250px|thumb|Batimetrijsko mapiranje Dejvidsonove podmorske planine. Tačke označavaju značajne koralne rasadnike.
Podmorska planina je veliki kopneni geološki oblik koji se uzdiže s okeanskog dna, ali ne dopire do vodene površine (nivoa mora), i samim tim nije ostrvo, hrid ili litica. Podmorske planine se obično formiraju od izumrlih vulkana koji se naglo uzdižu i obično se nalaze uzdignuti sa morskog dna do visine od . Njih okeanografi definišu kao nezavisne karakteristike koje se uzdižu do najmanje iznad morskog dna, karakterističnog koničnog oblika.IHO, 2008. Standardization of Undersea Feature Names: Guidelines Proposal form Terminology, 4th ed. International Hydrographic Organisation and Intergovernmental Oceanographic Commission, Monaco. Vrhovi se često nalaze stotinama do hiljadama metara ispod površine, te se stoga smatra da su unutar dubokog mora.. Sixth Edition. Benjamin Cummings, San Francisco Tokom njihove evolucije u geološkom vremenskom rasponu, najveće podmorske planine mogu doseći morsku površinu, gde dejstvom talasa dolazi do erozije vrha i formiranja ravne površine. Nakon što se slegnu i potonu ispod morske površine, takve se podmorske planine ravnih vrhova nazivaju „gijoti”" ili „stone planine”.
Zemljini okeani sadrže više od 14.500 identifikovanih podmorskih planina, od kojih je mapirano 9.951 podvodnih planina i 283 gijota, ukupne površine ,Harris, P.T., MacMillan-Lawler, M., Rupp, J., Baker, E.K., 2014. Geomorphology of the oceans. Marine Geology 352, 4–24 ali samo nekoliko njih su naučnici detaljno proučili. Podmorske planine i gijoti su najbrojniji u Severnom Tihom okeanu, i slede karakterističan evolutivni obrazac erupcije, nakupljanja, slezanja i erozije. Poslednjih godina primećeno je nekoliko aktivnih podmorskih planina, na primer Loihi na Havajskim ostrvima.
Zbog svog obilja, podmorske planine su jedan od najčešćih morskih ekosistema na svetu. Interakcije između podmorskih planina i podvodnih struja, kao i njihov izdignut položaj u vodi, privlače plankton, korale, ribe i morske sisare. Njihov agregacioni efekat zapazila je privredna ribolovna industrija, a mnoge podmorske planine podržavaju ekstenzivni ribolov. Postoji dugoročna zabrinutost zbog negativnog uticaja ribolova na ekosisteme podmorskih planina, i dobro su dokumentovani slučajevi opadanja zaliha, na primer riblje vrste -{Hoplostethus atlanticus}-. Oko 95% ekološke štete nanosi se povlačenjem mreža po dnu, čime se čitavi ekosistemi uklanjaju sa podmorskih planina.
Zbog njihovog velikog broja, mnogi regioni podzemnih planina još uvek nisu adekvatno proučeni, a znatan broj njih nije ni mapiran. Batimetrija i satelitska altimetrija su dve vodeće tehnologije koje se primenjuju na prikupljanju nedosajućih informacija. Bilo je slučajeva da su mornarička plovila udarila u neobeležene podmorske planine; na primer, Mirfildova podmorska planina je nazvana po brodu koji je udario u nju 1973. godine. Međutim, najveća opasnost od podmorskih planina su urušavanja bočnih delova; kako stare, ekstruzije koje zadiru u podmorske planine vrše pritisak na njihove bočne delove, izazivajući klizišta koja mogu stvoriti masivne cunamije.
Geografija
Morske planine se mogu naći u svakom okeanskom basenu na svetu, i izuzetno su široko distribuirane u pogledu veličina i starosti. Podmorska planina je tehnički definisana kao izolovani uspon na elevaciji od ili više od okolnog morskog dna, i sa ograničenom površinom vrha, konusnog oblika. Postoji više od 14.500 podmorskih planina. Pored podmorskih planina, u svetskim okeanima postoji više od 80.000 malih brežuljaka, grebena i brda ispod 1.000 m visine
Većina podmorskih planina je vulkanskog porekla i stoga se obično nalaze na okeanskoj kori blizu srednjeokeanskih grebena, plaštnih perjanica i ostrvskih lukova. Sveukupno, pokrivenost podmorskim planinama i gujotima je najveća kao proporcija površine morskog dna u severnom Tihom okeanu, gde sačinjava 4,39% tog okeanskog regiona. Arktički okean ima samo 16 podvodnih planina i nema gujota, a Sredozemno i Crno more zajedno imaju samo 23 podmorske planine i 2 gjota. Total od 9.951 podmorskih planina, koje su mapirane, pokriva površinu od . Podmorske planine imaju prosečnu površinu od , sa najmanjim podmorskim planinama u Arktičkom okeanu i Sredozemnom i Crnom moru, dok se najveća srednja veličina podmorskih planina javlja u Indijskom okeanu od . Najveća podmorska planina ima površinu od i nalazi se u severnom Pacifiku. Gujoti pokrivaju ukupnu površinu od i imaju prosečnu površinu od , što je dvostruko više od prosečne veličine podmorskih planina. Skoro 50% površine gujota i 42% broja gujota nalazi se u severnom Tihom okeanu, pokrivajući . Najveća tri gujota nalaze se u severnom Pacifiku: Kuko gujot (procenjen na ), Suiko gujot (procenjen na ) i Palada gujot (procenjen na ).
Grupisanje thumb|left|250px|Distribucija podvodnih planina i gujota u severnom Pacifiku thumb|250px|Rasprostranjenost podvodnih planina i gujota u severnom Atlantiku
Morske planine se često nalaze u grupama ili potopljenim arhipelazima, klasičan primer su Carske pomorske planine, produžetak Havajskih ostrva. Nastale su pre nekoliko milionima godina vulkanizmom, i od tada su se spustile daleko ispod nivoa mora. Ovaj dugi lanac ostrva i podmorskih planina proteže se hiljadama kilometara severozapadno od ostrva Havaji.
Postoji više podmorskih planina u Tihom okeanu nego u Atlantiku, a njihova distribucija se može opisati kao da se sastoji od nekoliko izduženih lanaca podvodnih planina koji se naslanjaju na manje ili više nasumičnu pozadinu. Lanci podmorskih planina javljaju se u sva tri glavna okeanska sliva, pri čemu Pacifik ima najveći broj i najobimnije lance podvodnih planina. Ovo uključuje Havajske (Carske), Marijanske, Gilbertove, Tuomotu i Australske morske planine (i grupe ostrva) u severnom Pacifiku i grebene Luisvil i Sala i Gomez u južnom Tihom okeanu. U severnom Atlantskom okeanu, podmorske planine Nove Engleske protežu se od istočne obale Sjedinjenih Država do srednjeg okeanskog grebena. Krajg i Sandvel su primetili da se skupovi većih atlantskih podmorskih planina obično povezuju sa drugim dokazima aktivnosti žarišta, kao što su Valvisov greben, Vitorija-Trindejd greben, Bermudska ostrva i Zelenortska ostrva. Srednjoatlantski greben i grebeni koji se šire u Indijskom okeanu takođe su povezani sa obilskim podmorskim planinama.Kitchingman, A., Lai, S., 2004. Inferences on Potential Seamount Locations from Mid-Resolution Bathymetric Data. in: Morato, T., Pauly, D. (Eds.), FCRR Seamounts: Biodiversity and Fisheries. Fisheries Centre Research Reports. University of British Columbia, Vanvouver, BC, pages 7–12. Inače, podvodne planine obično ne formiraju karakteristične lance u Indijskom i Južnom okeanu, već se čini da je njihova distribucija manje-više nasumična.
Izolovane podmorske planine i one bez jasnog vulkanskog porekla su manje uobičajene; primeri uključuju Bolons, Eratosten, Aksijal i Gorindž venac.
Kada bi se sve poznate morske planine sabrale u jednu oblast, one bi napravile reljef veličine Evrope. Njihova ukupna brojnost čini ih jednom od najčešćih i najmanje izučenih morskih struktura i bioma na Zemlji, svojevrsnom istraživačkom granicom.
Reference
Literatura
Keating, B.H., Fryer, P., Batiza, R., Boehlert, G.W. (Eds.), 1987: Seamounts, islands and atolls. Geophys. Monogr. 43:319–334.
Pitcher, T.J., Morato, T., Hart, P.J.B., Clark, M.R., Haggan, N. and Santos, R.S. (eds) . . Series 12, Blackwell, Oxford, UK. 527pp.
Donald Hyndman; David Hyndman (1 January 2016). Natural Hazards and Disasters. Cengage Learning. pp. 44–. Wolfgang Frisch; Martin Meschede; Ronald C. Blakey (2 November 2010). Plate Tectonics: Continental Drift and Mountain Building. Springer Science & Business Media. pp. 87–.
Mainak Choudhuri; Michal Nemčok (22 August 2016). Mantle Plumes and Their Effects. Springer. pp. 18–.
Spoljašnje veze
Geografija i geologija -{Earthref Seamount Catalogue. A database of seamount maps and catalogue listings.}- -{Volcanic History of Seamounts in the Gulf of Alaska.}- -{ . Aftermath of a seamount carving into the far side of a subduction trench.}- -{ . The life cycle of seamounts was originally observed off of the Hawaiian arc.}- -{How Volcanoes Work: Lava and Water. An explanation of the different types of lava-water interactions.}-
Ekologija -{A review of the effects of seamounts on biological processes. NOAA paper.}- -{Mountains in the Sea, a volume on the biological and geological effects of seamounts, available fully online.}- -{SeamountsOnline , seamount biology database.}- -{ , United Nations Environment Program.}-
Категорија:Геологија Категорија:Океанографија-{}-