thumb|250px|Finski bezdimni prah alt=Makro snimak praha za pištolj Hodgdon H110, male crne i zelenkaste perle na beloj pozadini.|thumb|Makro snimak baruta bezdimnog pištolja Hodgdon H110|250px
Bezdimni barut je tip pogonskog goriva koji se koristi u vatrenom oružju i artiljeriji koja proizvodi manje dima i manje zagađivanja kada se ispali u poređenju sa barutom („crni barut“). Proizvodi sagorevanja su uglavnom gasoviti, u poređenju sa oko 55% čvrstih proizvoda (uglavnom kalijum karbonat, kalijum sulfat i kalijum sulfid) za crni barut. Pored toga, bezdimni barut ne ostavlja gustu, jaku prljavštinu od higroskopnog materijala povezanog sa crnim barutom koji izaziva rđanje cevi.
Uprkos svom nazivu, bezdimni barut nije potpuno bez dima; iako može biti malo primetnog dima od municije za malokalibarsko oružje, dim od artiljerijske vatre može biti značajan.
Ovaj materijal je izumeo Pol Viel 1884. godine, najčešće formulacije su zasnovane na nitrocelulozi, ali se taj termin takođe koristio za opisivanje različitih mešavina pikrata sa nitratnim, hloratnim ili dihromatnim oksidantima tokom kasnog 19. veka, pre nego što su prednosti nitroceluloze postale očigledne.
Bezdimni barut se obično klasifikuje kao eksploziv u tački 1.3 prema Preporukama o transportu opasnih materija UN-a – Model propisa, kao što je regulisano i regionalnim propisima (kao što je ADR), a takođe i nacionalnim propisima. Međutim, oni se koriste kao čvrsta goriva; u normalnoj upotrebi podležu deflagraciji (to je podzvučno brzo sagorevanje), a ne detonaciji.
Bezdimni barut je omogućio vatrenom oružju da može automatski da se puni, zbog svoje brzine ispoljenja, koje mu omogućava pogonsko gorivo i zbog toga je napravljeno mnogo pokretnih delova na oružjima (koji bi se inače zaglavili pri upotrebi crnog baruta). Bezdimni barut je omogućio razvoj modernog polu- i potpuno automatskog vatrenog oružja i lakših držača i cevi za artiljeriju.
Istorija
Pre širokog uvođenja bezdimnog baruta, upotreba baruta ili crnog baruta izazivala je mnoge probleme na bojnom polju. Vojni komandanti od Napoleonovih ratova su prijavili teškoće u izdavanju naređenja na bojnom polju gde su neprijateljske snage bile zaklonjene dimom vatre. Vizuelni signali nisu se mogli videti kroz gust dim od baruta koji su koristili topovi. Ukoliko nije bilo jakog vetra, posle nekoliko hitaca, vojnicima koji su koristili barutnu municiju pogled bi zaklonio ogroman oblak dima. Snajperisti ili drugi prikriveni strelci odavani su oblakom dima iznad vatrenog položaja. Barut proizvodi niži pritisak i oko jedne trećine je moćniji od bezdimnog baruta. Barut je takođe higroskopan (tj. privlači vlagu iz vazduha), zbog čega je čišćenje obavezno nakon svake upotrebe. Slično tome, sklonost baruta da stvara ozbiljna zaprljanja uzrokuje zaglavljivanje zatvarača i često otežava ponovno punjenje.
Nitroglicerin i pamuk u prahu
Nitroglicerin je sintetisao italijanski hemičar Askanio Sobrero 1847. Kasnije ga je razvio i proizveo Alfred Nobel kao industrijski eksploziv, ali čak i tada nije bio pogodan kao pogonsko gorivo: uprkos svojim energetskim i bezdimnim kvalitetima, detonira umesto da glatko deflagira (brzo sagoreva), što ga čini sklonijim da razbije pištolj, umesto da izbaci projektil iz njega. Nitroglicerin je takođe veoma osetljiv na udarce, što ga čini neprikladnim za nošenje u uslovima na bojnom polju.
Veliki korak napred bio je pronalazak pamuka, materijala na bazi nitroceluloze, od strane nemačkog hemičara Kristijana Fridriha Šenbajna 1846. On je promovisao njegovu upotrebu kao eksploziva i prodao prava na proizvodnju Austrijskom carstvu. Guncotton je bio moćniji od baruta, ali je u isto vreme ponovo bio nešto nestabilniji. Džon Tejlor je dobio engleski patent za pamuk; a John Hall & Sons je započeo proizvodnju u Faveršamu.
Englesko interesovanje je oslabilo nakon što je eksplozija uništila fabriku Faveršam 1847. Austrijski baron Vilhelm Lenk fon Volfsberg je izgradio dve fabrike pamuka za proizvodnju artiljerijskog pogona, ali je i to bilo opasno u terenskim uslovima, a topovi koji su mogli da ispaljuju hiljade metaka sa punjenjem crnog baruta i stigli bi do kraja njihovog radnog veka nakon samo nekoliko stotina hitaca sa snažnijom pamukom. Malokalibarsko oružje nije moglo da izdrži pritiske koje je stvarao pamuk.
Nakon što je jedna od austrijskih fabrika eksplodirala 1862. godine, Thomas Prentice & Compani je 1863. godine počela proizvodnju pamuka u Stoumarketu; i hemičar Britanskog ratnog ureda Sir Frederick Abel započeli su temeljno istraživanje u Valtham Abbei Roial Gunpovder Mills- u koji je doveo do proizvodnog procesa koji je eliminisao nečistoće u nitrocelulozi, što ga čini sigurnijim za proizvodnju i stabilnim proizvodom sigurnijim za rukovanje. Abel je patentirao ovaj proces 1865. godine kada je eksplodirala druga austrijska fabrika pamuka. Nakon što je fabrika Stoumarket eksplodirala 1871. godine, Voltamska opatija je započela proizvodnju pamuka za torpeda i bojeve glave za mine.
Poboljšanja kao pogonsko gorivo
thumb|250px|Ekstrudirani štapić u prahu
Godine 1863, kapetan pruske artiljerije Johann FE Schultze patentirao je pogonsko gorivo za malokalibarsko oružje od nitriranog tvrdog drveta impregniranog šalitrom ili barijum nitratom. Prentice je 1866. godine dobio patent za sportski prah od nitriranog papira proizveden u Stovmarketu, ali je balistička uniformnost patila jer je papir apsorbovao atmosfersku vlagu. Godine 1871, Frederik Volkman je dobio austrijski patent za koloidnu verziju Šulceovog praha pod nazivom Collodin, koji je proizveo u blizini Beča za upotrebu u sportskom vatrenom oružju. Austrijski patenti tada nisu objavljeni, a Austrijsko carstvo je smatralo da je operacija kršenje državnog monopola na proizvodnju eksploziva i zatvorila je fabriku Volkman 1875.
Godine 1882, Ekplosives Compani u Stovmarketu patentirala je poboljšanu formulaciju nitratog pamuka želatinizovanog etarskim alkoholom sa nitratima kalijuma i barijuma. Ova goriva su bila pogodna za sačmarice, ali ne i za puške, jer narezivanje rezultuje otporom na glatko širenje gasa, što je smanjeno kod glatkih pušaka.
Godine 1884, Paul Vieille je izumeo bezdimni barut pod nazivom Poudre B (skraćeno od poudre blanche, beli barut, za razliku od crnog baruta) napravljen od 68,2% nerastvorljive nitroceluloze, 29,8% rastvorljive želatinske nitroceluloze i 2% parafina. Ovo je usvojeno za pušku Lebel od 8×50mmR Lebel. Propušteno je kroz valjke da bi se formirali papirni tanki listovi, koji su se sekli na ljuspice željene veličine. Dobijeni pogonski gas, poznat kao piroceluloza, sadrži nešto manje azota od pamuka i manje je isparljiva. Posebno dobra karakteristika pogonskog goriva je da neće detonirati ako nije komprimovano, što ga čini veoma bezbednim za rukovanje u normalnim uslovima. Vieilleov barut je napravio revoluciju u efikasnosti malih pušaka jer nije ispuštao gotovo nikakav dim i bio je tri puta snažniji od crnog baruta. Veća nužna brzina značila je ravniju putanju i manje zanošenja vetra i pada metaka, što je činilo pogotke od izvodljivim. Pošto je bilo potrebno manje praha za pokretanje metka, patrona bi mogla biti manja i lakša. Ovo je omogućilo trupama da nose više municije za istu težinu. Takođe, izgoreo bi čak i kada je mokar. Municija crnog baruta morala je da se drži suvom i skoro uvek je čuvana i transportovana u vodonepropusnim patronama. Druge evropske zemlje su brzo sledile i počele da koriste sopstvene verzije Poudre B, prve su Nemačka i Austrija, koje su uvele novo oružje 1888. Nakon toga, Poudre B je modifikovan nekoliko puta uz dodavanje i uklanjanje različitih jedinjenja. Krupp je počeo da dodaje difenilamin kao stabilizator 1888.
U međuvremenu, 1887. godine, Alfred Nobel je dobio engleski patent za bezdimni barut koji je nazvao Balistit. U ovom pogonskom sredstvu, vlaknasta struktura pamuka (nitro-celuloza) je uništena rastvorom nitroglicerina umesto rastvarača. U Engleskoj 1889. sličan prah patentirao je Hajram Maksim, a u Sjedinjenim Državama 1890. Hadson Maksim. Balistit je patentiran u Sjedinjenim Državama 1891. Nemci su usvojili balistit za pomorsku upotrebu 1898. godine, nazvavši ga VPC/98. Italijani su ga usvojili kao filit, u obliku vrpce umesto u obliku pahuljica, ali shvativši njegove nedostatke prešao je na formulaciju sa nitroglicerinom koju su nazvali solenit. Godine 1891. Rusi su zadužili hemičara Mendeljejeva da pronađe odgovarajuće gorivo. On je stvorio nitrocelulozu želatinizovanu etar-alkoholom, koja je proizvela više azota i uniformniju koloidnu strukturu od francuske upotrebe nitro-pamuka u Poudre B. Nazvao ju je pirokolodion.
250px|thumb|Krupni plan korditnih filamenata u britanskom patronu za pušku .303 (proizveden 1964.)
Britanija je sprovela probe svih različitih tipova pogonskog goriva na koje im je skrenuta pažnja, ali je bila nezadovoljna sa svima i tražila je nešto bolje od svih postojećih tipova. Godine 1889, Sir Frederik Abel, James Devar i Dr V Kelner patentirali su (br. 5614 i 11,664 na imena Abel i Devar) novu formulaciju koja je proizvedena u Kraljevskoj fabrici baruta u opatiji Valtham. Ušao je u britansku službu 1891. kao Kordit Mark 1. Njegov glavni sastav je bio 58% nitroglicerina, 37% pamuka .i 3% mineralnog želea. Modifikovana verzija, Kordit MD, ušla je u upotrebu 1901. godine, sa procentom pamuka povećan na 65%, a nitroglicerin smanjen na 30%. Ova promena je smanjila temperaturu sagorevanja, a samim tim i eroziju i habanje cevi. Prednosti Kordita u odnosu na barut bile su smanjeni maksimalni pritisak u komori, ali duži visoki pritisak. Kordit se može napraviti u bilo kom željenom obliku ili veličini. Stvaranje kordita dovelo je do duge sudske bitke između Nobela, Maksima i drugog pronalazača zbog navodnog kršenja britanskog patenta.
Anglo-American Ekplosives Compani počela je proizvodnju baruta za sačmarice u Oaklandu, Nju DŽersi 1890. DuPont je počeo da proizvodi pušku u Carneis Point Tovnship, Nju Džersiju 1891. Charles E. Munroe iz Naval Torpedo Station u Njuport, Roud Ajlend, patentirao je formulaciju pamuka koloidne sa nitrobenzenom, nazvanu Indurit, 1891. Nekoliko američkih firmi počelo je da proizvodi bezdimni barut kada je Vinchester Repeating Arms Compani počela da puni sportske patrone prahom (barutom) Ekplosives Compani 1893. godine. California Povder Vorks je počela da proizvodi mešavinu nitroglicerina i nitroceluloze sa amonijum pikratom kao Peiton Povder, Leonard Smokeless Povder Compani je počela da proizvodi nitroglicerin-nitrocelulozni rubin prah, Laflin & Rand je pregovarao o licenci za proizvodnju balistita, a DuPont je počeo da proizvodi barut bez dima. Vojska Sjedinjenih Država procenila je 25 vrsta bezdimnog baruta i odabrala Rubi i Peiton Povders kao najpogodnije za upotrebu u službenoj pušci Krag-Jørgensen. Rubije bio poželjniji, jer je bilo potrebno kalajisanje da zaštiti mesingane čahure od pikrinske kiseline u Pejton prahu. Umesto da plaćaju potrebne autorske naknade za Ballistite, Laflin & Rand je finansirao Leonardovu reorganizaciju u Američku kompaniju za bezdimni barut. Poručnik vojske Sjedinjenih Država Visler pomogao je nadzorniku fabrike američke kompanije za bezdimni barut Aspinvol u formulisanju poboljšanog baruta po imenu VA za njihove napore. VA bezdimni barut je bio standard za vojne puške Sjedinjenih Država od 1897. do 1908.