Bantu Stiven Biko (18. decembar 1946 – 12. septembar 1977) bio je južnoafrički antiaparthejdni aktivista. Ideološki afrički nacionalista i afrički socijalista, on je bio na čelu široke kampanje protiv aparthejda poznate pod nazivom Pokret crne svesti tokom kasnih 1960-ih i 1970-ih. Njegove ideje su artikulisane u nizu članaka objavljenih pod pseudonimom -{Frank Talk}-.
Odgajen u siromašnoj koskoj porodici, Biko je odrastao u mestu Ginsberg na Istočnom Kejpu. Godine 1966, on je počeo da studira medicinu na Univerzitetu u Natalu, gde se pridružio Nacionalnoj uniji studenata Južne Afrike (). Snažno suprotstavljen aparthejdskom sistemu rasne segregacije i vladavine bele manjine u Južnoj Africi, Biko je bio frustriran što su NUSAS-om i drugim grupama protiv aparthejda dominirali beli liberali, a ne crnci koji su najviše pogođeni aparthejdom. On je smatrao da čak i kada su dobronamjerni, beli liberali nisu uspeli da shvate crno iskustvo i često su se ponašali na paternalistički način. On je razvio gledište da radi izbegavanja bele dominacije, crnci moraju da se samostalno organizuju, i s tim ciljem je postao vodeća ličnost u stvaranju Južnoafričke studentske organizacije () 1968. godine. Članstvo je bilo otvoreno samo za „crnce”, pojam koji je Biko koristio ne samo za Afrikance koji govore bantu, već i za Obojene i Indijce. On je nastojao da svoj pokret drži nezavisnim od belih liberala, ali se protivio antibelom rasizmu i imao je razne bele prijatelje i ljubavnice. Vlada Nacionalne stranke bele manjine je u početku davala podršku, smatrajući stvaranje SASO-a pobedom aparthejdovog etosa rasnog separatizma.
Pod uticajem martiničkog filozofa Franca Fanona i afroameričkog Pokreta crne sile, Biko i njegovi sunarodnici razvili su Crnu svest kao službenu ideologiju SASO-a. Pokret je zalagao za kraj aparthejda i tranziciju Južne Afrike ka opštem pravu glasa i socijalističkoj ekonomiji. Organizovao je programe crnačke zajednice () i fokusirao se na psihološko osnaživanje crnaca. Biko je verovao da se crnci trebaju osloboditi svakog osećaja rasne inferiornosti, što je ideja koju je izrazio popularizirajući slogan „crno je lepo”. Godine 1972. bio je uključen u osnivanje Konvencije crnog naroda () radi promovisanja ideja crne svesti među široj populacijom. Vlada je Bika shvatila kao subverzivnu pretnju i stavila ga pod zabranu 1973. godine, oštro ograničavajući njegove aktivnosti. Ostao je politički aktivan, pomažući organizovanje programa crnačke zajednice, kao što su zdravstveni centar i jaslice na području Ginsberga. Tokom zabrane primio je ponovljene anonimne pretnje, a državne službe bezbednosti su ga u više navrata hapsile. Nakon hapšenja u avgustu 1977, Bika su ozbiljno pretukli pripadnici službe državne bezbednosti, što je rezultiralo njegovom smrću. Preko 20.000 ljudi je prisustvovalo njegovoj sahrani.
Slava Bikoa se posmrtno širila. Postao je predmet brojnih pesama i umetničkih dela, dok je biografija njegovog prijatelja Donalda Vudsa iz 1978. pružila osnovu za film iz 1987. godine Vapaj za slobodom. Tokom Bikovog života, vlada je tvrdila da je mrzeo belce, razni aktivisti protiv aparthejda optuživali su ga za seksizam, a afrički rasni nacionalisti kritikovali su njegov ujedinjeni front sa Obojenim and Indijcima. Uprkos toga, Biko je postao jedna od najranijih ikona pokreta protiv aparthejda, a smatra se političkim mučenikom i „ocem crne svesti”. Njegova politička zaostavština ostaje predmet rasprave.
Biografija Detinjstvo i mladost: 1946–1966
Bantu Stiven Biko je rođen 18. decembra 1946, u kući svoje bake u Tarkastadu, Istočni Kejp. Kao treće dete Mzingaje Metju Biko i Alis Mamset Biko, on je imao stariju sestru, Bukelvu, starijeg brata Kaja, kao i mlađu sestru, Nobandilu. Njegovi roditelji su se venčali u Vitlsiju, gde je njegov otac radio kao policajac. Mzingaje je prekomandovan u Kvinstaun, Port Elizabet, Fort Koks i konačno King Vilijams taun, gde su se on i Alis nastanili u opštini Ginsberg. To je bilo naselje od oko 800 porodica, a svake četiri porodica delile su vodovod i toalet. Bantu Afrikanci i obojeni ljudi su živeli u toj varoši, gde su se govorili kosa, afrikans i engleski. Nakon napuštanja policijske službe, Mzingaje je radio kao činovnik u uredu za domorodačke poslove King Vilijams tauna, dok je vanredno studirao na pravnom fakultetu Južnoafričkog univerziteta. Alis je najpre bila zaposlena u domaćem poslu za lokalna bela domaćinstva, a zatim kao kuvarica u Grej bolnici u King Viliams taunu. Prema njegovoj sestri, upravo je ovo posmatranje teških uslova rada njegove majke rezultiralo najranijom Bikovom politizacijom.
Reference
Literatura
Spoljašnje veze
-{The Steve Biko Foundation}-
Категорија:Рођени 1946. Категорија:Јужноафриканци