мини|desno|Oslobođeni i okupirani delovi balkanskih vilajeta Osmanskog carstva 1912-1913. мини|180px|Džafer Kasab — Grob Skenderbegov (u vreme Balkanskih ratova)

Nezavisna Albanija je proglašena 28. novembra 1912. Ovo poglavlje u istoriji Albanije obavijeno je kontroverzama i sukobima u kojima se veći deo samoproklamovanog regiona našao pod kontrolom država Balkanskog saveza: Srbije, Crne Gore i Grčke od vremena proglašenja do vremena priznanja Albanije kada su se odrekle velikog dela zemlje koje su prvobitno smatrale svojom teritorijom. Od proglašenja države u novembru 1912. godine, Privremena vlada Albanije je kontrolisala samo mali deo središnje Albanije koji je uključivao i veoma bitne gradove Valonu i Berat.

Pozadina

Privremena vlada Albanije

Godina 1912. je bila puna događaja u Rumeliji. Porta je pristala, pod pritiskom albanskih pobunjenika, da dozvoli veći stepen autonomije za četiri vilajeta na zapadnom Balkanu (Kosovski, Skadarski, Janjinski i Bitoljski) i da oni budu, na osnovu posebne odluke parlamenta objedinjeni u jedan vilajet, pod nazivom Albanski vilajet, u kojem bi stanovništvo Albanske nacionalnosti ponovo imalo veća prava u odnosu na hrišćane koji naseljavaju ova četiri vilajeta. Ovim je nastavljen kontinuitet tretmana hrišćana kao građana drugog reda, što je za države članice Balkanskog saveza bio jedan od povoda za početak Prvog balkanskog rata. Zbog izbijanja Prvog balkanskog rata dogovor o formiranju ovog vilajeta i ponovnom davanju privilegovanog statusa albanskom stanovništvu nikada nije realizovan, jer nije bio potvrđen odlukom parlamenta. Ovaj vilajet je bio poznat pod nazivom Albanski vilajet, iako Albanci nisu činili većinu stanovnika na teritoriji koja obuhvata sva četiri zapadnobalkanska vilajeta Osmanskog carstva. Balkanske države su u oktobru 1912. godine, sledeći svoje oslobodilačke težnje združeno napale Osmansko carstvo i u narednih nekoliko meseci podelile celu Rumeliju, teritoriju Osmanskog carstva u Evropi, uključujući i teritorije koje su naseljene Albancima.

Zbog Italijanskog napada na Tripoli i Kirenaiku, Porta je bila prinuđena da zbog većeg vojnog angažovanja po tom osnovu obeća Albancima određenu autonomiju i veća prava u avgustu 1912. godine, jer joj je bila potrebna podrška muslimanskih Albanaca pri eventualnim sukobima sa hrišćanskim balkanskim državama. Pošto se na taj način pokazalo da su bile uzaludne molbe Srbije i Bugarske upućene početkom avgusta 1912. ministarstvu spoljnih poslova Rusije da utiče na Osmansko carstvo da ne dozvoli da hrišćanski stanovnici balkanskih vilajeta Osmanskog carstva budu ponovo obespravljeni u odnosu na Albance, balkanski saveznici su zaključili da se problem ne može rešiti diplomatskim putem.Vladimir Ćorović, Istorija Jugoslavije, Peti period, XXI Balkanski savez Zbog toga je Prvi Balkanski rat i počeo ultimatumom Osmanskom carstvu da odmah proglasi reforme pod nadzorom balkanskih država i zaštiti ugrožene hrišćane.

U novembru, sa izbijanjem Prvog balkanskog rata Albanci su proglasili stvaranje nezavisne Albanije, koja je uključivala današnju Albaniju i srpsku autonomnu pokrajinu Kosovo i Metohiju. мини|Srbija, Crna Gora i Albanija 1913. godine - faktičke granice nakon osmanskog poraza u Prvom balkanskom ratu.|250px

Pohodi vojski balkanskih država u Osmanskoj Albaniji Bugarska, Srbija, Crna Gora i Grčka su zajednički napale Osmansko carstvo u periodu između 8. i 18. oktobra 1912. i do primirja potpisanog 3. decembra 1912, što je manje od dva meseca i oslobodile gotovo celokupnu teritoriju balkanskih vilajeta osmanskog carstva. Deo Balkana je ostao pod kontrolom armije Osmanskog carstva: oblast na severu Janjinskog vilajeta koja obuhvata gradove Valona i Berat sa širom okolinom Skadar i Janjina, koji su bili pod opsadom i deo teritorije istočno od linije Čataldža u blizini Istanbula).

U oslobođenom delu balkanskih vilajeta Osmanskog carstva nijedna etnička grupa nije činila apsolutnu većinu. Postojale su teritorije prevashodno naseljene Albancima, dok su u nekim delovima apsolutnu većinu stanovnika činili Turci, Grci, Bugari, Srbi i drugi.

Kraljevina Srbija je najpre u sadejstvu sa Kraljevinom Crnom Gorom oslobodila teritoriju Kosovskog vilajeta, a zatim je vojska Crne Gore počela opsadu Skadra a vojska Kraljevine Srbije osvojila najveći deo teritorije Bitoljskog i Skadarskog vilajeta.

Pohod srpske vojske

мини|desno|Srpski oficiri na položaju iznad Lješa u Skadarskom vilajetu 1912. godine. Srpska vojska je prva ušla na Osmansku teritoriju naseljenu Albancima oktobra 1912. godine, kao deo vojnog pohoda u toku Prvog balkanskog rata.,. Kraljevina Srbija je zauzela veliki deo zemlje naseljen Albancima uključujući deo Jadranske obale. Srpski general Božidar Janković je bio komandant Srpske treće armije tokom tokom vojnog pohoda u Albaniji. Srpska vojska se suočila sa jakim otporom, predvođenim Isom Boljetincem, Azemom Galicom i drugim vođama. Tokom ratnih dejstva, srpske snage su primorale vođe plemena da potpišu deklaraciju o zahvalnosti kralju Petru I Karađorđeviću zbog „oslobođenja od strane Srpske vojske“.

Vojska Kraljevine Srbije je zauzela Drač 29. novembra 1912. godine bez ikakvog otpora. Istog dana kad je zauzela grad uspostavila je Drački okrug, a imenovan je i načelnik okruga, gradonačelnik grada i komandant vojnog garnizona.

Tokom srpske uprave, albanski pobunjebici su optužili srpsku vojsku za zločine, dok je srpska vlada demantovala izveštaje o ratnim zločinima.

Potpisivanjem Londonskog sporazuma u maju 1913. godine kojim je Srbija dobila teritorijalno proširenje, uključujući veći deo Kosovskog vilajeta, a srpska vlada je pristala da povuče svoje trupe sa prostora koji su se nalazili van teritorija dobijenih sporazumom. Ovo je omogućilo stvaranje Albanije mirnim putem. Konačno povlačenje srpske vojske iz Albanije došlo je u oktobru 1913. godine.

Pohod crnogorske vojske

мини|Zastava Kraljevine Crne Gore na Skadru 1913. godine Crna Gora je tokom Prvog balkanskog rata svoje snage usmerila na oslobođenje Skadra i okoline. Do kraja opsade Skadra je došlo 23. aprila 1913. godine, a sukob se vodio između srpske vojske i crnogorskih snaga na jednoj strani i osmanske vojske na drugoj.

Crnogorska vojska je uz pomoć srpske vojske zauzela Skadar 23. aprila, ali kada je sukob već bio završen velike sile nisu dopustile da uspostavi potpunu kontrolu nad gradom i okolinom. Crnogorske i srpske snagu su bile primorane da se evakuišu u maju 1913, u skladu sa rešenjem donesenim na Londonskoj ambasadorskoj konferenciji. Povlačenje crnogorske i srpske vojske su ubrzale pomorske flotile italijanskih i britanskih topovnjača koje su se kretale tokom reke Bojane i duž obale Jadranskog mora.Edith Durham, The Struggle for Scutari (Turk, Slav, and Albanian), (Edward Arnold, 1914)

Pohod grčke vojske

мини|Albanska karikatura koja prikazuje borbu Albanije protiv susednih država. Crna Gora je predstavljena kao majmun, Grčka kao leopard, a Srbija kao zmija. Tekst na albanskom: Bežite od mene! Krvoločne zveri! Grčka vojska je kontrolisala teritoriju koja će kasnije postati deo nezavisne Albanije pre proglašenje deklaracije o nezavisnosti u Valoni. 18. novembra 1912, nakon uspešnog ustanka i 10 dana pre proglašenja nezavisnosti Albanije, lokalni komandant Spiros Spiromilos je proterao Osmanlije iz Himare i okoline. Institute for Balkan Studies, (1976). Grčka mornarica je granatirala Valonu 3. decembra 1912. godine, ali je nisu uspeli zauzeti, što je bilo u velikom interesu Italije.

Grčke snage su bile smeštene na prostoru koji će kasnije postati južna Albanija. Nakon što su se velike sile složile oko uslova Protokola Firence u decembru 1912. godine, grčka vojska je bila primorana da se povuče iz gradova Korča, Đirokastra i Saranda kao i da preda te teritorije.

Ciljevi osvajanja

Sve Balkanske saveznice imale su za cilj da po završetku rata vrate "svoje istorijske oblasti", koje su bile "pod turskom okupacijom" pod kojom su posebno pripadnici hrišćanskih naroda bili obespravljene žrtve diskriminacije i zločina.

U proglasu Crnogorskog kralja od 26. septembra 1912. se, pored ostalog, kaže:

Kraljevina Srbija je imala za cilj oslobađanje većeg dela Kosovskog vilajeta i delova Skadarskog i Bitoljskog, odnosno geografske oblasti Raške, Kosova, Metohije, Makedonije i najveći deo današnje Albanije sa jadranskom obalom. Srbija se radi opravdanja ovih ciljeva pozivala na istorijska prava.Izveštaj međunarodne komisije za ispitivanje uzroka i vođenja Balkanskih ratova Osim toga Jovan Cvijić navodi podatak da je od 1876. sa tih teritorija nasilno raseljeno 150.000 Srba i umesto njih naseljeni albanski kolonisti.

Imajući u vidu da je veliki deo vilajeta Osmanskog carstva koje je nameravala da oslobodi Kraljevina Srbija je bio naseljen Albancima, dana 18. oktobra 1912. godine srpski kralj Petar I je izdao proklamaciju koju su potpisali svi članovi vlade na čelu sa Nikolom Pašićem, u kojoj je naveo:

Izlazak srpske vojske na more preko Skadarskog vilajeta u to vreme su zastupali mnogi srpski političari i intelektualci. Jovan Cvijić smatra da je odlukama Berlinskog kongresa “Srbija opkoljena zemlja” a Srbi “uhapšen narod”, i da Srbija mora izaći na more da bi se osamostalila.Jovan Cvijić, Aneksija Bosne i Hercegovine i srpsko pitanje U ostvarivanju te politike Cvijić je branio pravo Srbije na Skadarski vilajet uprkos trenutnom sastavu stanovništva tih oblasti:

Posledice Najvažnije posledice okupacije delova balkanskih vilajeta Osmanskog carstva u periodu 1912—1913. su: formiranje Albanije teritorijalna proširenja država članica Balkanskog saveza pojačavanje netrpeljivosti Albanaca prema susednim narodima na Balkanu

Formiranje Albanije Formiranje Albanije je bilo jedna od najvažnijih posledica okupacije delova balkanskih vilajeta Osmanskog carstva u periodu 1912—1913.

Međunarodna konferencija ambasadora u Londonu Radi ustanovljenja novih granica na Balkanu sazvana je u Londonu međunarodna konferencija ambasadora "Šest velikih sila" (Austro-ugarske, Italije, Rusije, Francuske, Nemačke i Ujedinjenog Kraljevstva) i ambasadora Osmanskog carstva i Balkanskih saveznica. Iako su balkanski saveznici tražili podelu teritorija svih balkanskih vilajeta Osmanskog carstva, prvog dana ambasadorske konferencije, 17. decembra 1912. godine, Šest velikih sila je sastavilo načelni zaključak o formiranju Kneževine Albanije koja bi bila deo Osmanskog carstva ali sa velikim stepenom autonomije. мини|desno|Pozdrav sa srpskog primorja, srpski propagandni poster. Protiv savezničkih pretenzija se navodio demografski argument. Austro-Ugarska je, u skladu sa demografijom, predlagala granicu Albanije koja bi obuhvatala i Đakovicu, Debar, Korču, Janjinu, Strugu i Ohrid, Peć i Prizren. Srpska delegacija se složila da na spornim oblastima Albanci "danas čine većinu stanovništva", ali se to objašnjavalo "uzurpacijom" u "srazmerno nedavnoj prošlosti". Srpska vlada je zatim u demaršu velikim silama naglasila da neće napustiti Debar, Đakovicu ni Peć sa dolinom Belog Drima "pa ma kakvo rešenje donele velike sile" te da "iz tih predela može isterati srpsku vojsku samo jača vojna sila". Srbija je, uz podršku Francuske i Rusije, uspela da zadrži Peć, Đakovicu, Prizren, Debar i Ohrid, ali su srpski nacionalisti ipak smatrali rezultate rata nepravednim.Otpor okupaciji i modernizaciji Značajnu ulogu u donošenju konačne odluke o formiranju države Albanije je imao britanski obaveštajni oficir i diplomata Obri Herbert (-{Aubrey Herbert}-), koji je bio savetnik delegacije Albanaca na Londonskoj konferenciji.

Londonski ugovor o miru 1913.