350px|thumb|right|Bitka zlatnih mamuza, N. Kejser (1836) Visoki srednji vek je bio istorijski period koji je obuhvatao vreme između 11, 12. i 13. veka (c. 1001–1300). Visokom srednjem veku prethodio je rani srednji vek, a nakon njega je sledio kasni srednji vek, koji je završio oko 1500. godine.
Ključni istorijski trend visokog srednjeg veka bio je nagli rast populacije u Evropi, što je dovelo do velikih društvenih i političkih promena iz prethodne ere, renesanse 12. veka, uključujući i prvu pojavu ruralnog egzodusa i urbanizacije. Do 1250. znatni porast u populaciji u velikoj meri je pogodovao evropskoj ekonomiji, dostigavši visine koje u nekim područjima neće opet biti viđene sve do 19. veka. Taj trend je u kasnom srednjem veku zaustavljen nizom nesreća, pre svega crnom smrću, ali i brojnim ratovima i ekonomskom stagnacijom.
Od 780. godine i dalje, došlo je do kraja varvarskih invazija u Evropi, te je ona postala bolje društveno i politički organizovana. Karolinška renesansa dovela je do naučnog i filozofskog preporoda Evrope. Prvi univerziteti su osnovani u Bolonji, Parizu, Oksfordu i Modeni. Vikinzi su nastanili na Britanskim ostrvima, u Francuskoj i drugde, dok su se skandinavska hrišćanska kraljevstva razvijala. Mađari su u 10. veku zaustavili svoju ekspanziju, a do 1000. godine, hrišćanska Ugarska kraljevina priznata je u centralnoj Evropi, formirajući saveze sa regionalnim državama. Uz izuzetak kratkotrajnih mongolskih invazija u 13. veku, veliki upadi nomada su prekinuti. Moćno Vizantijsko carstvo Makedonske i Komninske dinastije postepeno je ustupilo mesto preporođenoj Srbiji i Bugarskoj i svom nasledniku, Latinskom carstvu od 1204. do 1261. godine, svo vreme suprotstavljajući se stalnoj pretnji Seldžuka u Maloj Aziji.
U 11. veku, populacija severno od Alpa počela je da nastanjuje nova područja, a neki od njih su se vratili životu u divljini nakon pada Rimskog carstva. U događanjima poznatim kao „velika raščišćavanja”, velika šumska i močvarna prostranstva Evrope su raščišćena i iskorištena za kultivaciju. U isto vreme, naselja su se pomerila dalje od tradicionalnih granica Karolinškog carstva, dalje od Elbe, pri tome utrostručivši veličinu Nemačke. Katolička crkva, dostigavši vrhunac svoje političke moći u to vreme, pozvala je vojske čitave Evrope u niz krstaških ratova protiv Seldžuka, koji su zauzeli Svetu zemlju, tako osnovavši krstaške države u Levantu. Ostali ratovi doveli su do severnih krstaških ratova, dok su hrišćanska kraljevstva preotela Pirinejsko poluostrvo od Mavra, a Normani su kolonizovali južnu Italiju, što je sve bilo doo velikog povećanja populacije i uzorka preseljavanja te ere.
Visoki srednji vek proizveo je mnoge različite oblike intelektualnih, duševnih i umetničkih dela. U tom dobu došlo je do porasta u etnocentrizmu, koji se kasnije razvio u moderni građanski nacionalizam u većini Evrope, uspona velikih italijanskih gradova-država, i uspona i pada islamske civilizacije u Al-Andalusu. Ponovno otkriće Aristotelovih dela navelo je Tomu Akvinskog i ostale mislioce tog perioda na razvoj skolastike, kombinacije katolicizma i antičke filozofije. Tokom većeg dela tog vremenskog perioda, Konstantinopolj je ostao najgušće naseljen grad Evrope, a vizantijska umetnost je dostigla vrhunac u 12. veku. U arhitekturi, mnoge od najznačajnijih gotskih katedrala sagrađene su tokom te ere.
Kriza kasnog srednjeg veka, počevši na početku 14. veka, označila je kraj ove ere.
Istorijski događaji i politika right|thumb|250px|Tapiserija iz Bajea koja prikazuje Bitku kod Hejstingsa tokom normanske invazije Engleske
Velika Britanija i Irska
U Engleskoj, Normansko osvajanje 1066. rezultiralo je kraljevstvom kojim je vladala frankofonska vlastela. Normani su silom zauzeli Irsku 1169. i uskoro uspostavili se u većem delu te zemlje, iako je njihovo uporište bilo na jugoistoku. Isto tako, Škotska i Vels su otprilike u to vreme potčinjeni u vazalstvo, iako je Škotska kasnije proglasila svoju nezavisnost. Ministarstvo finansija osnovano je u 12. veku pod kraljem Henrijom -{I}-, a sazvani su i prvi parlamenti. Godine 1215, nakon gubitka Normandije, kralj Jovan je ozakonio Magna Cartu, koja je ograničila moć engleskih monarha.
Skandinavija
Od sredine desetog do sredine 11. veka, skandinavska kraljevstva su ujedinjena i pokrštena, što je izazvalo kraj vikinških pljački i učestvovanje u većoj meri u evropskoj politici. Kralj Knut od Danske vladao je i Engleskom i Norveškom. Nakon Knutove smrti 1035. godine, Engleska i Norveška su izgubljene, a sa porazom Valdemara -{II}- 1227. godine, danska dominacija u toj regiji je završena. Za to vreme, Norveška je širila svoje atlantske posede, koji su se protezali od Grenlanda do Ostrva Man, dok je Švedska, pod Birger jarlom, sagradila uporište na Baltičkom moru. Međutim, uticaj Norveške je počeo da opada već u tom periodu, koji je označen Sporazumom iz Perta 1266. godine. Takođe, građanski ratovi su besneli u Norveškoj između 1130. i 1240. godine.
Francuska i Nemačka
Do vremena visokog srednjeg veka, Karolinško carstvo je podeljeno i zamenjeno zasebnim nasledničkim kraljevinama poznatim kao Francuska i Nemačka, mada ne u njihovim današnjim granicama. Nemačka je bila pod zastavom Svetog rimskog carstva, koje je dostiglo vrhunac svog jedinstva i političke moći.
Mađarska
right|thumb|250px|Kralj Sveti Stefan Mađarski
U visokom srednjem veku, Mađarska kraljevina (osnovana 1000. godine) je postala jedna od najmoćnijih srednjovekovnih država u centralnoj i zapadnoj Evropi. Kralj Sveti Stefan Mađarski je uveo hrišćanstvo u taj region; tadašnji hroničari upamtili su ga kao veoma religioznog monarha, sa širokim znanjem latinske gramatike, strogog prema vlastitom narodu, ali ljubaznom prema strancima. Iskorenio je ostatke plemenske organizacije u kraljevini i primorao narod na stalan život na jednom mestu i prihvatanje hrišćanske religije, etike, načina života i osnovao je srednjovekovnu mađarsku državu, organizujući je politički u grofovije, koristeći nemački sistem kao uzor.
Kasniji monarsi obično su održavali blisku vezu sa Rimom, poput Ladislava -{I}- Svetog, tolerantan stav prema paganima koji su prebegli u kraljevinu u potrazi za utočištem (na primer Kumani u 13. veku), što je na kraju izazvalo određenu nelagodnost za neke pape. Stupivši u personalnu uniju sa Hrvatskim kraljevstvom i aneksijom ostalih malih država, srednjovekovna Ugarska je postala malo carstvo koje je širilo svoju kontrolu nad Balkanom i čitavom karpatskom regijom. Mađarska kraljevska kuća je tokom srednjeg veka katoličkoj crkvi pružila najviše svetaca.
Poljska i Litvanija
Tokom visokog srednjeg veka Poljska se pojavila kao kraljevstvo. Odlučeno je da se poveže se sa Velikim vojvodstvom Litvanije, što je potvrđeno Unijom u Krevu i naknadnim ugovorima, čime je nastala personalna unija 1569. godine.
Španija i Italija
Većina Pirinejskog poluostrva bila je pod okupacijom Mavra nakon 711. godine, iako je njegov severni deo bio podeljen između nekoliko hrišćanskih država. U 11. veku, i ponovo u trinaestom, hrišćanska kraljevstva na severu postepeno su isterala muslimane iz centralnog i većine južnog Pirinejskog poluostrva.
U Italiji, nezavisni gradovi-države počeli su se baviti istočnom pomorskom trgovinom. Među njima su se naročito isticale talasokratije Piza, Amalfi, Đenova i Venecija. thumb|250px|Pontske stepe, c. 1015
Jugoistočna Evropa Glavni članci: Vizantijsko carstvo, Drugo bugarsko carstvo, Raška, Kneževina Arbanon, Banovina Bosna i Hrvatsko kraljevstvo
U visokom srednjem veku došlo je do vrhunca i pada slovenske države Kijevska Rusija u pojave Kumanije. Kasnije, mongolska invazija u 13. veku imala je veliki uticaj na istočni deo Evrope, budući da su mnoge države tog regiona napadnute, opljačkane, osvojene ili pretvorene u vazale.
Tokom prve polovine tog perioda (c. 1025-1185) Vizantijsko carstvo je dominiralo Balkanom, a pod Komninskim carevima došlo je do preporoda prosperiteta i urbanizacije; međutim, njihova dominacija Jugoistočnom Evropom završila je nakon uspešnog vlaško-bugarskom pobunom 1185. godine, te je nakon toga ta regija bila podeljena između Vizantinaca u Grčkoj, nekim delovima Makedonije i Trakije, Bugara u Meziji i većini Trakije i Makedonije, i Srba na severozapadu. Istočna i Zapadna crkva službeno su se odvojile u 11 veku, i uprkos povremenim periodima saradnje tokom 12. veka, četvrti krstaški rat je 1204. rezultirao izdajničkim zauzimanjem Konstantinopolja. To je znatno oštetilo Vizantijce, a njihova moć je na kraju oslabljena delovanjem Seldžuka i rastućeg Osmanskog carstva u 14. i 15. veku. Međutim, moć Latinskog carstva bila je kratkog veka nakon što je bugarski car Kalojan preusmerio krstašku vojsku u Bici kod Hadrijanopolja.
Klima i poljoprivreda
Srednjovekovni topli period, period između 10. i 14. veka u Evropi, bio je relativno topao i blag interval koji je završio generalno hladnijim malim ledenim dobom. Poljoprivrednici su uzgajali pšenicu dosta severnije u Skandinaviji i vinove loze u severnoj Engleskoj, iako se čini da se maksimalno širenje vinograda desilo tokom malog ledenog doba. Tokom tog vremena, visoka potražnja za vinom i stabilna količina konzumacije alkohola prouzrokovala je vinogradarsku revoluciju.Jellinek, E. M. 1976. "Drinkers and Alcoholics in Ancient Rome." Edited by Carole D. Yawney andRobert E. Popham. Journal of Studies on Alcohol 37 (11): 1718-1740. Ta zaštita od gladi dopustila je povećanje populacije u Evropi, uprkos gladi iz 1315. godine, koja je odnela 1,5 miliona ljudskih života. To povećanje populacije doprinelo je osnivanju novih gradova i povećanju u industrijskoj i ekonomskoj aktivnosti u tom periodu. Takođe je osnovana trgovina i sveobuhvatna proizvodnja alkohola. Proizvodnja hrane se takođe povećala u to vreme, budući da su uvedeni novi načini poljoprivedne proizvodnje, uključujući upotrebu težeg pluga, konja umesto volova, i tropoljni sistem koji je omogućavao uzgoj raznolikijih useva od prethodnog dvopoljnog sistema - među njima su značajne mahunarke, čiji je rast sprečio gubitak značajnog azota u zemljištu.
Uspon viteštva Teška konjica domaćinstva (vitezovi) postala je česta u 11. veku u Evropi, a osmišljeni su i turniri. Iako je veliko ulaganje u konje i oklop bio prepreka stupanju u viteštvo, ono je postalo poznato kao način za kmetove da zarade svoju slobodu. U 12. veku, monasi Klinijaja su promovirali etičko ratništvo i nadahnuli nastanak viteških redova, kao što su Templari. Nasleđene titule plemstva osnovane su u tom periodu. U Nemačkoj u 13. veku viteštvo je postala još jedna nasledna titula, iako jedna od manje prestižnih, i taj trend se proširio u ostalim zemljama.
Religija Crkva
Raskol Istoka i Zapada 1054. službeno je podelio hrišćansku crkvu na dva dela: rimski katolicizam u Zapadnoj Evropi i pravoslavlje na istoku. Do toga je došlo kada su papa Lav -{IX}- i patrijarh Mihailo -{I}- ekskomunicirali jedan drugoga, uglavnom zbog spora o postojanju papinskog autoriteta nad četiri istočna patrijarha, kao i zbog neslaganja po pitanju filiokve.
Krstaški ratovi
Krstaški ratovi dešavali su se između 11. i 13. veka. Predvođeni su papinskim autoritetom sa namerom ponovnog uspostavljanja hrišćanske uprave u Svetoj Zemlji oduzimanjem tog područja od muslimanskog Fatimidskog kalifata. Fatmidi su zauzeli Palestinu 970. godine, izgubili je 1073. godine, kada je pala u ruke Seldžuka, i ponovo je zauzeli 1098. godine, kratko pre nego što su je ponovo izgubili 1099. kao rezultat Prvog krstaškog rata.
Vojni redovi U kontekstu krstaških ratova, osnovani su monaški vojni redovi koji će postati šablon za kasnije srednjevekovne viteške redove.