne površine i minimizira isparavanje suza. Apozicija kapaka je takođe važna za usmeravanje suza preko površine očiju i u lakrmalni sistem za odvodnjavanje. Orbikularis mišić pruža mehanizam pumpe za izlučivanje suza. Sa zatvaranjem kapaka, kontrakcija orbicularisa stvara negativan pritisak unutar lakiralnog sistema za odvodnjavanje, čime propušta tečnost u nosnolakrimalnu vreću. Kada se oči otvoe, mišići se opuste, stvarajući pozitivni pritisak unutar sistema i prisiljavajući suze da otiču iz vreće u kanal. Svaka abnormalnost koja utiče na ovaj mehanizam pumpe ili bilo koji uslov u kome suzne tačkice nisu u apapoziji može proizvesti suzenje oka. Opstruktivni poremećaji drenaže Svako stanje koje sprečava funkciju suznog kanalikularnog sistema može dovesti do preteranog suzenja. Perkutna i kanalikularna stenoza mogu nastati od toksičnih lekova (pilokarpin, epinefrin, fosfolin jodid i idoksuridin), trauma, prethodne zračne terapije i hroničnih upala ili sekundarne infekcije (npr actinomyces israelii ) ili autoimuni poremećaji (npr očni cikatrični pemfigoid, Stevens-Johnson sindrom). Suznonosni kanal takođe može postati opstruktivan sekundarno zbog stenoze, traume, prethodne operacije, nakon zračenja, hroničnih bolesti sinusa, dakriocistitisa ili granulomatoznih bolesti. Pored toga, neoplazme mogu uticati i ometati bilo koji deo nazolakrimalnog sistema.
Poremećaji očnih površina Očišćena suva površina ili iritacija stimuliše refleksni luk petog i sedmog kranijalnog živca, izazivajući preteranu sekreciju suza. Ako suzni sistem za odvodnjavanje nije u stanju da se nosi sa prolaznim povećanjem volumena otapanja, to dovodi do prelivanja suza. Spisak očnih površinskih poremećaja je opsežan, ali neke od najčešćih etiologija uključuju: hronični blefaritis, keratoko unktivitis sicca, trihiozu, alergijski konjunktivitis, keratopatija medicamentosa.
Neurogenim poremećajima izazvana lakrimalna hipersekrecije Hipersekrecija suza je retka, ali se može desiti u određenim uslovima. Kompresija parasimpatičkih lakrimalnih vlakana iz tumora, aberantna regeneracija sedmog kranijalnog živca sekundarnom traumom, dakrioadenitis ili određeni lekovi (npr holinergični agonisti) mogu izazvati neodgovaranje lučenje suza.
Predispozicija Stanja koja mogu dovesti do prekomerne proizvodnje suza su: Neke hemikalije, pa čak i crni luk Infektivni agensi Alergija Povrede oka, kao što su ogrebotine na rožnjači ili neko strano telo u oku (pesak, trunje) Urastanje trepavica (trihijaza- rast trepavice ka unutrašnjosti oka izaziva stalnu iritaciju) Ektropion (spolja okrenut kapak) i entropija (iznutra okrenut kapak) – kapak se okreće ka spolja ili ka unutra pa oko ne može da se potpuno zatvori. Najčešći uzroci suzenja očiju Uzroci Poremećaji — bolesti — lekovi uobičajeni Blefaritis (upala kapaka) — Blokirane suznice — Prehlada — Suve oči (smanjena proizvodnja suza) — Ektropija (spolja okrenut kapak)
Entropija (iznutra okrenut kapak) — Strano telo u oku — Polenska groznica — Infekcija suznog kanala — Urasla trepavica (trichiasis)
Iritacija rožnjače — Crveno oko (kouktivitis) — Trahom Lekovi Adrenalin — Hemoterapija — Holienergički agonisti — Pilokarpin Ostali Otok na oku ili druge povrede oka — Hronična upala sinusa — Urođeni ili rani početak glaukom kod beba — Sindrom Floppi kapci — Inflamatorne bolesti — Radioterapija
Reumatoidni artritis — Sarkoidoza — Raraliza sedmog kranijalnog nerva — Sjogrenov sindrom — Stevens-Johnson sindrom — Hirurgija oka ili nosa
Oboljenja štitne žlezde — Tumori koji utiču na suzni sistem oka
Vreste poremećaja mini|Pojačano suzenje oka Pojačano lučenje suza Pojačana sekrecija suza može nastati kod oboljenja prednjeg segmenta oka (conjunctivitis, keratitis, iridociclitis) u sklopu iritativnog trijasa: epifora — fotofobija — blefharospazam.
Ovaj problem spontano nestaje u toku prvih šest meseci kada se suzni kanali razviju i nije neophodna nikakva intervencija. Najčešći uzrok suzenja očiju kod odraslih i kod starije dece su blokirani suzni kanali ili su kanali suženi. Suženje suznih kanala najčešće nastaje kao posledica zapaljenja, odnosno nekog upalnog procesa. Kod pacijenta kod kojih su suzni kanali suženi ili blokirani, suze iz suzne kesice neće moći da oteknu u nosnu šupljinu i stagniranje suza u suznoj kesi povećava rizik od infekcije. Oko u takvim stanjima proizvodi lepljivu tečnost, dodatno pogoršavajući problem. Infekcija takođe može da se proširi na nos, sinuse, grlo.
Hipersekrecija suza može nastati i kod različitih emocionalnih napetosti (žalost, radost) ili, refleksnim putem kod oboljenja okolnih struktura (oboljenja paranazalnih šupljina, zuba, nosnih šupljina). Otežanog oticanja suza Najčešći uzrok suzenja očiju kod odraslih i kod starije dece su blokada ili suženje suznih kanala. Suženje suznih kanala najčešće nastaje kao posledica zapaljenskog procesa.
Kod pacijenta kod kojih su suzni kanali suženi ili blokirani, suze iz suzne kesice ne mogu da otiču u nosnu šupljinu i nastaje stagnacija suza u suznoj kesi, što povećava rizik od infekcije. Oko u takvim stanjima proizvodi lepljivu tečnost, dodatno pogoršavajući problem. Infekcija potom može da se proširi na nos, sinuse, grlo.
Ovaj razlog znatno je češći kod osoba starijeg životnog doba. Uzroci ovog poremećaja mogu biti. everzija ili začepljenje suznih tačkica, ektropijum kapaka, stenoza ili obliteracija na bilo kom nivou odvodnog suznog sistema, strana tela i tumori odvodnog suznog sistema. U starosti drenaža može biti oslabljena zbog opuštanja veđe, pa donja suzna tačkica više nije uronjena u suzno jezerce.
Kod novorođenčadi i odojčadi poremećaj je obično uzrokovana neprohodnim membranoznim zaliskom na nosnoj strani suznog kanala. Ovo stanje se u 90% slučajeva rešava samo od sebe, spontanim stvaranjem otvora na zalisku.
Klinička slika Najvažnije je u kliničkoj slici razlikovati akutnu epiforu, hroničnu epiforu i normalno suzenje oka. Hronična epifora je stanje koje je uzrokovano nekim dugotrajnim i konstantnim poremećajem. Akutna epifora nastaje kao posledica nekog trenutnog stanja, kao što je strano telo u oku ili neki faktori sredine kao što su polen, vetar, zatim emocionalni stres ili neispavanost. Dijagnoza Dijagnoza epifore postavlja se na osnovu kliničkog pregleda. Za ispitivanje prohodnosti suznih puteva koriste se različiti klinički testovi (fluoresceinski test, sondiranje suznih puteva, radiološke i radioizotopne studije).
Terapija Kako je suzenje oka klinički znak, a ne bolest, samo po sebi ne zahteva posebno lečenje, već se isto sprovodi u odnosu na osnovni uzrok koji je izazvao preterano lučenje suza ili poremećaj u njihovoj drenaži
Hronična epiphora skoro uvek zahteva tretman i mnogo je kompleksnije lečenje u odnosu na akutnu koja uglavnom prolazi spontano. Reference
Literatura Hurwitz JJ. The lacrimal drainage system. In: Yanoff M, Duker JS, eds. Ophthalmology. 4th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2014:chap 12.15.