Klasifikovanje galaksija je svrstavanje galaksija u grupe na temelju raznih kriterijuma, najčešće oblika, ali takođe i drugih svojstava.

Postoji više takvih sistema podele, od kojih su najpoznatiji sledeći: 1. Klasifikacija Knuta Emila Lundmarka nastala je oko 1922. godine, a prvi put je objavljena 1926. godine. Isključivo je morfološka.

2. Habl-Sandidž klasifikacija se idejno pojavljuje 1925. godine, prva verzija objavljena je 1936. godine, a druga 1961. godine. Takođe je morfološka, ali se mogu slediti i neka fizična svojstva galaksija.

3. Klasifikacija Žerar de Vokuleura objavljena 1956. godine predstavlja jednu modifikaciju Habl-Sandidž sistema.

4. Klasifikacija Vilijama Vilsona Morgana idejno nastaje 1957. godine, a biva objavljivana 1958, 1959. i 1961. godine, svaki put u malo izmenjenoj verziji. Temelji se na fizičkim svojstvima galaksija, dok je oblik same galaksije od manje važnosti.

5. Erik Holmberg objavljuje modifikaciju Habl-Sandidž sistema 1958. godine.

6. Klasifikacija Sidni van den Berga, koja se temelji na fizičkim svojstvima, javlja se 1960. godine.

7. Fric Cviki temelji svoju klasifikaciju isključivo na fizičkim svojstvima galaksija. Ova klasifikacija objavljena je 1964. godine.

Lundmarkova klasifikacija Klasifikacija je nastala oko 1922. godine, prvi put je objavljena 1926. godine. Isključivo je morfološkog karaktera.

Uvod Ova klasifikacija nije toliko poznata kao Habl-Sandidžov sistem, ali je zanimljiva zbog toga što joj je vrlo slična, pa su je neki smatrali plagijatom, iako je dokazano nastala pre Hablovog predloga. Kriterijum po kojem je Lundmark svrstavao galaksije drugačiji je od Hablovog. Podela unutar razreda temelji se na stupnju koncentracije prema središtu. Klasifikacija „anagalaktičkih” maglina deli galaksije u četiri razreda:

1. Anomalni objekti 2. Kuglaste, eliptične, elongirane, ovalne ili lećolike magline 3. Magelanove magline 4. Spiralne magline

Opis klasifikacije Lundmark je klasifikovao sve vrste nebeskih maglina, a galaksije je pod imenom „anagalaktičke magline” označio sa -{II}-, ili A:

II. Anagalaktičke magline..........A

Anagalaktičke magline dele se u četiri razreda:

1. Anomalne magline..........Aa Struktura vrlo osobena i podseća na neke od planetarnih maglina. Primeri: NGC 2537, NGC 5144 2. Kuglaste, eliptične, elongirane, ovalne ili lećolike magline..........Ae Spiralna se struktura ne može slediti, ali ovde spadaju spiralne galaksije koje se vide sa strane. Obuhvata velik broj objekata. S obzirom na stupanj koncentracije prema središtu, razlikuje se šest tipova:

thumb|desno|200п|NGC 4382 (M 85) - Lećasta galaksija u sazvežđu Berenikine kose, Ae3 tipa a) Vrlo malo zbijene prema središtu..........Ae0 Primer: NGC 4302 b) Malo zbijene prema središtu..........Ae1 Primer: IC 2233c) Nešto zbijene prema središtu..........Ae2 Primer: NGC 1600 d) Prilično zbijene prema središtu..........Ae3 Primer: NGC 4382e) Mnogo zbijene prema središtu..........Ae4 Primer: NGC 4278 f) Vrlo mnogo zbijene prema središtu..........Ae5 Primer: NGC 4486

U slučaju ako je prisutna apsorpcija, dodaje se nakon oznake tipa slovo a, (npr. Ae2a)3. Magelanove magline..........AmOvaj razred obuhvata nepravilne galaksije ili galaksije kod kojih se može nazreti degeneracija spiralnosti. Lundmark je verojatno ovim razredom hteo da obuhvati prelazne galaksije s onih bez spiralne strukture na spiralne galaksije. S obzirom na stupanj koncentracije prema središtu, razlikuju se dva podrazreda, odnosno šest tipova:

thumb|desno|200п|NGC 4449 - Nepravilna galaksija u sazvežđu Lovačkih pasa, tipa Am01) Vrlo malo ili uopšte bez zbijenosti prema središtu a)..........Am0 Primer: NGC 44492) Različiti stupnjevi zbijenosti prema središtu b)..........Am1c)..........Am2 d)..........Am3e)..........Am4 f)..........Am5

thumb|desno|200п|NGC 4594 (M 104) - Galaksija Sombrero u sazvežđu Device, tipa As04. Spiralne magline..........As Razlikuje se sedam podrazreda, odnosno jedanaest tipova: 1) Spiralna struktura jedva vidljivaa)..........As0 Primer: NGC 4594

2) Različiti stupnjevi zbijenosti prema središtub)..........As1 c)..........As2d)..........As3 e)..........As4f)..........As5

Unutar ovoga podrazreda razlikuju se dve varijante: Kontinuirani spiralni krakovi..........As1c - As5cSpiralni krakovi razbijeni u pege ili odeljene tačke..........As1b - As5b

3) Jednom granate spiraleg)..........Aso Primer: NGC 5278

4) Spiralni krakovi oblikuju sjajan prstenh)..........Asr Primer: NGC 4736

thumb|desno|200п|NGC 5194-95 (M51) - Galaksija Vrtlog u međudelovanju s drugom patuljastom galaksijom, obe u sazvežđu Lovačkih pasa, tipa Asa

5) Dvojbena veza prstena sa središtemi)..........Ass Primer: NGC 936 6) Prsten ili krakovi povezani sa središtem kroz prečkuj)..........Asp Primer: NGC 1326 7) Spiralni krakovi imaju neku dodatnu maglinuk)..........Asa Primer: NGC 5194-95

Zaključak Lundmarkova je klasifikacija isključivo morfološka. Podela na razrede temelji se na spoljašnjem obliku, odnosno stupnju razvijenosti spiralnih krakova: prvo su magline bez oblika, zatim slede simetrične magline bez spiralne strukture, potom magline kod kojih se može nazreti spiralna struktura, te na kraju magline sa spiralnom strukturom. Podela unutar razreda izvršena je na temelju stupnja koncentracije prema središtu. Fizička svojstva galaksija ne mogu se doznati iz ove klasifikacije (za razliku od Habl-Sandidž sistema, gde se može, na primer, pratiti smer evolucije). U sledećoj tablici prikazano je upoređenje Lundmarkove i Habl-Sandidž klasifikacije:

Lundmark Habl-Sandidž Aa Sc Ae E, S0, SB0 Am Irr I As Sa, Sb, Sc, SBa

Sledeća tabela prikazuje popis navedenih primera u ovom prikazu Lundmarkove klasifikacije, njihov tip u toj klasifikaciji, te radi poređenja tip u Habl-Sandidž sistemu:

NGC Lundmark Habl-Sandidž 936 Ass SBa 1326 Asp - 1600 Ae2 E5 2537 Aa Sc 4278 Ae4 E1 4302 Ae0 - 4382 Ae3 S0 4449 Am0 Irr I 4486 Ae5 E0 pec 4594 As0 Sa/Sb 4736 Asr Sb 5144 Aa - 5278 Aso - IC 2233 Ae1 -

Habl-Sandidž klasifikacija Uvod Habl je ovaj oblik klasifikovanja galaksija predložio 1925. godine, a sistem se prvi put javlja detaljno opisan u Hablovoj knjizi -{The Realm of the Nebulae}- („Carstvo maglina”) 1936. godine. Shema toga prvobitnog sistema sastoji se od niza eliptičnih galaksija (E) koji se kreće od E0 (okrugli oblik) do E7 (lećoliki oblik) i dva paralelna niza spiralnih galaksija: normalnih spiralnih galaksija (S) i prečkastih spiralnih galaksija (SB). Svaki od ta dva niza podeljen je na tri dela: rani (a), intermedijarni (b) i kasni (c). Na kraju se ta dva paralelna niza opet spajaju u jedan koji predstavlja galaksije nepravilnog oblika podeljene u dva tipa (-{I}- i -{II}-) prema mogućnosti razlučivanja zvezda.

Neprikladnost prvobitnog sistema očituje se u tome što paralelni tipovi spiralnih nizova označeni jednakim indeksima (a, b,c) nemaju jednake karakteristike razvijenosti spiralnih krakova i građe (npr. rane S galaksije (Sa) nisu slične ranim SB galaksijama (SBa), nego više intermedijarnim SB galaksijama (SBb)). Tip SBa ove klasifikacije obuhvatao je sve galaksije bez spiralne strukture, ali s izraženom prečkom, a odgovarajući deo u S nizu (Sa) sadržavao je galaksije s razvijenom spiralnom strukturom čije je prisustvo, gde nije mogla biti direktno otkrivena, pretpostavljena, a nemogućnost njenog otkrivanja pripisivana je nezgodnom položaju galaksija ili nekim drugim uzrocima. Osim toga, prelaz od E7 na Sa bio je previše nagao, pa je bilo potrebno pretpostaviti prelazne oblike, dok kod prečkastih galaksija to nije slučaj, jer SBa galaksije još uvek nemaju spiralnu strukturu, pa kao takve predstavljaju prelaz od E7 na SB niz.

Sakupljanjem podataka i povećanjem broja kvalitetnih fotografija, nedostatak prvobitne Hablove klasifikacije je ispravljen. Otkrivene su mnoge galaksije kasnije od tipa E7, a još uvek ranije od Sa (što znači, bez prečkaste građe). To su galaksije s eliptičnošću koja prelazi granice razreda E, ali još uvek bez znakova spiralne strukture. Kako je taj podrazred, po svojim osnovnim karakteristikama, stajao paralelno s SBa (onim iz 1936. godine), morala je u novom sistemu biti uvedena još jedna izmena i to u SB nizu, kako bi se oznake i osobine galaksija podudarale. To je bilo učinjeno na način prikazan u sledećoj tablici:

thumb|desno|400п|Sl. 1. Habl-Sandidž klasifikacija, Hablov dijagram

Stara oznaka Oznaka u revidiranom sistemu Sa S0 Sa Sb Sb Sc Sc SBa SB0 SBb SBa SBb SBc SBc

Tako sad u oba niza oznaka a označava pojavu spiralnosti, a indeks 0 prelazni stupanj, to jest, galaksije kasnije od E7, ali bez spiralne građe. Na Sl. 1. je prikazan konačni izgled Habl-Sandidž klasifikacije.

Habl je umro 1953. godine, a sređivanja njegovih rukopisa prihvatio se Alan Sandidž koji je pritom unosio i neke svoje izmene, te je stoga u naziv ove klasifikacije uključeno i njegovo ime.

thumb|desno|400п|Sl. 2. Habl-Sandidž klasifikacija - Hablov dijagram s detaljnom podelom Opis klasifikacije Habl je, za razliku od Lundmarka, podelu izvršio na temelju tri klasifikacijska kriterijuma: 1) relativna veličina nerazlučenog područja jezgra 2) otvorenost spiralnih krakova 3) stupanj razlučenosti krakova u zvezde

Na Sl. 2. prikazana je detaljna shema klasifikacije. Na levoj strani su ranije, na desnoj kasnije galaksije (ne odnosi se na razvoj), kako ih je nazivao Habl. Ranija galaksija, u odnosu na neku kasniju, ima relativno veće nerazlučeno područje jezgra, manje otvorene spiralne krakove, te manji stupanj razlučenosti krakova u zvezde.

1) Razred E - eliptične galaksije

Ovaj najraniji razred obuhvata galaksije potpuno simetričnih oblika kod kojih su dve ose jednake, a treća može, ali ne mora, biti manja. Raščlanjivanje u tipove napravljeno je na temelju geometrije projiciranih slika, jer stvarna eliptičnost kod nekih nije bila poznata (osim kod tipa E7), to jest, nije bila poznata orijentacija glavnih osa prema pravcu gledanja. Podela je, dakle, izvršena isključivo prema stupnju eliptičnosti koji je izražen formulom: gde je a prečnik velike ose, b prečnik male ose (Sl. 3).

thumb|desno|200п|Sl. 3 Eliptičnost Tako se dobija osam tipova, označenih od E0 do E7 (za tip E0, n=0; za tip E7, n=7). Eliptičnih galaksija spljoštenijih od E7 nema, jer one kod kojih je -{n}- veće od 7 pokazuju tragove osnovne ravnine (spoljašnje područje niskog površinskog sjaja) koja je karakteristična za spiralne galaksije i to su galaksije tipa S01.

Stvarna eliptičnost galaksije nije poznata, pa, na primer, jedna galaksija tipa E5 može u projekciji da predstavlja bilo koju od E0 do E5. Statistički je bilo utvrđeno (pod pretpostavkom da su simetrične ose slučajno orijentisane u prostoru) da su stvarne eliptičnosti raspodeljene gotovo jednolično od E0 do E7 kao i u prividnim tipovima (a ne da ima više E0 nego E7, zbog spomenutih razloga).

thumb|desno|200п|NGC 185 - Patuljasta galaksija u sazvežđu Kasiopeje, Epec tipa thumb|desno|200п|NGC 4621 (M59) Eliptična galaksija tipa E5 u sazvežđu Device Zajednička svojstva svih E galaksija su ova:

površinski sjaj opada ravnomjerno od jezgre prema rubu razlučivanje u zvezde je gotovo moguće, ili vrlo teško galaksije se sastoje uglavnom od starih zvezda (koje su verojatno u istom stadijumu razvitka kao i zvezde u kuglastim skupovima prašine takođe nema (videti 3.3. Zaključak - o odnosu prašine i mladih zvezda u galaksijama)

Kako u eliptičnim galaksijama nema prašine, ne mogu se stvarati mlade zvezde, jer nema više materijala, pa takve galaksije možda predstavljaju poslednje stadijume u razvoju.

Primeri galaksija tipa E:

{| class="wikitable" |- ! NGC ! tip |- | 185 | Epec |- | 750-751 | E0/E0 |- | 3377 | E6 |- | 4278 | E1 |- | 4406 | E3 |- | 4486 | E0pec |- | 4621 | E5 |- | 4697 | E5

2) Prelazni razred s eliptičnih na spiralne galaksije