Det polska språket är ett flekterande språk.
Ordklasser Det finns tio ordklasser (część mowy) i polska språket: substantiv (rzeczownik), adjektiv (przymiotnik), verb (czasownik), räkneord (liczebnik), pronomen (zaimek), adverb (przysłówek), preposition (przyimek), konjunktion (spójnik), interjektion (wykrzyknik) och partikel (partykuła).
Substantiv Polskans substantiv (rzeczownik) böjs efter sju kasus (przypadek), två numerus (liczba) och har ett av tre genus (rodzaj).
I polskan har substantiven inte någon bestämd eller obestämd form. Det som i de nordgermanska språken uttrycks med hjälp av dessa former får i polskan uttryckas på andra sätt: ten chłopak jechał rowerem (den här pojken cyklade) jakiś chłopak jechał rowerem (någon pojke cyklade) jeden chłopak jechał rowerem (en pojke cyklade)
Kasus Det polska språket har sju kasus (przypadek): nominativ (mianownik) - vem/vad? (kto? co?) genitiv (dopełniacz) - vems? (kogo? czego? czyj?) dativ (celownik) - åt vem? åt vad? (komu? czemu?) ackusativ (biernik) - vem/vad (bär du)? (kogo? co?) instrumentalis (narzędnik) - vem/vad (blir du)? (kim? czym?) lokativ (miejscownik) - vem/vad är du i/vid/på/under..?, (var, när) (w/o/na kim? w/o/na czym?) vokativ (wołacz) - används vid tilltal.
Maskulina substantiv böjs ganska regelbundet, medan feminina och neutrala substantiv uppvisar större variation.
Exempel: kupiec (köpman), maskulinum *N s: kupiec pl: kupcy *G s: kupca pl: kupców *D s: kupcowi pl: kupcom *A s: kupca pl: kupców *I s: kupcem pl: kupcami *L s: kupcu pl: kupcach *V s: kupcze! pl: kupcy!
Exempel: niedziela (söndag), femininum *N s: niedziela pl: niedziele *G s: niedzieli pl: niedziel *D s: niedzieli pl: niedzielom *A s: niedzielę pl: niedziele *I s: niedzielą pl: niedzielami *L s: niedzieli pl: niedzielach *V s: niedzielo! pl: niedziele!
Exempel: ramię (arm), neutrum *N s: ramię pl: ramiona *G s: ramienia pl: ramion *D s: ramieniu pl: ramionom *A s: ramię pl: ramiona *I s: ramieniem pl: ramionami *L s: ramieniu pl: ramionach *V s: ej tillämpligt
Exempel: krowa (ko), femininum *N s: krowa pl: krowy *G s: krowy pl: krów *D s: krowie pl: krowom *A s: krowę pl: krowy *I s: krową pl: krowami *L s: krowie pl: krowach *V s: krowo! pl: krowy!
Exempel: dziecko(barn), neutrum *N s: dziecko pl: dzieci *G s: dziecka pl: dzieci *D s: dziecku pl: dzieciom *A s: dziecko pl: dzieci *I s: dzieckiem pl: dziećmi *L s: dziecku pl: dzieciach *V s: dziecko! pl: dzieci!
Lokativ förekommer enbart efter prepositioner, övriga kasus, förutom nominativ, styrs antingen av prepositioner eller betingas av ordets funktion i satsen. Nominativ kan bara användas för subjekt.
Även personnamn, både förnamn och efternamn, böjs efter kasus.
Exempel: Jan Kolwalski, maskulinum *N s: Jan Kowalski pl: Janowie Kowalscy *G s: Jana Kowalskiego pl: Janów Kowalskich *D s: Janowi Kowalskiemu pl: Janom Kowalskim *A s: Jana Kowalskiego pl: Janów Kowalskich *I s: Janem Kowalskim pl: Janami Kowalskimi *L s: Janie Kowalskim pl: Janach Kowalskich *V s: Janie Kowalski! pl: Janowie Kowalscy!
Liknande kasusböjning sker med ortnamn (Wrocław, Warszawa), även i sammansatta former (Ostrów Mazowiecki).
Numerus (liczba) Substantiven förekommer i singular (liczba pojedyncza) och dubbel-plural, dvs plural 1 och plural 2 (liczba mnoga 1 i liczba mnoga 2). Exempel: singular (liczba poj.) plural 1 (gäller från 2-4) plural 2 (från 5 och uppåt)
mask. jeden statek (en båt) dwa statki (två båtar) siedem statków (sju båtar)
fem. jedna lalka (en docka) dwie lalki (två dockor) siedem lalek (sju dockor)
neutr. jedno słowo (ett ord) dwa słowa (två ord) siedem słów (sju ord)
Tänk på att även 22-24, 32-34, 42-44.. osv böjs som plural 1, t.ex. 53 lalki (53 dockor), men 55 lalek (55 dockor)
Dualis (liczba podwójna) Dualis som ett fristående numerus försvann från det polska språket under 1400-talet. Vissa dualisformer har dock bevarats, särskilt hos ord som vanligen förekommer i tvåtal. Idag används exempelvis oczy ("ögon") och uszy ("öron") som pluralis av oko ("öga") och ucho ("öra"). Liksom de svenska motsvarigheterna handlar det egentligen om dualisformen, medan pluralisformen istället försvunnit från allmänt bruk.
I nutida polska lever dualis än kvar i stela uttryck, som exempelvis i ordspråket mądrej głowie dość dwie słowie (som istället borde lyda mądrej głowie dość dwa słowa). Hos räkneorden har ålderdomliga böjningsmönster också överlevt. Exempelvis får dwa ("två") en annan ändelse än andra ordningstal när det sammansätts med prefixet -tio (dzieścia istället för dzieści) eller -hundra (ście istället för sta). Räkneordens tre olika böjningarna (jeden złoty, dwa złote och pięć złotych) är också en rest av dualis. Observera att för respektive exempel finns det ett mynt med motsvarande valör i Polen.
Jämför fornpolskans och den moderna polskans respektive deklination av ręka ("hand"):http://www.obcyjezykpolski.interia.pl/?md=archive&id=221
KasusFornpolskaPolskaSingularDualisPluralSingularPluralNominativrękaręcerękirękaręceGenitivrękirękurąkrękirąkDativręcerękomarękomręcerękomAckusativrękęręcęrękirękęręceInstrumentalisrękąrękomarękamirękąrękoma, rękamiLokativręcerękurękachręce, rękurękachVokativrękoręcerękirękoręce
Genus (rodzaj) Polska språket har tre genus (maskulinum (rodzaj męski), femininum (rodzaj żeński) och neutrum (rodzaj nijaki).
Substantivets genustillhörighet kan oftast utläsas utifrån substantivets sista bokstav i grundformen: Maskulinum slutar ofta på konsonanter: człowiek (=människa), stół (=bord), baran (=bagge), pies (=hund), gęsior (=han-gås). Femininum, slutar vanligen på -a: kobieta (=kvinna), owca (=får), kawa (=kaffe), bajka (=saga), szafa (=skåp), gęś (=hon-gås), mysz (mus) Neutrum, slutar vanligen på -o: dziecko (=barn), ciastko (=kaka), drzewo (=träd), koło (=hjul), pióro (=penna).
Observera att det finns undantag: till exempel maskulina substantiv mężczyzna (=man), sędzia (=domare) avviker från regeln.
Latinska och grekiska lånord med ändelse -um som liceum, museum, seminarium är alla neutrala.
Personsubstantiv (rzeczownik osobowy) är ofta maskulinum, men flera har även en femininform, till exempel: dyrektor (manlig direktör) och dyrektorka eller pani dyrektor (kvinnlig direktör) uczeń (manlig elev) och uczennica (kvinnlig elev) (pan) Konopnicki ((herr) Konopnicki) och (pani) Konopnicka ((fru) Konopnicka) (pan) Mickiewicz ((herr) Mickiewicz) och pani Mickiewicz (fru Mickewicz).
Maskulina personsubstantiv (till exempel yrke) används som femininum om de avser en kvinna: sędzia (=domare), till exempel Pan sędzia jechał do pracy (=herr domare åkte till arbetet) Pani sędzia jechała do pracy (=fru domare åkte till arbetet) artysta (=artist), till exempel
Få personsubstantiv är neutrala, till exempel: dziecko (=barn) niemowlę (=spädbarn, egentligen "småbarn som kan ej prata") dziewczę (smeknamnsform av dziewczyna, flicka) kobiecisko (ironisk form av kobieta, ungefär fruntimmer)
Djur kan ha olika former för könen: kogut, (ålderdomlig form: kur) (=tupp) och kura (=höna) wilk (=varg) och wilczyca (vargtik) lew (=lejon) och lwica (lejoninna) kozioł (=bagge) och koza (getko)
Andra djur har ett bestämt genus som används oavsett djurets naturliga kön: ptak (=fågel; maskulinum) ryba (=fisk; femininum) rak (=kräfta; maskulinum) dzik (=vildsvin; maskulinum) owad (=insekt; maskulinum) mewa (=fiskmås; femininum) mysz (=mus; femininum) szczur (=råtta; maskulinum)
Vid kasusböjning kan man ha hjälp av underuppdelningar av genus: människor djur ting
Diminutiv form Diminutiva former av substantiv är mycket vanliga.
Alla förnamn har ett stort antal smeknamnsformer: Anna - Ania, Aniusia, etc. Jan - Janek, Jaś, Jasiek, etc. Roman - Romek, Romuś, Romeczek, etc. Katarzyna - Kasia, Kaśka, Kasieńka, Katarzynka, etc.
För att skapa förtrolighet använder man till exempel hellre pić kawkę (=dricka lill-kaffet) än pić kawę (=dricka kaffe), varvid kawka inte alls behöver betyda en mindre kopp: kawa (=kaffe) - kawka, kaweczka, kawusia, kawunia szprotka (=sardin, som redan i sig är i diminutiv form) - szproteczka samochód (=bil) - samochodzik (kan vara, men behöver inte vara leksaksbil) samolot (=flygplan) - samolocik (kan vara, men behöver inte vara leksaksflygplan) żona (=hustru) - żonka, żoneczka mysz (=mus) - myszka (Musse Pigg heter Myszka Miki) kobieta (=kvinna) - kobietka pies (=hund) - piesek, pieseczek kot (=katt) - kotek, koteczekLiksom ovanstående smeknamn, kan orden även förgrovas eller ironiseras genom augmentativ: kobieta (=kvinna) → kobiecisko chłop (=karl) → chłopisko pies (=hund) → psisko nos (=näsa) → nochal
Pronomen Personliga pronomen Kasus Singular Plural 1:a person 2:a person 3:e person 1:a person 2:a person 3:e person maskulinum neutrum femininum maskulinum ej maskulinum Nominativ, Vokativ ja ty on ono ona my wy oni one Genitiv mnie, mię ciebie, cię jego, niego, go, -ń jej, niej nas was ich, nich Dativ mnie, mi tobie, ci jemu, niemu, mu jej, niej nam wam im, nim Ackusativ mnie, mię ciebie, cię jego, niego, go, -ń je, nie ją, nią nas was ich, nich je, nie Instrumentalis mną tobą nim nią nami wami nimi Lokativ mnie tobie nim niej nas was nich
Räkneord
TalGrundtalOrdningstalIterativa multipel-talSubstantiv-tal i singular0zerozerowy——1jedenpierwszyjednokrotny, pojedynczyjedynka2dwadrugidwukrotny, podwójnydwójka3trzytrzecitrzykrotny, potrójnytrójka4czteryczwartyczterokrotny, poczwórnyczwórka5pięćpiątypięciokrotnypiątka6sześćszóstysześciokrotnyszóstka7siedemsiódmysiedmiokrotnysiódemka8osiemósmyośmiokrotnyósemka9dziewięćdziewiątydziewięciokrotnydziewiątka10dziesięćdziesiątydziesięciokrotnydziesiątka11jedenaściejedenastyjedenastokrotnyjedenastka12dwanaściedwunastydwunastokrotnydwunastka13trzynaścietrzynastytrzynastokrotnytrzynastka14czternaścieczternastyczternastokrotnyczternastka15piętnaściepiętnastypiętnastokrotnypiętnastka16szesnaścieszesnastyszesnastokrotnyszesnastka17siedemnaściesiedemnastysiedemnastokrotnysiedemnastka18osiemnaścieosiemnastyosiemnastokrotnyosiemnastka19dziewiętnaściedziewiętnastydziewiętnastokrotnydziewiętnastka20dwadzieściadwudziestydwudziestokrotnydwudziestka30trzydzieścitrzydziestytrzydziestokrotnytrzydziestka40czterdzieściczterdziestyczterdziestokrotnyczterdziestka50pięćdziesiątpięćdziesiątypięćdziesięciokrotnypięćdziesiątka60sześćdziesiątsześćdziesiątysześćdziesięciokrotnysześćdziesiątka70siedemdziesiątsiedemdziesiątysiedemdziesięciokrotnysiedemdziesiątka80osiemdziesiątosiemdziesiątyosiemdziesięciokrotnyosiemdziesiątka90dziewięćdziesiątdziewięćdziesiątydziewięćdziesięciokrotnydziewięćdziesiątka100stosetnystokrotny, stukrotnysetka200dwieściedwusetny, dwóchsetnydwustukrotny, dwusetkrotnydwusetka300trzystatrzechsetnytrzystukrotny, trzechsetkrotnytrzysetka400czterystaczterechsetnyczterystukrotny, czterechsetkrotnyczterysetka500pięćsetpięćsetnypięćsetkrotnypięćsetka600sześćsetsześćsetnysześćsetkrotnysześćsetka700siedemsetsiedemsetnysiedemsetkrotnysiedemsetka800osiemsetosiemsetnyosiemsetkrotnyosiemsetka900dziewięćsetdziewięćsetnydziewięćsetkrotnydziewięćsetka1000tysiąctysięczny, tysiącznytysiąckrotny—106milion109miliard1012bilion1015biliard1018trylion1021tryliard1024kwadrylion1027kwadryliard1030kwintylion1033kwintyliard1036sekstylion1039sekstyliard1042septylion1045septyliard1048oktylion1051oktyliard1054nonylion (nowentylion)1057nonyliard (nowentyliard)1060decylion1063decyliard10100gugol10120wicylion10180trycylion10240kwadragilion10300kwinkwagilion10360seskwilion10420septagilion10480oktogilion10540nonagilion10600centylion1010^100googolplex, gugolpleks
Adjektiv (przymiotnik) Adjektiv överensstämmer (kongruerar) vad gäller kasus, genus och numerus med det substantiv de modifierar.
Exempel: czarny (svart) maskulinum feminum neutrum *N s: czarny czarna czarne *G s: czarnego czarnej czarnego *D s: czarnemu czarnej czarnemu *A s: czarny/czarnego czarną czarne *I s: czarnym czarną czarnym *L s: czarnym czarnej czarnym